Administrata Trump ka treguar tashmë gatishmërinë e saj për të bashkëpunuar me të njëjtin regjim represiv që dikur e kundërshtonte ashpër, kur interesat e saj janë në lojë. Para largimit të Maduros, qeveria e varfëruar chaviste po përballej me rënien e prodhimit të naftës dhe kishte pak partnerë ndërkombëtarë
Nga Cristina RAMIREZ
Kur Shtetet e Bashkuara rrëzuan nga pushteti presidentin venezuelian Nicolás Maduro në fillim të këtij viti dhe e vendosën atë në një qeli burgu në New York, venezuelianët brenda dhe jashtë vendit festuan.
Për herë të parë në 27 vjet, vendi u përball me një mundësi reale për ndryshim regjimi. Por largimi i një autokrati nuk nënkupton domosdoshmërisht çmontimin e sistemit autoritar që e mbajti atë në pushtet, veçanërisht kur personi që e largoi është vetë një autoritar në aspirim dhe kleptokrat. Gati nëntë muaj pas kapjes së Maduros nga forcat speciale amerikane, perspektiva për ndryshim demokratik po zbehet nga dita në ditë. Kjo u bë e dukshme javën e kaluar gjatë Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, ku presidenti amerikan Donald Trump mirëpriti ngrohtësisht lideren që ai la në krye të vendit, Delcy Rodríguez, e cila kishte qenë zëvendëspresidente e Maduros.
Mbështetja e Trump ka nxitur disa aleatë të SHBA-ve në Amerikën Latine të afrohen me qeverinë chaviste, siç u pa në takimin e muajit të kaluar mes presidentit të Paraguait, Santiago Peña, dhe Rodríguez. Kjo po ndodh edhe pse misioni i Kombeve të Bashkuara për verifikimin e fakteve në Venezuelë raporton se aparati i represionit i ndërtuar gjatë chavizmit mbetet kryesisht i paprekur. Ndërsa disa të burgosur politikë janë liruar dhe qasja në disa media të bllokuara më parë është rikthyer, figurat më të njohura të regjimit të Maduros janë ende në pushtet.
Shërbimet e sigurisë dhe drejtuesit e lartë ushtarakë nuk janë pastruar nga besnikët e regjimit, ndërsa grupet e armatosura “colectivos” vazhdojnë të veprojnë pa u ndëshkuar. Pavarësisht mënyrës se si Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio përpiqet t’i paraqesë këto fakte, apo sa shpesh Rodríguez premton zgjedhje të lira, një tranzicion demokratik nuk është në horizont.
Prioritetet e Trumpit – siguria energjetike, aksesi në naftë me kosto të ulët dhe shpërblimi i aleatëve të tij në biznes – ndihmojnë për të shpjeguar këtë vazhdimësi autoritare. Venezuela i ofron të tria, me rezervat e saj të mëdha të naftës që u sigurojnë rafinerive amerikane furnizime shtesë dhe reduktojnë ekspozimin ndaj paqëndrueshmërisë së tregjeve energjetike. Në gusht, për shembull, administrata Trump arriti një marrëveshje me North American Blue Energy Partners, duke i dhënë kompanisë një koncesion 100-vjeçar për 17 fusha nafte venezueliane që përmbajnë rreth 65 miliardë fuçi rezerva të provuara.
Qeveria amerikane mori gjithashtu një pjesë prej 35% në kompani dhe të drejtën për të blerë 20% të prodhimit të saj me kosto. Dhe investimet e tjera janë në rrugë e sipër, ndërsa qeveria e përkohshme e Venezuelës pret që vetëm marrëveshja me NABEP të sjellë deri në 100 miliardë dollarë investime në infrastrukturë. Chevron po zgjeron operacionet e saj në Venezuelë, ndërsa ExxonMobil po diskuton rikthimin në vend, gati dy dekada pasi Hugo Chávez nacionalizoi asetet e saj të naftës. Nuk ka asnjë kontradiktë të qenësishme mes rimëkëmbjes ekonomike dhe demokratizimit. Të dyja mund dhe duhet të ecin krah për krah, siç ndodhi në vende si Polonia në vitet 1990. Problemi fillon kur stabilizimi ekonomik vendoset përpara, pa një plan të qartë për një tranzicion demokratik – pikërisht qasja e administratës Trump.
Në konferencën e tij të parë për shtyp pas kapjes së Maduros, Trump mezi e përmendi demokracinë, por kishte shumë për të thënë për naftën. Një koncesion 100-vjeçar nuk është një investim i zakonshëm i huaj. Ai supozon se marrëveshja bazë do të mbijetojë përtej administratave të ndryshme amerikane. Dhe meqë qeveria amerikane ka një pjesë të drejtpërdrejtë në kompani, taksapaguesit amerikanë kanë një interes të drejtpërdrejtë për ta mbrojtur atë.
Marrëveshja e naftës e Trumpit, e ndërmjetësuar nga biznesmeni Alejandro Betancourt, një besnik i chavizmit i cili është përfshirë në disa skandale korrupsioni, u negociua me pak transparencë dhe pa një proces konkurrues ofertash nga qeveria e Rodríguez, legjitimiteti kushtetues i së cilës mbetet i kontestuar.
Marrëveshja vendos një pjesë të konsiderueshme të asetit kryesor të Venezuelës nën kontrollin e një qeverie të huaj për një periudhë të jashtëzakonshme. Shtojini kësaj deklaratën e Trumpit në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së se SHBA duhet të kontrollojë naftën e Venezuelës sepse “fituesi merr plaçkën”, dhe bëhet e kuptueshme pse një qeveri venezueliane e zgjedhur në mënyrë demokratike në të ardhmen mund të dëshirojë ta rishikojë marrëveshjen. Asgjë nuk i detyron kompanitë amerikane të naftës të kundërshtojnë demokracinë apo të bllokojnë qëllimisht zgjedhjet, por miliarda dollarë investime amerikane dhe të huaja krijojnë stimuj të fuqishëm për të shmangur pasigurinë që do të sillnin zgjedhjet e lira dhe një qeveri e re.
Një qeveri venezueliane që mbron kontratat, mban naftën në qarkullim, bashkëpunon me qeverinë amerikane dhe u lejon kompanive amerikane të operojnë lirisht është jashtëzakonisht e vlefshme, pavarësisht se sa demokratike është. Nëse kjo marrëveshje materializohet, këta stimuj nuk do të zhduken kur Trump të largohet nga detyra. Venezuela mund të përfundojë mjaftueshëm e qëndrueshme për të tërhequr investime të huaja, por asnjëherë mjaftueshëm demokratike për t’i vënë këto investime në rrezik.
Administrata Trump ka treguar tashmë gatishmërinë e saj për të bashkëpunuar me të njëjtin regjim represiv që dikur e kundërshtonte ashpër, kur interesat e saj janë në lojë.
Para largimit të Maduros, qeveria e varfëruar chaviste po përballej me rënien e prodhimit të naftës dhe kishte pak partnerë ndërkombëtarë. Të ardhurat e reja nga nafta mund të lehtësojnë disa nga vështirësitë ekonomike të Venezuelës dhe t’i mundësojnë regjimit të rindërtojë marrëdhëniet me vendet fqinje, duke e bërë më të vështirë largimin e tij. Kjo i jep regjimit chavist një mundësi më të madhe për të mbijetuar, ndërsa SHBA-ja siguron siguri më të madhe energjetike dhe një aleat të bindshëm në Karakas – një situatë ku fitojnë të gjithë, përveç venezuelianëve që kërkojnë liri politike. Largimi i Maduros krijoi një mundësi për ndryshim demokratik. Grabitja e naftës nga Trump po e kthen atë në rrugën që nuk u zgjodh.
(Autorja ligjëron mbi ekonominë politike krahasuese dhe ekonominë politike të korrupsionit në King’s College London)
