Shkruar nga Gjergj Zefi
Pas 36 vitesh tranzicion, Shqipëria nuk ka më nevojë për një rotacion të radhës, por për një projekt që çmonton mekanizmin politik, ekonomik dhe institucional që ka mbajtur peng shtetin…
Ka momente në historinë e kombeve kur zgjedhjet nuk bëhen më mes të majtës dhe të djathtës, mes një partie dhe një tjetre, por mes një sistemi të kalbur dhe ndërtimit të një rendi të ri institucional.
Hungaria po përjeton një moment të tillë. Shqipëria e ka kaluar prej kohësh pikën ku ndryshimi mund të reduktohet në rotacion politik.
Për 36 vite me radhë, Shqipëria ka ndërtuar një model pushteti që ka mbijetuar pavarësisht se kush ka fituar zgjedhjet. Janë ndërruar qeveritë, janë alternuar liderët, por sistemi ka mbetur pothuajse i paprekur.
Administrata, drejtësia, ekonomia, mediat, bizneset që jetojnë nga kontratat publike, klientelizmi dhe rrjetet e ndikimit janë bërë pjesë e një mekanizmi që riprodhon vetveten.
Kjo është arsyeja pse shumë shqiptarë e ndiejnë se ndryshimi politik nuk sjell domosdoshmërisht ndryshim real.
Në Hungari, Peter Magyar nuk u paraqit thjesht si kundërshtar i Viktor Orbánit. Ai u shfaq si sfidues i arkitekturës së pushtetit të ngritur ndër vite. Debati nuk është vetëm nëse ai do të ketë sukses apo jo, por në faktin se ai e zhvendosi fokusin nga zëvendësimi i një qeverie te çmontimi i një sistemi.
Edhe Shqipëria ka nevojë pikërisht për këtë ndryshim të paradigmës.
Problemi ynë nuk është vetëm një kryeministër, një ish-kryeministër apo një parti. Problemi është një mekanizëm që ka krijuar varësi të ndërsjella politike, ekonomike dhe institucionale. Është një sistem ku pushteti prodhon pasuri dhe pasuria prodhon pushtet. Një sistem ku administrata nuk i shërben shtetit, por partisë; ku meritokracia zëvendësohet nga besnikëria; ku institucionet shpesh perceptohen si të kapura nga interesat politike.
Nëse ky mekanizëm mbetet në këmbë, çdo rotacion rrezikon të prodhojë vetëm administratorë të rinj të të njëjtit model.
Kjo është arsyeja pse çdo lëvizje që synon një transformim të vërtetë duhet ta vendosë në qendër të saj reformimin e shtetit, jo thjesht marrjen e pushtetit.
Në këtë kuptim, ‘Revolucioni i Flamingove’ nuk duhet të matet me numrin e mandateve parlamentare që do fitojë. Sfida e tij është shumë më e madhe: të krijojë një projekt për çmontimin e mekanizmave që kanë prodhuar krizën shqiptare për më shumë se tri dekada.
Kjo nënkupton kufizimin real të pushtetit politik mbi administratën, forcimin e institucioneve të pavarura, transparencën e financave publike, konkurrencën e ndershme në ekonomi, depolitizimin e shtetit dhe vendosjen e përgjegjësisë për çdo zyrtar publik.
Një projekt i tillë nuk është hakmarrje politike. Nuk është spastrim. Nuk është zëvendësim klientelash me klientela të reja. Përkundrazi, synimi duhet të jetë ndërtimi i një sistemi ku pushteti të mos varet nga individët, por nga rregullat.
Historia shqiptare ka treguar se figurat politike vijnë dhe largohen, ndërsa mekanizmat e pushtetit mbeten thuajse të pandryshuara. Pikërisht kjo duhet të marrë fund.
Shqipërisë nuk i duhet domosdoshmërisht një kopje e Peter Magyar. Çdo vend ka realitetin dhe dinamikat e veta. Por i duhet një vizion i ngjashëm: guximi për të sfiduar vetë strukturën e sistemit dhe jo vetëm njerëzit që e drejtojnë atë.
Sepse sfida më e madhe nuk është të fitosh zgjedhjet.
Sfida është të fitosh shtetin për qytetarët.
Vetëm atëherë ndryshimi do të ketë kuptim.
