Lufta në Lindjen e Mesme e ka bërë gjeopolitikën edhe më të paparashikueshme. Trump dhe Putin janë nën presion. Megjithatë, situata aktuale hap edhe mundësi të reja, veçanërisht falë diplomacisë dhe qëndrueshmërisë së Ukrainës…
Europa po pozicionohet ushtarakisht në lindje të Kanalit të Suezit: aeroplanmbajtësja franceze “Charles de Gaulle” dhe anijet e saj shoqëruese kaluan ditët e fundit Detin e Kuq dhe tani po marrin kurs drejt Ngushticës së Hormuzit. Në “groupe aéronaval français” janë integruar gjithashtu një fregatë italiane dhe një holandeze.
Kjo mini‑armatë europiane duhet të mbështesë formacionet amerikane në Lindjen e Mesme për të rihapur kalimin nga Gjiri Persik. Por në të vërtetë bëhet më shumë fjalë për një zëvendësim sesa për një përforcim: “Charles de Gaulle” po zëvendëson grupin e aeroplanmbajtëses “Gerald Ford”, i cili pas afro njëmbëdhjetë muajsh operacion po kthehet në portin bazë në Norfolk.
Lufta me Iranin po i tejzgjat veçanërisht kapacitetet e marinës amerikane. Besueshmëria e frenimit amerikan ka pësuar goditje. Presidenti Donald Trump nuk ka arritur të qetësojë vatrat e krizës në kufijtë e rendit të tij botëror: as me presion ndaj Ukrainës dhe as me një fushatë bombardimesh në Gjirin Persik.
Trump dhe Putin nën presion
Veçanërisht në Lindjen e Mesme, Uashingtonit po i mbarojnë gradualisht opsionet. CIA, sipas një raporti të “Washington Post”, e vlerëson rezistencën e Republikës Islamike dukshëm më të lartë sesa pretendon Trump dhe rrethi i tij. Edhe nëse regjimi në Teheran pranon një plan amerikan paqeje, rreziku i një përshkallëzimi të mëvonshëm mbetet larg së qenit i shmangur.
Tani duket se Europa është rikthyer më fort në fokusin e Trumpit. Së fundmi ai zhvilloi një bisedë të gjatë telefonike me presidentin rus Vladimir Putin. Zyrtarisht, tema ishte një armëpushim i përkohshëm mes Rusisë dhe Ukrainës më 9 maj, ditën e fitores sovjetike në “Luftën e Madhe Patriotike” kundër Gjermanisë naziste. Kremlini kishte frikë nga sulmet ukrainase me dronë me rreze të gjatë ndaj paradës ushtarake.
Versioni i shkurtër i festimeve të fundjavës e tregon qartë: Kievi ka fituar përkohësisht epërsi në luftën në distancë. Javët e fundit, Ukraina përdori për herë të parë më shumë dronë me rreze të gjatë sesa Rusia. Goditjet në zemrën industriale të Rusisë duket se po japin efekt si ekonomik, ashtu edhe psikologjik. Edhe në terren, ushtria ruse mezi arrin t’i kompensojë humbjet me ushtarë të rinj të rekrutuar. Kritikat publike ndaj Kremlinit po shtohen.
Putini ndodhet nën presion të ngjashëm me Trumpin. Sipas versionit rus, të dy presidentët ishin të mendimit gjatë bisedës së fundit se Ukraina, nën shtysën e shteteve europiane, po e zgjat luftën. Kremlini dhe Shtëpia e Bardhë duket se vazhdojnë të jenë në një linjë në thelb, edhe pse SHBA-ja sulmoi Iranin, aleatin e Rusisë.
Dy skenarë të rinj për Europën
Pavarësisht gatishmërisë europiane për të mbështetur SHBA‑në në garantimin e lundrimit të lirë në Lindjen e Afërt dhe të Mesme, Trump ka ashpërsuar retorikën kundër NATO‑s. Kush kritikon politikën e tij, ndëshkohet. Kështu, Trump planifikon të tërheqë 5000 nga 35 000 ushtarët amerikanë të stacionuar në Gjermani, mes tyre edhe një brigadë luftarake, siç raporton “The Guardian”.
Në këtë mënyrë, presidenti amerikan po dobëson frenimin konvencional në Europë. Me sa duket, Uashingtoni ka hequr dorë edhe nga dërgimi në Gjermani i një batalioni për “long‑range fires”, i cili do të kishte mundësi të godiste objektiva thellë në territorin rus. Kremlini do të duhej të llogariste gjithmonë me një kundërgoditje në rast se sulmonte një vend europian me armë me rreze të gjatë.
Trump po pranon që liria e veprimit të Putinit në Europë të forcohet dhe duket se po i afrohet një kërkese thelbësore të Kremlinit, për të “eliminuar shkaqet e thella të luftës në Ukrainë”. Është e diskutueshme nëse Trump mendon vërtet në mënyrë kaq strategjike. Por lufta në Lindjen e Mesme po ndryshon edhe situatën fillestare në Europë, shkrirja e dy konflikteve tashmë ka ndodhur.
Vijat e konfliktit po humbasin qartësinë. Në këtë sfond lindin afatshkurtër dy skenarë të rinj, të diskutuar deri tani shumë pak:
1. Marrëveshje Iran‑Ukrainë
Trump dhe Putin dalin së bashku nga luftërat e tyre duke detyruar Kievin dhe Teheranin të bëjnë lëshime. Ndërsa SHBA‑ja nuk e paralajmëron më Ukrainën për sulmet ruse, Rusia kërcënon udhëheqjen në Teheran se do të ndërpresë çdo mbështetje. Shtëpia e Bardhë i jep Kremlinit territoret e papushtuara në Donbas; në këmbim, Republika Islamike hap Ngushticën e Hormuzit. Si Trumpi, ashtu edhe Putini do të mund të shpallnin të paktën një fitore të pjesshme dhe do të gjendeshin sërish në një pozicion më të favorshëm strategjik. Gjithashtu do të hapej rruga për marrëveshjen ekonomike mes Rusisë dhe SHBA‑së që synojnë të dy presidentët.
Edhe për këtë arsye, Putini duket se është përmbajtur nga kritikat ndaj veprimeve të Trumpit kundër aleatit rus në Lindjen e Mesme. Marrëveshje të tilla transaksionale janë pika e fortë e Trumpit, gjë që Putini dhe rrethi i tij e kanë parashikuar prej kohësh. Nuk kanë rëndësi vlerat, por përfitimi i menjëhershëm.
2. Humbje e Rusisë
Ukraina ka arritur muajt e fundit të marrë iniciativën në luftë dhe ta zhvillojë atë sipas rregullave të veta. Ofensiva pranverore ruse në terren ka dështuar, ndërsa trupat ukrainase në disa raste po rimarrin më shumë territor sesa humbasin. Sulmet ndaj infrastrukturës energjetike, përfshirë flotën “në hije”, po godasin qendrën e fuqisë ruse.
Kievi po zgjeron ndjeshëm rrezen e veprimit dhe njëkohësisht po kufizon lirinë gjeopolitike të veprimit të Kremlinit. Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky po eksporton njohuritë e vendit të tij për luftën kundër dronëve në Lindjen e Mesme dhe në këtë mënyrë po fiton partnerë të rinj në luftën kundër Rusisë. Kremlini mund të humbasë në Gjirin Persik nyjën e tij valutore dhe në Siri bazat e tij.
Strategjia e Kievit për të mos e humbur luftën në terren, por për ta vendosur atë në distancë, mund të japë rezultat, jo më pak edhe në perceptimin e Trumpit. Ai dëshiron të jetë në anën e fituesve.
Megjithatë, skenari i dytë, pozitiv për Europën, duhet trajtuar me kujdes ekstrem. Edhe një herë më parë, optimizmi u përhap mes mbështetësve të Ukrainës se Rusia mund të pësonte një humbje strategjike. Ky vlerësim i gabuar e detyroi ushtrinë ukrainase në vitin 2023 të ndërmerrte një kundërofensivë të mekanizuar, edhe pse trupat ruse kishin ngritur tashmë pengesa mbrojtëse. Sulmi dështoi në fushat e para të minuara.
Megjithatë, deri më sot nuk ka pasur një depërtim vendimtar rus. Për më tepër, përtej frontit europian të luftës ka shenja të qarta se Rusia është dobësuar si ushtarakisht, ashtu edhe ekonomikisht. Kremlini është i detyruar të përqendrohet te ambiciet e tij ndaj Europës dhe këto objektiva mund t’i arrijë pikërisht falë Trumpit.
Për këtë arsye, një marrëveshje transaksionale në Lindjen e Mesme do të ishte jashtëzakonisht e rrezikshme për Europën: nëse SHBA‑ja e detyron Ukrainën drejt humbjes, Rusia fiton mundësinë të përgatitet për një ofensivë tjetër. Pavarësisht të gjitha pengesave, Putini nuk ka hequr dorë nga koncepti “russki mir”: një zonë ndikimi ruse e “paqësuar”, që shtrihet thellë në Europën Qendrore.
Vetëm Kina po pret
Në të kundërt, një humbje strategjike e Rusisë përballë Ukrainës do të rriste mundësinë për ulje tensionesh. Europa do të përfitonte nga Ukraina si partnere e fortë. Prandaj, Kievi duhet të përfshihet që tani në mënyrë të detyrueshme në strukturat europiane të sigurisë.
Aktualisht, këto struktura mbështeten kryesisht në kapacitetet operative të Francës, siç dëshmohet qartë nga dislokimi i “Charles de Gaulle” në Lindjen e Mesme. Investimet gjermane në riarmatimin e vendit pritet të mbushin boshllëqet e frenimit konvencional që po lënë SHBA‑të në Europë vetëm pas vitit 2030.
Ndërkohë vijnë zgjedhjet në Francë dhe mundësia e rrëzimit të qeverisë së kancelarit Friedrich Merz në Gjermani. Në të dy vendet, raportet e forcave mund të ndryshojnë në favor të Moskës. Fakti që Putini po përmend tani mikun e tij Gerhard Schröder, ish‑kancelarin socialdemokrat gjerman, si ndërmjetës të mundshëm në luftën në Ukrainë, synon drejtpërdrejt koalicionin e brishtë në Berlin.
Kremlini e di: një erozion i Europës mbetet skenari më i rrezikshëm për Perëndimin në zhvillimin e mëtejshëm të ngjarjeve.
Megjithatë, në trazirat aktuale gjeopolitike dhe ekonomike, edhe mendimi në formë skenarësh arrin kufijtë e vet.
Çfarë ndodh nëse Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur dhe kriza energjetike përshkallëzohet?
Çfarë ndodh nëse europianët nuk mund të udhëtojnë për pushimet verore?
Ose më keq akoma: çfarë ndodh nëse mungesa e plehrave kimike në jug të Saharasë shkakton uri?
Në mesin e majit, Trump pritet më në fund të takohet me liderin kinez Xi Jinping. Xi ka pritur gjatë javëve të fundit, duke e ditur se SHBA‑ja aktualisht mezi është në gjendje të imponojë forcë ushtarake në Paqësor.
As Trumpi dhe as Putini nuk kanë aktualisht shumë mundësi strategjike; Xi, përkundrazi, i ka. /Përshtatur nga NZZ/
