Njëzet vjet më parë, Emiratet e Bashkuara Arabe ndodheshin në qendër të një stuhie politike në Uashington.
Përpjekja e shtetit të pasur të Gjirit për të marrë kontrollin e gjashtë porteve të mëdha amerikane përmes kompanisë së logjistikës DP World, me pronësi nga Dubai, shkaktoi reagime të forta mes ligjvënësve amerikanë.
Dy nga autorët e sulmeve të 11 shtatorit 2001 kishin qenë shtetas të Emirateve. Duke pretenduar se vendi kishte shërbyer si qendër financimi për Al-Kaedën dhe duke e cilësuar atë si një problem të vazhdueshëm në luftën kundër terrorizmit, disa anëtarë të Kongresit paralajmëruan se lejimi i Emirateve për të administruar porte strategjike mund të përbënte kërcënim serioz për sigurinë e SHBA-së.
Nuk pati shumë rëndësi fakti që Emiratet kishin qenë i vetmi shtet arab që kishte dërguar trupa në mbështetje të luftës amerikane në Afganistan, apo që administrata e presidentit George W. Bush e mbështeste marrëveshjen. Presioni politik e detyroi DP World të tërhiqej.
Por episodi u kthye edhe në një moment përcaktues për Emiratet dhe marrëdhënien e tyre me Shtetet e Bashkuara.
Në Abu Dhabi, Sheikh Mohamed bin Zayed al-Nahyan, atëherë princi i fuqishëm i kurorës dhe i njohur gjerësisht me inicialet MBZ, mblodhi këshilltarët në një takim urgjent. Sipas tij, kriza kishte treguar se shumica e amerikanëve kishin një perceptim thelbësisht të gabuar për Emiratet. Kishte ardhur koha që kjo të ndryshonte.
Dhe Emiratet punuan pikërisht për këtë.Dy dekada më vonë, MBZ është president i vendit, ndërsa Emiratet shihen nga shumë politikanë dhe komandantë ushtarakë amerikanë si një prej aleatëve më të aftë të SHBA-së në Lindjen e Mesme. Për aftësitë e tyre ushtarake kanë fituar madje nofkën admiruese “Sparta e Vogël”. Më 28 korrik, ushtria amerikane njoftoi se po punonte me Emiratet për të përshpejtuar zhvillimin e inteligjencës artificiale ushtarake.
Marrëdhënia nuk kufizohet te mbrojtja. Abu Dhabi ka përdorur fuqinë e rreth 1.7 trilion dollarëve që administron përmes fondeve sovrane dhe kompanive të mbështetura nga shteti për të investuar masivisht në Shtetet e Bashkuara, përfshirë edhe në biznese të lidhura me familjen e presidentit Donald Trump.
Kongresi i kontrolluar nga republikanët nuk shfaq më të njëjtin shqetësim ndaj investimeve të Emirateve në sektorë të ndjeshëm për sigurinë kombëtare amerikane. Trump u ka dhënë Emirateve qasje në disa prej çipave kompjuterikë më të avancuar amerikanë, vetëm disa muaj pasi një anëtar i familjes mbretërore të Emirateve investoi 500 milionë dollarë në biznesin e kriptomonedhave të familjes Trump.
Në qershor, Trump e përshkroi MBZ-në si “luftëtar” dhe Emiratet si një “vend fantastik”.
Mënyra se si një monarki absolute arriti të fitonte një pozitë kaq të favorshme në Uashington shihet nga miqtë dhe kritikët e saj si një rast studimor i jashtëzakonshëm për mënyrën se si një shtet mund të ndërtojë një fushatë të fuqishme marrëdhëniesh publike dhe ndikimi në kryeqytetin amerikan.
Ndërtimi i ndikimit në Uashington
Rruga nuk ka qenë gjithmonë e lehtë. Emiratet u zemëruan me SHBA-në për qëndrimin e saj ndaj kryengritjeve të Pranverës Arabe të vitit 2011, të cilat kërcënonin rendin ekzistues politik në Lindjen e Mesme, si dhe për vendimin amerikan për të nënshkruar marrëveshjen bërthamore me Iranin në vitin 2015.
Së fundmi, lufta e Trumpit me Iranin ka vënë në provë kufijtë e ndikimit të MBZ-së. Emiratet u shndërruan në objektivin kryesor të kundërpërgjigjes iraniane dhe valët e raketave dhe dronëve ngritën pikëpyetje mbi imazhin e vendit si një qendër stabiliteti, si edhe mbi ambicien e tij për t’u bërë një qendër globale teknologjike.
Barbara Leaf, ambasadore e SHBA-së në Abu Dhabi nga viti 2014 deri më 2018 dhe më pas diplomatja kryesore amerikane për Lindjen e Mesme, thotë se Emiratet e kuptojnë se kanë shtrirje, qasje dhe ndikim. Megjithatë, sipas saj, kur erdhi momenti vendimtar, ato nuk patën të drejtë vendimmarrjeje për një luftë që nisi pranë kufijve të tyre dhe nga e cila morën pjesën më të madhe të sulmeve.
Në Abu Dhabi, kjo përvojë duket se ka forcuar bindjen se marrëdhënia me SHBA-në duhet thelluar edhe më shumë. Emiratet kanë bërë një zgjedhje strategjike në favor të partneritetit me Uashingtonin dhe lidhjeve më të ngushta me Izraelin. Zyrtarët thonë se vendi nuk synon vetëm të vazhdojë në këtë drejtim, por ta forcojë më tej këtë lidhje.
Një prej figurave qendrore të këtij transformimi është Yousef al-Otaiba, ambasadori i Emirateve në Shtetet e Bashkuara.
Kur Trump organizoi këtë verë festën e 80-vjetorit në lëndinën e Shtëpisë së Bardhë, vetëm dy ambasadorë morën pjesë në spektaklin e arteve marciale: ambasadori britanik Sir Christian Turner dhe Otaiba.
Ish-këshilltari i MBZ-së, i arsimuar në Universitetin Georgetown në Uashington, u dërgua në kryeqytetin amerikan në vitin 2008 me detyrën për t’u paraqitur amerikanëve një imazh tjetër të Emirateve. Me ndihmën e një grupi të gjerë lobistësh të nivelit të lartë, ai arriti ta realizonte këtë objektiv.
Paraja ishte një prej instrumenteve kryesore
Sipas OpenSecrets, organizatë që monitoron financimin dhe ndikimin në politikën amerikane, Emiratet kanë shpenzuar më shumë se 270 milionë dollarë në Uashington vetëm gjatë dhjetë viteve të fundit. Së bashku me fqinjët e tyre të Gjirit, Arabinë Saudite, me 422 milionë dollarë, dhe Katarin, me 269 milionë dollarë, ato renditen mes dhjetë vendeve që shpenzojnë më shumë për ndikim në Uashington.
Emiratet kanë financuar gjithashtu disa prej instituteve më të njohura të politikave në kryeqytetin amerikan, përfshirë Atlantic Council, Center for Strategic and International Studies dhe Rand. Ato kanë organizuar dhjetëra konferenca ndërkombëtare dhe, që përpara mbërritjes së Otaibës, kishin krijuar një këshill dypalësh biznesi SHBA–Emirate.
Megjithatë, sipas zyrtarëve të cituar nga Financial Times, faktori më i rëndësishëm ka qenë vetë Otaiba dhe aftësia e tij për të lëvizur mes qarqeve politike të Uashingtonit.
Një ish-zyrtar i lartë i Departamentit të Shtetit thotë se Otaiba ka punuar në mënyrë të pandërprerë për të krijuar mbështetës në të dyja partitë amerikane, duke ndërtuar marrëdhënie personale dhe politike me figura me ndikim. Sipas tij, është domethënëse sa shumë ish-zyrtarë dhe punonjës të Kongresit kanë publikuar artikuj që paraqesin në mënyrë shumë pozitive marrëdhënien mes SHBA-së dhe Emirateve.
MBZ ka zhvilluar vetëm një vizitë zyrtare shtetërore në Uashington, në vitin 2024, kur u takua me presidentin e atëhershëm Joe Biden. Megjithatë, zyrtarët thonë se Otaiba ka udhëhequr transformimin strategjik të imazhit të Emirateve në SHBA me një nivel sofistikimi që fqinjët e Gjirit, përfshirë Arabinë Saudite, po përpiqen ta imitojnë.
Pas vrasjes së gazetarit Jamal Khashoggi nga agjentë sauditë në vitin 2018, që e vendosi Riadin për disa vite në një pozitë të vështirë diplomatike, Otaiba punoi për ta paraqitur Emiratet si një alternativë më moderne dhe premtuese: vendi i Dubait të orientuar drejt biznesit dhe një hapësirë në dukje liberale në një rajon mysliman konservator.
Ai ka nxitur politikëbërësit amerikanë të vizitojnë Emiratet, ka drejtuar komunikimin e ambasadës me Kongresin, institutet kërkimore, universitetet, shkollat dhe median, si dhe ka organizuar aktivitete për elitën politike të Uashingtonit.
Gjatë fushatës së parë presidenciale të Trumpit, Otaiba krijoi gjithashtu marrëdhënie të afërta me Jared Kushner, dhëndrin e Trumpit, i cili më pas u bë një prej këshilltarëve më me ndikim të presidentit për Lindjen e Mesme.
Por suksesi më i madh diplomatik i Emirateve dhe Otaibës erdhi në vitin 2020, kur vendi u bë nënshkruesi kryesor arab i Marrëveshjeve të Abrahamit të ndërmjetësuara nga administrata Trump, duke normalizuar marrëdhëniet me Izraelin.
Vendimi ndryshoi ndjeshëm mënyrën se si establishmenti politik amerikan i shihte Emiratet.
Sipas ish-zyrtarit të Departamentit të Shtetit të cituar nga gazeta, udhëheqja e Emirateve kuptoi se çfarë kishte rëndësi për SHBA-në dhe se marrëdhëniet me Izraelin mund t’i afronin me administratën Trump. Afrimi me Izraelin, sipas tij, krijoi një mënyrë për të anashkaluar një pjesë të kritikave me të cilat përballeshin Emiratet.
Për MBZ-në, marrëdhëniet më të ngushta me SHBA-në përmbushin disa objektiva strategjikë: diversifikimin e ekonomisë përtej të ardhurave nga hidrokarburet, shndërrimin e vendit në një qendër globale të inteligjencës artificiale dhe krijimin e një profili ndërkombëtar të pavarur nga hija e fuqisë rajonale saudite.
Barbara Leaf thotë se Emiratet kanë parë prej kohësh Izraelin dhe Singaporin si modele: vende me territor dhe popullsi relativisht të vogël, por me ndikim global politik, diplomatik, ekonomik dhe ushtarak.
Nga portet te inteligjenca artificiale
Njëzet vjet pasi dështuan të merrnin kontrollin e porteve të mëdha amerikane, Emiratet kanë fituar gradualisht pozicione në një industri shumë më të vlefshme: teknologjinë dhe inteligjencën artificiale.
Një ish-zyrtar i lartë i administratës Biden, i cili ka punuar ngushtë me Emiratet, shprehet se është shqetësuese shkalla në të cilën industria amerikane e inteligjencës artificiale është lidhur me kapitalin e Emirateve.Fondet dhe kompanitë shtetërore të investimeve, si Mubadala dhe MGX, kanë krijuar partneritete të gjera me kompani teknologjike si OpenAI dhe xAI. MGX drejtohet nga këshilltari i sigurisë kombëtare i Emirateve dhe vëllai i presidentit, Sheikh Tahnoon bin Zayed al-Nahyan.
Investitorët e Emirateve kanë siguruar gjithashtu një pjesë kontrolluese në prodhuesin e çipave GlobalFoundries dhe aksione të konsiderueshme minoritare në Cerebras Systems dhe kompaninë e qendrave të të dhënave Aligned Data Centers.Në shtatorin e kaluar, MGX arriti një marrëveshje me qeverinë amerikane për të marrë 15 për qind të TikTok US.
Këto investime kanë ndihmuar që marrëdhënia SHBA–Emirate të kalojë nga modeli i periudhës pas 11 shtatorit, i përqendruar te bashkëpunimi kundër terrorizmit, në një partneritet gjithnjë e më ekonomik dhe teknologjik.
Një zyrtar i Emirateve e përshkruan marrëdhënien e re si “hibride”. Sipas tij, bashkëpunimi në industrinë amerikane të mbrojtjes nuk lidhet më vetëm me atë që Emiratet blejnë, por edhe me atë që ndërtojnë së bashku me SHBA-në. E njëjta logjikë vlen për qendrat e të dhënave dhe investimet me Microsoft, Nvidia, BlackRock dhe OpenAI.
Tareq Alotaiba, gjysmëvëllai i ambasadorit dhe ish-zyrtar i Emirateve, e krahason strategjinë e investimeve të vendit me një makinë të vogël që hyn në një garë ku konkurrentët e tjerë janë më të mëdhenj dhe kanë nisur shumë më herët.
Në fillim, thotë ai, qasja ishte kryesisht investimi i shumave të mëdha në projekte që dukeshin tërheqëse. Por me kalimin e kohës dhe me njohjen më të mirë të Silicon Valley, investitorët e Emirateve u sofistikuan dhe mësuan të identifikonin marrëveshjet dhe teknologjitë më premtuese.
Jacob Helberg, zyrtari kryesor i administratës Trump për diplomacinë ekonomike, deklaroi këtë vit se investimet e Emirateve te prodhuesit amerikanë të çipave i kishin kthyer ato në një financues të rëndësishëm të industrisë teknologjike amerikane.Ai përmendi GlobalFoundries dhe Cerebras, duke argumentuar se kapitali i Emirateve kishte ndihmuar këtë të fundit të rikthehej nga një pozitë shumë e vështirë dhe të bëhej një aset i rëndësishëm i teknologjisë amerikane.
Një moment veçanërisht i rëndësishëm për Abu Dhabin erdhi kur Departamenti amerikan i Tregtisë autorizoi shitjen e çipave të avancuar në Emirate dhe hoqi kontrollet përkatëse të eksportit. Ambasadori Otaiba e cilësoi marrëveshjen si një “moment historik”, rezultat të angazhimit të vazhdueshëm mes dy vendeve.
MGX më pas përdori 2 miliardë dollarë në monedhën e qëndrueshme dixhitale të World Liberty për një investim në bursën e kriptomonedhave Binance. Senatori demokrat Chris Van Hollen e ka përshkruar këtë si një marrëveshje që, në praktikë, i dha World Liberty 2 miliardë dollarë likuiditet.
Për vite me radhë, zyrtarët amerikanë të sigurisë kombëtare dhe ligjvënësit kishin paralajmëruar se lejimi i Emirateve për të pasur qasje në çipa të avancuar mund të ekspozonte teknologjinë më të ndjeshme amerikane ndaj Kinës, e cila ka marrëdhënie të ngushta tregtare dhe teknologjike me Emiratet.
Administrata Trump dhe Abu Dhabi thonë se kanë vendosur masa për mbrojtjen e teknologjisë. Megjithatë, disa ish-zyrtarë dhe ligjvënës mbeten skeptikë.Një ish-zyrtar i Departamentit të Shtetit argumenton se Emiratet kanë ndërtuar një marrëdhënie me SHBA-në që u shërben shumë interesave të Abu Dhabit, por jo domosdoshmërisht politikës së jashtme dhe interesave kombëtare amerikane. Sipas tij, shumë nga përfitimet që i atribuohen kësaj marrëdhënieje për SHBA-në mbeten të paqarta dhe të vështira për t’u matur.
Ndikimi diplomatik dhe ekonomik i Emirateve ka dhënë rezultate edhe në fusha të tjera.
Abu Dhabi ka shmangur prej kohësh pasoja të rënda për veprime që politikanët amerikanë i kritikojnë më ashpër kur kryhen nga vende të tjera. Mes tyre janë stërvitjet e përbashkëta ushtarake me Kinën dhe akuzat për furnizimin me armë të Forcave të Mbështetjes së Shpejtë në Sudan, një grup paraushtarak i akuzuar për krime lufte.
Ligjvënësja demokrate Sara Jacobs thotë se këto armë po mundësojnë drejtpërdrejt atë që ajo e cilëson gjenocid.Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio deklaroi vitin e kaluar se Emiratet po mbështesnin hapur një forcë që po kryente gjenocid në Sudan. Abu Dhabi i mohon akuzat.
Megjithatë, ligjvënësit amerikanë kanë votuar vazhdimisht kundër përpjekjeve në Kongres për të bllokuar shitjet e armëve për Emiratet, duke argumentuar se vendi mbetet një aleat strategjik.
Emiratet kanë shmangur gjithashtu kritika më serioze për rolin e tyre si qendër e financimeve të paligjshme iraniane. Ky rol ishte aq i rëndësishëm për mbijetesën ekonomike të regjimit iranian përpara luftës, sa Trump deklaroi këtë vit se Emiratet ishin “si bankieri i Iranit”.
Sipas analizës së Financial Times mbi sanksionet e Departamentit amerikan të Thesarit lidhur me Iranin tregoi se Emiratet ishin vendi i dytë më i përmendur pas Kinës, pavarësisht qëndrimit tradicionalisht të ashpër të Abu Dhabit ndaj Teheranit.
Nga 1,573 individë dhe subjekte të sanksionuara me lidhje në vende jashtë Iranit, 22 për qind kishin shtetësi, adresa ose regjistrime kompanish në Emiratet e Bashkuara Arabe.
Senatori Van Hollen argumenton se Emiratet kanë fituar tepër ndikim në Uashington dhe, për këtë arsye, kanë shmangur pasoja që vende të tjera nuk do të mund t’i shmangnin.
Kufijtë e ndikimit të Abu Dhabit
Pavarësisht gjithë këtij ndikimi, Emiratet nuk arritën të pengonin Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin që të nisnin luftën kundër Iranit këtë vit.Megjithatë, që nga fillimi i konfliktit, Abu Dhabi ka marrë vendimin strategjik për t’i thelluar edhe më tej marrëdhëniet me Uashingtonin dhe Izraelin, duke kryer gjithashtu dhjetëra sulme ajrore të veta kundër Iranit.
Zyrtarët e Emirateve thonë se furnizimi i qëndrueshëm me armë dhe mbështetje amerikane gjatë luftës, pavarësisht problemeve të herëpashershme në zinxhirët e furnizimit, dëshmon rëndësinë në rritje të vendit për SHBA-në.
Një zyrtar i Emirateve argumenton se performanca e vendit gjatë luftës dhe bashkëpunimi me amerikanët e kanë ngritur më tej pozicionin e Abu Dhabit. Sipas tij, Emiratet kanë treguar se janë të afta dhe dinë të veprojnë në mënyrë efektive në situata të vështira.
Paralelisht, vendi është afruar më tej me Izraelin. Në maj, Emiratet u tërhoqën nga OPEC-u i udhëhequr nga Arabia Saudite, një vendim që i afroi më shumë me Trumpin, i cili prej kohësh kritikon ndikimin e kartelit mbi çmimet e naftës.
Sipas zyrtarit të Emirateve, Arabia Saudite nuk është më fuqia dërrmuese në rajon që ishte edhe gjatë vizitës së Trumpit në Gjirin Persik vetëm një vit më parë.Por disa ekspertë paralajmërojnë se përqendrimi te marrëdhëniet me SHBA-në dhe Izraelin, në dëm të aleancave tradicionale arabe, mund të ketë pasoja negative.
Historia e dy dekadave të fundit tregon në fund të fundit shkallën e transformimit të pozitës së Emirateve në Shtetet e Bashkuara. Në vitin 2006, kundërshtimi politik amerikan ishte aq i madh sa një kompani nga Dubai u detyrua të hiqte dorë nga kontrolli i gjashtë porteve. Sot, fondet e Abu Dhabit janë të pranishme në disa prej sektorëve më strategjikë të ekonomisë amerikane, nga prodhimi i gjysmëpërçuesve te inteligjenca artificiale, qendrat e të dhënave dhe industria e mbrojtjes.
Ky ndryshim nuk erdhi vetëm nga fuqia financiare. Emiratet kombinuan kapitalin me diplomacinë personale, lobimin, marrëdhëniet me të dyja partitë amerikane, investimet në teknologji dhe afrimin me Izraelin. Rezultati është një marrëdhënie në të cilën Abu Dhabi ka fituar një nivel qasjeje dhe ndikimi që do të dukej vështirë i imagjinueshëm gjatë krizës së porteve njëzet vjet më parë.
Por lufta me Iranin ka treguar njëkohësisht kufirin e këtij modeli, Emiratet mund të kenë ndikim të konsiderueshëm në Uashington, por nuk kontrollojnë vendimet strategjike të SHBA-së.
Për Abu Dhabin, përgjigjja ndaj këtij kufizimi nuk duket se është distancimi nga Amerika. Përkundrazi, strategjia është ta bëjë marrëdhënien edhe më të thellë, duke e lidhur sigurinë, kapitalin, teknologjinë dhe ambiciet ndërkombëtare të Emirateve gjithnjë e më ngushtë me Shtetet e Bashkuara.
