Fitorja e demokratëve amerikanë në zgjedhjet për Kongresin ka rikthyer diskutimin për të ardhmen e qendrës së majtë në Evropë. Megjithatë, sfidat ekonomike, forcimi i populizmit, pasiguria ndërkombëtare dhe vështirësitë për të përcaktuar një identitet të qartë politik tregojnë se partitë tradicionale evropiane duhet të bëjnë më shumë sesa të mbështeten te dobësimi i kundërshtarëve të tyre.
Fitorja e Partisë Demokratike në zgjedhjet e ndërmjetme amerikane të 3 nëntorit 2026, e cila i siguroi kontrollin e të dyja dhomave të Kongresit, ka krijuar pritshmëri të reja edhe në qarqet progresiste evropiane. Megjithatë, ky rezultat nuk nënkupton domosdoshmërisht se lëvizjet nacionaliste dhe populiste kanë hyrë në një periudhë rënieje.
Në një analizë të botuar në revistën Foreign Policy, gazetari dhe autori britanik John Kampfner argumenton se forcat e qendrës së majtë në Evropë duhet të shfrytëzojnë zhvillimet amerikane për të rishikuar identitetin, përparësitë dhe mënyrën e komunikimit me qytetarët. Sipas tij, kundërshtimi i së djathtës populiste nuk përbën në vetvete një program të mjaftueshëm politik.
Rezultati amerikan lidhet kryesisht me shqetësimet ekonomike të votuesve, veçanërisht me rritjen e çmimeve të karburanteve dhe kostos së jetesës. Sjellja politike e presidentit Donald Trump dhe akuzat për korrupsion ndaj rrethit të tij ndikuan gjithashtu në klimën zgjedhore, por çështjet që prekin drejtpërdrejt ekonominë familjare mbetën vendimtare.
Kampfner vëren se probleme të ngjashme do të jenë në qendër të zgjedhjeve që pritet të zhvillohen në disa vende evropiane gjatë vitit 2027. Për këtë arsye, partitë tradicionale nuk mund të mbështeten vetëm te pakënaqësia ndaj kundërshtarëve, por duhet të paraqesin alternativa të besueshme për ekonominë dhe mirëqenien.
Përvjetori i Traktatit të Romës dhe dilemat e Bashkimit Evropian
Debati zhvillohet në prag të 70-vjetorit të Traktatit të Romës, të nënshkruar në mars 1957, i cili hodhi themelet e procesit të integrimit evropian.
Kryeministrja italiane Giorgia Meloni ka siguruar që një mbledhje e Këshillit Evropian të zhvillohet në kryeqytetin italian, në kuadër të përvjetorit. Megjithatë, sipas Kampfner, ceremonitë pritet të jenë relativisht të përmbajtura, pasi qeveritë evropiane përballen me një klimë politike që nuk favorizon festimet institucionale.
Bashkimi Evropian vazhdon të hasë vështirësi në trajtimin e shkaqeve të populizmit, në përcaktimin e një qëndrimi të qartë ndaj krizave ndërkombëtare dhe në komunikimin me qytetarët, veçanërisht me brezat e rinj.
Lufta në Ukrainë, marrëdhëniet me administratën Trump, ndikimi ekonomik i Kinës dhe konfliktet në Lindjen e Mesme kanë kërkuar vëmendjen e institucioneve evropiane. Si pasojë, debati për vlerat dhe drejtimin afatgjatë të projektit evropian shpesh ka kaluar në plan të dytë.
Kampfner argumenton se përvjetori i Traktatit të Romës mund të shërbejë si një mundësi për të rishqyrtuar jo vetëm funksionimin e Bashkimit Evropian, por edhe parimet politike mbi të cilat ai u ndërtua.
Katër parimet që duhet të ripërcaktojë qendra e majtë
Në prag të zgjedhjeve amerikane, Kampfner mori pjesë në një takim të organizuar nga Fondacioni Friedrich Ebert, i lidhur me socialdemokracinë gjermane. Takimi u zhvillua pranë Frascatit, në juglindje të Romës, dhe mblodhi politikanë, aktivistë, studiues dhe përfaqësues të mendimit progresist.
Pjesëmarrësit diskutuan mbi katër parime: demokracinë, lirinë, paqen dhe drejtësinë sociale.
Sipas autorit, diskutimet treguan se forcat e qendrës së majtë kanë vështirësi të përcaktojnë një qëndrim të përbashkët ndaj këtyre koncepteve. Ndërkohë, partitë e djathta populiste kanë arritur t’i përdorin disa prej tyre për të ndërtuar mesazhe politike që gjejnë mbështetje te një pjesë e elektoratit.
Në fushën e drejtësisë sociale, problemi kryesor lidhet me stagnimin ekonomik dhe dobësimin e standardeve të jetesës. Megjithëse qeveritë kanë zgjeruar mbështetjen sociale përmes pensioneve, pagave minimale dhe programeve të mirëqenies, këto masa nuk kanë zgjidhur problemet strukturore që pengojnë rritjen ekonomike.
Kampfner thekson se pasojat e krizës financiare të viteve 2007–2008 vazhdojnë të ndikojnë në ekonomitë evropiane. Në të njëjtën kohë, plakja e popullsisë rrit shpenzimet për pensione dhe shërbime publike, ndërsa kostot e shlyerjes së borxhit kufizojnë mundësitë buxhetore.
As partitë e djathta nuk kanë një përgjigje të unifikuar. Në Gjermani, Francë dhe Poloni, disa prej tyre mbështesin ruajtjen e përfitimeve sociale për shtresat punëtore, shpesh duke kërkuar kufizimin e qasjes së migrantëve. Në vende të tjera, përfshirë Britaninë dhe Austrinë, forca të së djathtës mbështesin një rol më të kufizuar të shtetit në ekonomi.
Kjo larmi qëndrimesh tregon se debati për drejtësinë sociale nuk zhvillohet më vetëm përgjatë ndarjes tradicionale mes së majtës dhe së djathtës.
Paqja, mbrojtja dhe siguria evropiane
Një tjetër çështje që krijon mospajtime brenda së majtës evropiane është politika e mbrojtjes.
Mbështetja për Ukrainën dhe nevoja për të forcuar kapacitetet ushtarake përballë agresionit rus kanë nxjerrë në pah dallimet mes traditës pacifiste të disa forcave progresiste dhe kërkesave aktuale të sigurisë.
Kampfner përmend partinë gjermane Die Linke, e cila shpesh e paraqet debatin për shpenzimet ushtarake si një zgjedhje mes investimeve në armatim dhe financimit të shkollave apo spitaleve.
Autori e kundërshton këtë mënyrë të trajtimit të problemit, duke argumentuar se siguria dhe mirëqenia sociale nuk duhet të konsiderohen domosdoshmërisht si objektiva që përjashtojnë njëri-tjetrin.
Megjithatë, paqartësitë nuk kufizohen te e majta. Edhe partitë e djathta populiste përballen me vështirësi në përcaktimin e marrëdhënieve me Rusinë dhe Shtetet e Bashkuara.
Kampfner përmend Marine Le Pen në Francë dhe Alice Weidel të Alternativës për Gjermaninë, duke vënë në dukje përpjekjet e tyre për t’u distancuar nga mbështetja e mëparshme që kanë marrë nga Moska ose Uashingtoni.
Demokracia dhe liria në debatin politik
Sipas analizës, partitë populiste kanë arritur ta lidhin konceptin e demokracisë me pretendimin se përfaqësojnë një shumicë qytetarësh që institucionet tradicionale nuk e kanë dëgjuar.
Ato përdorin shpesh argumentin se elitat politike dhe administrative pengojnë shprehjen e vullnetit popullor. Në raste humbjesh zgjedhore, disa prej këtyre forcave kanë ngritur pretendime për manipulim ose për njëanshmëri të mediave tradicionale.
Kampfner argumenton se kjo situatë krijon një dilemë për partitë demokratike tradicionale: si duhet të veprojnë institucionet kur proceset zgjedhore sjellin në pushtet forca që mund të dobësojnë mekanizmat e kontrollit dhe ekuilibrit demokratik?
Një debat i ngjashëm zhvillohet rreth lirisë, veçanërisht lirisë së shprehjes.
Autori kujton përvojën e tij në drejtimin e organizatës britanike Index on Censorship, kur diskutimet për censurën përqendroheshin kryesisht te dallimi mes regjimeve autoritare dhe demokracive liberale.
Sot, sipas tij, konfliktet rreth lirisë së shprehjes zhvillohen gjithnjë e më shumë brenda vetë shoqërive demokratike.
Në këtë kontekst, disa përfaqësues progresistë po përpiqen të paraqesin një koncept më të gjerë të lirisë. Ata e lidhin atë jo vetëm me mbrojtjen nga ndërhyrja e shtetit, por edhe me mundësinë për të jetuar në një mjedis të pastër dhe për të pasur shërbime shëndetësore cilësore.
Kjo qasje synon t’i paraqesë politikat mjedisore dhe sociale si instrumente që zgjerojnë mundësitë reale të qytetarëve.
A ka nevojë Evropa për një vizion të ri politik?
Fondacioni Friedrich Ebert dhe partnerët e tij synojnë të publikojnë një manifest politik përpara përvjetorit të Traktatit të Romës, në mars 2027.
Megjithatë, Kampfner vlerëson se dokumentet programore nuk mjaftojnë për të rikthyer besimin e qytetarëve. Sipas tij, udhëheqësit tradicionalë duhet të tregojnë më shumë vendosmëri, krijimtari dhe gatishmëri për të ndërmarrë ndryshime konkrete.
Një nga drejtimet që diskutohet është thellimi i integrimit evropian dhe forcimi i një identiteti të përbashkët politik.
Në këtë kuadër, autori përmend raportin Much More Than a Market, të publikuar në vitin 2024 nga ish-kryeministri italian Enrico Letta, i cili propozon forcimin e integrimit ekonomik dhe politik evropian.
Por Kampfner thekson se e ardhmja e demokracisë liberale në kontinent nuk varet vetëm nga reformat institucionale të Bashkimit Evropian. Ajo lidhet edhe me aftësinë e forcave politike për të ndërtuar marrëdhënie më të qëndrueshme me qytetarët dhe për t’u dhënë përgjigje shqetësimeve të tyre.
Traktati i Romës lindi në një Evropë që kërkonte të kapërcente pasojat e Luftës së Dytë Botërore përmes bashkëpunimit ekonomik dhe politik. Shtatë dekada më vonë, kontinenti përballet me sfida të ndryshme, por pyetja themelore mbetet e ngjashme: mbi cilat vlera dhe objektiva të përbashkëta duhet të ndërtohet e ardhmja evropiane?
Analiza e Kampfner e paraqet fitoren e demokratëve amerikanë si një mundësi reflektimi për qendrën e majtë evropiane, jo si garanci për ringritjen e saj. Sipas autorit, kjo ringritje kërkon një vizion politik që ndërthur sigurinë, zhvillimin ekonomik, drejtësinë sociale dhe mbrojtjen e institucioneve demokratike. / Foreignpolicy/
