Themeluesit e kompanive të IA-së premtojnë të dhurojnë qindra miliarda dollarë. Si do të përdoren ato, shkruan The Economist
Çdo dollar i dhuruar për bamirësi mund të sjellë së shpejti më pak përfitim se më parë. Në vitet e ardhshme, kostoja margjinale për të shpëtuar jetën e një fëmije nga sëmundjet ose uria mund të rritet nga rreth 5,000 dollarë në 15,000 dollarë, ose edhe më shumë.
Kjo mund të tingëllojë shqetësuese. Në fakt, është lajm i mirë, argumenton Alexander Berger nga Coefficient Giving, një prej financuesve më me ndikim të organizatave jofitimprurëse në Silicon Valley.
Organizata jofitimprurëse si Coefficient Giving fillimisht financojnë ndërhyrjet më të lira dhe më të lehta për t’u zgjeruar — për shembull, blejnë rrjeta kundër malaries përpara se të financojnë vaksinat kundër malaries.
Nëse një valë e madhe donacionesh financon të gjitha mënyrat më pak të kushtueshme për të bërë mirë, atëherë pjesa tjetër e fondeve kalon drejt ndërhyrjeve më të shtrenjta filantropike, të cilat mund të shpëtojnë edhe më shumë jetë.
Pikërisht një valë e tillë parash mund të jetë në prag. Organizatat jofitimprurëse po përgatiten për valën më të madhe të dhurimeve filantropike të regjistruar ndonjëherë. Bumi i Inteligjencës Artificiale po pasuron shumë njerëz të teknologjisë në Silicon Valley.
Ofertat publike fillestare (IPO) të aksioneve të Anthropic dhe OpenAI, të cilat mund të ndodhin që këtë vit, mund t’i vlerësojnë laboratorët e IA-së në më shumë se 1 trilion dollarë secilin, duke pasuruar themeluesit, punonjësit dhe investitorët e tyre.
Shumë prej tyre tashmë po mendojnë se si t’i dhurojnë këto pasuri; në total, ata kanë premtuar tashmë të japin rreth 430 miliardë dollarë, një shumë afërsisht e barabartë me dy Plane Marshall me vlerën e sotme.
Epoka industriale prodhoi Carnegie-n, Rockefeller-in dhe Ford-in, pasuritë e të cilëve financuan universitete dhe ngritën salla koncertesh. Epoka e internetit solli Giving Pledge: Bill dhe Melinda Gates, Mark Zuckerberg dhe të tjerë si ata mbështetën bujqësinë, arsimin dhe kujdesin shëndetësor për njerëzit më të varfër në botë.
Nan Ransohoff, e cila punon për të mirat publike në Stripe, një kompani pagesash, parashikon se IA mund të krijojë tani një valë të tretë dhurimesh, shumë më të madhe.
Ambicia që i shtyu shumë prej të pasurve të rinj të sotëm të ndërtonin biznese që ndryshuan botën, tani po i shtyn ata, ashtu si paraardhësit e tyre, të duan të kurojnë problemet e botës.
Megjithatë, filantropët e IA-së do të jenë të ndryshëm në disa aspekte të rëndësishme. Ata ndërthurin pasuri të jashtëzakonshme me një ndjenjë të pazakontë urgjence dhe, në disa raste, me pikëpamje morale jo të zakonshme.
Nick Allardice nga GiveDirectly, një organizatë bamirësie që u jep para drejtpërdrejt njerëzve më të varfër në botë, thotë se po përgatitet të marrë shumë miliona dollarë financime të reja.
“Ky mund të jetë një moment kur jetët e qindra milionë njerëzve mund të përmirësohen dhe mund të mos ketë shumë momente të tilla në histori.”
Në të vërtetë, përmasat e dhurimeve të premtuara nga pasuritë e krijuara prej IA-së i tejkalojnë shumë valët e mëparshme filantropike.
Në janar, të shtatë bashkëthemeluesit e Anthropic, përfshirë drejtuesin e kompanisë, Dario Amodei, u zotuan të dhurojnë 80% të pasurisë së tyre. Vlerësimet e Forbes sugjerojnë se dhurimet e tyre të kombinuara mund të arrijnë në 110 miliardë dollarë.
Punonjësit e Anthropic mund të kenë së shpejti rreth 60 miliardë dollarë të destinuara për të ashtuquajturat “fonde të këshilluara nga donatorët” (donor-advised funds, DAF), thotë zonja Ransohoff.
OpenAI Foundation, e cila zotëron 26% të aksioneve të kompanisë me të njëjtin emër, mund të ketë rreth 260 miliardë dollarë për të dhuruar. Edhe punonjësit e OpenAI, me shumë gjasë, do të kthehen në donatorë.
Në total, ofertat publike fillestare të Anthropic dhe OpenAI mund të çlirojnë rreth 430 miliardë dollarë për bamirësi. Kjo do të ishte një pasuri e barabartë me rreth 25 Ford Foundation. Pastaj janë startup-et më të vogla të IA-së, themeluesit e të cilave premtojnë të dhurojnë të ardhurat nga puna e tyre.
Sipas një vlerësimi konservator, mund të shpërndahen rreth 20.5 miliardë dollarë në vit. Për krahasim, individët amerikanë dhuruan 394 miliardë dollarë në vitin 2025.
Vlera e kësaj vale i tejkalon shumë valët e mëparshme në pothuajse çdo aspekt, me një përjashtim.
Meqë Amerika është sot shumë më e pasur, pesha e kësaj vale ndaj PBB-së, rreth 1.3%, mbetet më e ulët se ajo e industrialistëve, të cilët me gjasë dhuruan rreth 35 miliardë dollarë me vlerën e sotme, ose 1.9% të PBB-së së kohës.
Megjithatë, kjo valë do ta tejkalojë ndjeshëm atë të epokës së internetit, kur nga viti 1990 deri në 2018 u shpërndanë 230 miliardë dollarë, ose 0.8% e PBB-së (shih grafikun). Dhe kjo po ndodh në një kohë kur buxhetet zyrtare të ndihmës po bien.
Më jep një arsye
A duhet të presim një “Amodei Hall” apo një “Sam Altman Museum”? Filantropët e ardhshëm të IA-së janë shumë më të pazakontë se paraardhësit e tyre.
Shumë prej tyre, megjithëse jo të gjithë, ndjekin botëkuptimin e “Altruizmit Efektiv” (Effective Altruism, EA), një lëvizje hiperracionale që pretendon të bëjë mirë duke identifikuar përdorimet me kthimin më të lartë dhe të mbështetura në prova për çdo dollar të dhuruar.
Sam Bankman-Fried, i cili ndodhet në burg për mashtrimin e klientëve të fondit të tij, përkrahte një bindje të njohur të EA-së, “earning-to-give”, sipas së cilës ndjekësit përpiqen të fitojnë shumë dhe më pas të dhurojnë një pjesë të të ardhurave.
Kërkimi shkencor dhe shëndeti publik global pritet të marrin më shumë financim. Në qershor, Anthropic, OpenAI Foundation dhe Stripe kryesuan një donacion prej 500 milionë dollarësh për kërkimin e një vaksine kundër viruseve të ftohjes dhe gripit.
Projektet mund të bëhen edhe më ambicioze, thotë Zachary Robinson nga Centre for Effective Altruism, një institut studimor në Oxford.
Grantet e EA-së, për shembull, financojnë studime për modifikimin gjenetik të mushkonjave, qoftë për të ulur popullsinë e tyre, qoftë për t’i bërë rezistente ndaj parazitit të malaries.
Rreth 600,000 njerëz vdesin çdo vit nga malaria, ndaj donacione të tilla mund të jenë vërtet shumë efikase për nga kostoja.
Pikëpamjet utilitariste të EA-së shtrihen edhe më tej. David Goldberg nga Founder’s Pledge, një organizatë që ndihmon njerëzit e teknologjisë të dhurojnë para, pret një rritje të madhe të financimeve për mirëqenien e kafshëve.
Donatorët me gjasë do të mbështesin projekte për të parandaluar që pulat me rritje të shpejtë të mbeten të paafta nga pesha e tyre dhe për të trullosur peshqit në mënyrë humane në shkallë të gjerë.
Financuesit e mëdhenj japin para edhe për projekte që synojnë të përmirësojnë aftësinë e njerëzve për të bërë parashikime për të ardhmen, si dhe për reformat pro-strehimit të tipit “YIMBY” në vendet e pasura perëndimore, megjithëse disa e kundërshtojnë idenë se kjo mund të quhet filantropi.
Fokusi i tyre te projektet ku rezultatet mund të maten i bën shpesh të anashkalojnë çështje si fuqizimi i grave ose mbrojtja e trashëgimisë kulturore.
Ndoshta bindjet më me pasoja të donatorëve të EA-së lidhen me vetë Inteligjencën Artificiale. Disa shqetësohen për rreziqe me probabilitet të ulët, por me ndikim shumë të madh, si zhdukja e njerëzimit.
Zoti Berger thotë se Coefficient Giving, më parë Open Philanthropy, ka financuar që nga viti 2015 studime mbi “rreziqet ekzistenciale” që mund të shkaktojë një IA jashtë kontrollit. Anthropic dhe OpenAI, pjesërisht të ndikuara nga këto pikëpamje të EA-së, u themeluan me synimin për ta zhvilluar IA-në në mënyrë të sigurt.
Amanda Askell, filozofja e brendshme e Anthropic, prej kohësh lidhet me këtë lëvizje. Ish-bashkëshorti i saj, Will MacAskill, është themeluesi dhe figura kryesore e EA-së.
Për rrjedhojë, një pjesë e filantropisë së IA-së do të shpenzohet pikërisht për chatbot-et që ndihmuan në krijimin e kësaj pasurie.
Në korrik, Coefficient Giving njoftoi një dhuratë prej 160 milionë dollarësh për Resolution, një organizatë vetëm njëmuajshe në atë kohë, e përqendruar te “përafrimi” i IA-së me vlerat njerëzore.
OpenAI Foundation, e cila kontrollon më shumë se gjysmën e rreth 430 miliardë dollarëve të vlerësuar si fonde filantropike të IA-së dhe nuk identifikohet si organizatë e EA-së, ka si mision “të sigurojë që inteligjenca e përgjithshme artificiale t’i sjellë përfitim gjithë njerëzimit”. Ajo do të investojë shuma të mëdha në kërkime për një të ardhme pas superinteligjencës.
Rreziqet
Kjo qasje mbart rreziqe. Së pari, kërkimi për zhvillimin e sigurt të IA-së është vështirë i matshëm. Donatorët pranojnë se nuk ekziston një “kundërfakt” për zhdukjen e njerëzimit, ndaj është e vështirë të dihet nëse kërkimi për përafrimin e IA-së me vlerat dhe interesat njerëzore, që mund të kushtojë miliarda dollarë, po funksionon apo nëse i njëjti rezultat mund të arrihej me më pak para.
Kjo duket se bie ndesh me një nga parimet themelore të dhurimit “efektiv” — që ai të mbështetet në prova.
Dhurime të tjera të lidhura me IA-në, veçanërisht nëse nuk janë të orientuara nga EA, mund të fillojnë t’i ngjajnë një përpjekjeje për të blerë dashamirësi ndaj industrisë së teknologjisë, ose një mënyre për të rritur përdorimin e produkteve të saj. Këtë verë, OpenAI Foundation dhuroi 50 milionë dollarë për grupe komunitare që përdorin teknologjinë e saj.
Një sfidë tjetër është të sigurohet që kjo valë dhurimesh të shkojë për shpëtimin e jetëve, dhe jo për t’u siguruar vende pune miqve. Me kaq shumë para që po hyjnë, po krijohen organizata të reja bamirësie dhe ato ekzistuese po punësojnë më shumë staf dhe po rrisin pagat.
Megjithatë, organizatat jofitimprurëse shihen me mjaft skepticizëm në Silicon Valley. Tyler Cowen, një ekonomist me shumë ndjekës në botën e teknologjisë, argumenton se “organizatat jofitimprurëse nuk janë një formë organizative e konceptuar mirë”, sepse shpesh krijojnë stimuj të dobët dhe fryrje burokratike.
Ai vëren se njerëzit më të talentuar ka të ngjarë të marrin paga shumë të larta në laboratorët e IA-së, në vend që të punojnë për organizata jofitimprurëse.
Disa të pasur, si Elon Musk, besojnë se problemet zgjidhen më mirë nga startup-et. (Ai gjithashtu shkurtoi ndjeshëm programet e menaxhuara nga USAID, agjencia amerikane e ndihmës së huaj.) Financuesit e granteve po kërkojnë “një lloj tjetër punonjësi për organizatat jofitimprurëse”, ndoshta me tiparet e një themeluesi kompanie teknologjike, thotë zoti Robinson.
“Financimi më i mirë për organizatat jofitimprurëse do të thotë që talentet më të mira nuk ndihen më të detyruara të rrezikojnë stabilitetin financiar për të pasur ndikim”, thotë ai. Coefficient Giving u rriti këtë vit pagat me 30% stafit teknik që merret me IA, në përpjekje për të tërhequr dhe për të mbajtur talente.
Dhurojini paratë, dhe shpejt
Pengesa e fundit është të sigurohet që paratë të shpenzohen, dhe të shpenzohen shpejt. Shuma totale që do të dhurohet do të varet pothuajse tërësisht nga vlerësimet e dy kompanive, Anthropic dhe OpenAI, të cilat herë pas here janë dukur të paqëndrueshme.
Pastaj është edhe fakti se vlerësimet “mbështeten shumë te fjala e njerëzve për sa shpejt synojnë t’i zgjerojnë ose t’i shpenzojnë fondet”, thotë zoti Berger.
Shumë njerëz në Silicon Valley dhurojnë përmes DAF-ve, një lloj llogarie që u lejon donatorëve të përfitojnë paraprakisht lehtësimin tatimor, për shembull përpara një IPO-je të madhe, dhe të vendosin më vonë se si do t’i shpërndajnë paratë.
Rreth 326 miliardë dollarë ndodhen tashmë të pashpenzuara në DAF-të amerikane. Zoti Goldberg thotë se mjete të tilla, kur sponsorizohen nga korporatat, mund të krijojnë nxitje për grumbullimin e parave të destinuara për bamirësi në vend që ato të shpërndahen.
Megjithatë, filantropët e IA-së janë të mbushur me ndjenjën e urgjencës. “Në valët e mëparshme të filantropisë, shumë njerëz bënin premtime të mëdha, por jo gjithmonë i çonin deri në fund”, thotë zoti Allardice.
Sipas tij, përsëritja e këtij skenari duket e pamundur, pjesërisht sepse disa nga të pasurit e rinj janë “të habitur nga shpejtësia me të cilën është rritur pasuria e tyre” dhe mund ta dhurojnë po aq shpejt sa e fituan.
Punonjësit e Anthropic tashmë po shesin një pjesë të aksioneve të tyre të mbajtura në DAF për të vënë në lëvizje donacionet; njëri prej tyre shpjegon se ka dhuruar para herët për t’i ndihmuar organizatat jofitimprurëse të rritin kapacitetet.
Të tjerë janë të bindur se IA do ta ndryshojë së shpejti botën, duke u dhënë fund sëmundjeve dhe varfërisë. Coefficient Giving shpërndau 1 miliard dollarë në gjysmën e parë të këtij viti, afërsisht sa kishte dhuruar gjatë gjithë vitit 2025.
Në korrik, ajo e rriti gjashtëfish një angazhim të mëparshëm ndaj GiveWell, një tjetër organizatë bamirësie, në 1 miliard dollarë. Kjo erdhi pjesërisht nga bindja optimiste se duhet vepruar shpejt për të shpëtuar jetë tani, sepse në të ardhmen mund të mos ketë më jetë që kanë nevojë të shpëtohen.
Në një botë të tillë, thotë zonja Ransohoff, qëllimi i bamirësisë do të zhvendosej nga sigurimi që njerëzit të mbijetojnë — qoftë nga sëmundjet apo nga një IA jashtë kontrollit — drejt ndihmës që ata të jetojnë sa më mirë.
Kjo do t’i shtynte donatorët të bënin “pyetje më pak të matshme” për kuptimin e jetës, bukurinë dhe estetikën, thotë ajo. Ndoshta, në fund të fundit, do të ketë edhe salla të reja koncertesh.
