Objektivi kryesor i agresionit të Rusisë kundër Ukrainës ishte ndalimi i proceseve të shpërbërjes së saj perandorake që filluan me rënien e Bashkimit Sovjetik.
Vladimir Putin, duke e përcaktuar politikën e Rusisë në terma neo-imperialë, kërkoi të rivendoste ndikimin e humbur në të gjithë zonën post-sovjetike dhe të rivendoste statusin e Rusisë si një fuqi globale.
Megjithatë, në planin afatgjatë, pushtimi i Ukrainës jo vetëm që dështoi në arritjen e këtyre qëllimeve, por edhe përshpejtoi erozionin e ndikimit rus në skenën ndërkombëtare. Veprimet e Moskës forcuan kohezionin e brendshëm brenda Bashkimit Evropian, nxitën zgjerimin e NATO-s dhe intensifikuan bashkëpunimin transatlantik, gjë që nga ana tjetër dobësoi ndikimin e Rusisë në Evropë dhe më gjerë.
Emancipimi gjeopolitik i Evropës Qendrore dhe Lindore
Pushtimi rus i Ukrainës shënon një pikë kthese për të gjithë rajonin, duke rishikuar qartë ndarjen historikisht të rrënjosur midis një Evrope Perëndimore “të civilizuar”, e perceptuar prej kohësh si e bashkuar, e zhvilluar dhe politikisht e fortë, dhe një Evrope Qendrore dhe Lindore “të prapambetur”, që vepronte prej kohësh në hijen e ndikimit rus. Kjo është arsyeja pse shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore shpesh trajtoheshin si periferike brenda sistemit më të gjerë evropian. Konflikti ka ndihmuar ndjeshëm në dekonstruktimin e këtij narrativi, duke forcuar rolin strategjik të vendeve të rajonit dhe duke demonstruar se ato janë në gjendje të ndjekin një politikë të jashtme të pavarur.
Presione në rritje të jashtme dhe të brendshme mbi politikën e jashtme të Rusisë
Përballë ndryshimit të rendit ndërkombëtar, Federata Ruse përballet me një sërë sfidash që së shpejti mund të formësojnë politikën e saj të jashtme në të ardhmen. Para së gjithash, izolimi ndërkombëtar në rritje i Rusisë, veçanërisht pas agresionit të saj kundër Ukrainës dhe vendosjes së sanksioneve ekonomike nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara, e ka detyruar tashmë Moskën të përshtasë prioritetet e saj të politikës së jashtme.
Për më tepër, rritja e rezistencës sociale ndaj modelit autoritar të qeverisjes së vendit, së bashku me thellimin e vështirësive ekonomike, mund të gjenerojë presion të brendshëm që në fund të fundit mund të çojë ose në reforma politike ose në një ripërcaktim të prioriteteve të politikës së jashtme.
Një rrëfim i dy vizioneve gjeopolitike për Evropën
Në fillim të shekullit të 21-të, në Evropë u shfaqën dy vizione të mëdha gjeopolitike, të cilat të dyja mund të fitojnë rëndësi në të ardhmen, veçanërisht pas përfundimit të luftës në Ukrainë. I pari ka të bëjë me aspiratat ambicioze të Gjermanisë dhe Francës për të krijuar një fushë të dallueshme gjeostrategjike evropiane të pavarur nga Shtetet e Bashkuara, duke u mbështetur në potencialin ekonomik të Bashkimit Evropian.
Në praktikë, ky vizion do të nënkuptonte shfaqjen e dy qendrave qendrore gjeopolitike në Evropë, me seli në Berlin dhe Paris, të cilat do të formësonin drejtimin e integrimit evropian, ndërkohë që do të konkurronin për dominim strategjik në rajon. Në të njëjtën kohë, objektivi i përbashkët i të dy kryeqyteteve do të ishte balancimi i pozicionit dominues të Shteteve të Bashkuara.
Sidomos në periudhën para vitit 2014, si Parisi ashtu edhe Berlini dukeshin kryesisht të gatshëm të akomodonin pritjet e Rusisë në lidhje me rivendosjen e ndikimit të saj të humbur në Evropën Lindore, duke përfshirë Bjellorusinë, Ukrainën dhe republikat e tjera ish-sovjetike. Kryeqytetet e Evropës Perëndimore, të vetëdijshme për pasojat e mundshme të provokimit të Moskës, ndoqën një politikë paqësimi, duke bllokuar në mënyrë efektive zgjerimin e mëtejshëm të NATO-s dhe Bashkimit Evropian, veçanërisht për Ukrainën.
Një shembull i qartë i kësaj qasjeje ishte vendimi në Samitin e Bukureshtit të vitit 2008, ku si Gjermania ashtu edhe Franca kundërshtuan dhënien e një Plani Veprimi për Anëtarësim në Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut për Gjeorgjinë dhe Ukrainën. Veprime të tilla u motivuan nga dëshira për të ruajtur stabilitetin rajonal duke shmangur zgjerimin e mëtejshëm të NATO-s drejt lindjes, i cili mund të ishte perceptuar nga Rusia si një kërcënim i drejtpërdrejtë për interesat e saj gjeostrategjike.
Vizioni i dytë gjeopolitik u përfaqësua nga Mbretëria e Bashkuar, disa vende të Evropës Qendrore dhe shtetet baltike, të cilat i dhanë përparësi lidhjeve më të forta transatlantike dhe një pranie më të fortë ushtarake të Shteteve të Bashkuara në kontinentin evropian. Në këtë koncept, Shtetet e Bashkuara do të shërbenin jo vetëm si garantues sigurie kundër agresionit të mundshëm rus, por edhe si një mbrojtje dhe kundërbalancë ndaj ndikimit të tepërt francez dhe gjerman mbi proceset e integrimit evropian.
Këto shqetësime ishin veçanërisht të theksuara midis shteteve anëtare të BE-së pas vitit 2004, të cilat kishin frikë nga dominimi gjerman në rajon dhe në të gjithë Bashkimin Evropian në tërësi. Në veçanti, elitat politike në Evropën Qendrore dhe Lindore ishin të kujdesshme për një ringjallje të mundshme të bashkëpunimit gjeoekonomik midis Berlinit dhe Moskës “mbi kokat” e vendeve të tyre.
Në këtë kontekst, thellimi i bashkëpunimit energjetik midis Gjermanisë dhe Rusisë, veçanërisht përmes projekteve të tilla si tubacioni Nord Stream, përfaqësonte një kërcënim të prekshëm për shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore, të cilat kishin frikë se interesat e tyre mund të liheshin mënjanë në favor të lidhjeve më të ngushta ekonomike dhe politike midis dy fuqive të mëdha.
Në përgjigje të këtyre shqetësimeve, shtetet e Evropës Qendrore dhe Lindore kërkuan të thellonin bashkëpunimin rajonal si kundërpeshë ndaj një trajektoreje më të gjerë të integrimit evropian, e perceptuar si e dominuar nga Gjermania. Prandaj, ky vizion i dytë gjeopolitik mbështetej në forcimin e lidhjeve transatlantike, duke thelluar njëkohësisht bashkëpunimin rajonal midis vendeve të Evropës Qendrore dhe Lindore.
Mbështetësit e saj mbështetën një model më të decentralizuar të integrimit, duke kundërshtuar përpjekjet për të centralizuar Bashkimin Evropian dhe për ta transformuar atë në një supershtet kuazi-federal potencialisht të dominuar nga anëtarët e tij më të mëdhenj perëndimorë. Në vend të kësaj, ata propozuan një model të “Evropës së kombeve”, në të cilin bashkëpunimi midis shteteve anëtare do të bazohej në subsidiaritet, me respekt për sovranitetin kombëtar dhe diversitetin brenda strukturave të përbashkëta politike. Për ta, një model i tillë do të minimizonte rrezikun që vendimmarrja brenda Unionit të dominohej nga disa prej shteteve anëtare më të fuqishme.
