Lufta e SHBA-së kundër Iranit nuk përmirëson pozicionin ndaj Kinës dhe rrit rrezikun e tejshtrirjes strategjike
Duke pasur parasysh rivalitetin mes superfuqive, Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, çdo vendim i një administrate amerikane për të hyrë në luftë duhet të udhëhiqet nga një vlerësim nëse ai e forcon pozicionin e SHBA-së kundrejt Kinës. Gjatë Luftës së Ftohtë, Shtetet e Bashkuara luftuan në Kore dhe Vietnam për të kundërshtuar ndikimin sovjetik dhe detyruan Britaninë dhe Francën të tërhiqnin trupat e tyre gjatë krizës së Suezit në vitin 1956 për të shmangur ndërhyrjen sovjetike.
Prandaj, lufta masive ajrore e SHBA-së, ndoshta e ndjekur nga një fushatë tokësore, kundër Iranit është një rast ku pritet që llogaritja ndaj Kinës të luajë rol të madh. Në fakt, Strategjia e Sigurisë Kombëtare e administratës Trump për vitin 2025 thekson rivalitetin SHBA-Kinë, duke vënë në dukje rëndësinë e balancimit të Kinës në Azi dhe pengimin e aksesit të saj në hemisferën perëndimore. Analistë dhe strategë të ndryshëm e kanë vendosur luftën me Iranin në kontekstin e kundërshtimit ndaj Kinës duke i mohuar asaj partnerët rajonalë.
Megjithatë, është e vështirë të shihet se si Operacioni “Epic Fury” e përmirëson pozicionin e SHBA-së ndaj Kinës.
Në fakt, pikërisht mungesa e pranisë ushtarake kineze në Lindjen e Mesme e ka joshur SHBA-në drejt luftës. Një sulm i ngjashëm ndaj Iranit nuk do të kishte qenë i mundur gjatë Luftës së Ftohtë, sepse Uashingtoni atëherë kishte frikë nga një reagim ushtarak sovjetik ndaj interesave amerikane në rajon. SHBA nuk ka shqetësime të tilla ndaj Kinës në Lindjen e Mesme, duke qenë se fuqia ushtarake e Pekinit jashtë Paqësorit Perëndimor është e kufizuar.
Megjithatë, nëse Uashingtoni angazhohet në konflikte në Lindjen e Mesme ose në pjesë të tjera të Euroazisë që janë periferike për rivalitetin SHBA-Kinë, ai rrezikon tejshtrirje strategjike dhe dëmtim të marrëdhënieve me aleatët.
Lufta e presidentit Donald Trump kundër Iranit mund, teorikisht, ta forcojë pozicionin e SHBA-së duke zëvendësuar një regjim miqësor ndaj Kinës në Teheran, duke dobësuar një partner të rëndësishëm të Pekinit dhe duke ndërprerë furnizimin e tij me naftë. Demonstrimi i fuqisë ushtarake amerikane mund, në teori, të pengojë edhe një pushtim të mundshëm kinez të Tajvanit. Në praktikë, megjithatë, këto argumente kanë pak peshë.
Së pari, historia e Luftës së Ftohtë tregon se SHBA mund të përdorë ndryshimin e regjimeve në vende të treta për të dobësuar rivalin e saj. Udhëheqësi suprem i Iranit dhe anëtarë të tjerë të rëndësishëm të elitës u vranë në fazën e hershme të sulmeve ajrore SHBA-Izrael. Megjithatë, regjimi teokratik iranian mbetet në këmbë, çka sugjeron se bombardimet nuk mjaftojnë për ta rrëzuar atë, nëse ky është qëllimi. Edhe nëse regjimi bie, nuk ka garanci që një qeveri e re, qoftë më liberale apo më radikale, do të ndërpresë bashkëpunimin me Kinën. Kina është partneri më i madh tregtar i Iranit dhe, si importuesi më i madh në botë i naftës dhe gazit, pritet të dominojë eksportet iraniane edhe në të ardhmen.
Së dyti, sulmet ajrore amerikane kanë dobësuar aftësitë ushtarake të Iranit, duke kufizuar ndërhyrjen e tij në politikën rajonale. Megjithatë, shqetësimet se Kina po udhëheq një “bosht të së keqes” me Iranin janë të ekzagjeruara. Edhe pse Pekini përfiton nga fakti që Irani e mban SHBA-në të angazhuar në Lindjen e Mesme, ai nuk ka kapacitet të diktojë politikat e Teheranit apo Moskës. Kina kërkon të balancojë marrëdhëniet në rajon, përfshirë me Arabinë Saudite dhe Izraelin, dhe interesat e saj kryesore janë stabiliteti dhe bashkëpunimi ekonomik. Në fakt, Pekini kundërshton ambiciet bërthamore të Iranit sepse ato mund të destabilizojnë rajonin dhe të justifikojnë sulme nga SHBA dhe Izraeli.
Së treti, megjithëse mbi 70 për qind e konsumit të naftës së Kinës mbështetet në importe dhe gati gjysma vjen nga Lindja e Mesme, Pekini nuk ka arsye për panik. Ai është përgatitur për kriza të tilla duke ndërtuar rezerva të mëdha dhe duke diversifikuar burimet, përfshirë Rusinë dhe Brazilin, si dhe duke zhvilluar një miks energjetik më të balancuar.
Ndërkohë, kriza e naftës e shkaktuar nga lufta dëmton ekonominë amerikane dhe ato të aleatëve si Japonia, Koreja e Jugut dhe vendet e NATO-s. Fakti që Trump i kërkoi Kinës ndihmë për të zgjidhur krizën në Ngushticën e Hormuzit tregon se dobësimi i Kinës nuk ishte faktor kyç në vendimin për luftë.
Së katërti, Kina dhe ushtria e saj po ndjekin me interes fuqinë ushtarake amerikane. Megjithëse SHBA mbetet më e avancuar, diferenca nuk është më si në vitin 1991. Kina është më e sigurt në fuqinë e saj dhe do të kishte avantazh në një konflikt në rajonin e saj. Një luftë me Kinën në Azi do të ishte shumë më sfiduese se operacionet në Iran.
Reagimi i kufizuar i Kinës ndaj luftës nuk është surprizë. Ajo nuk ka detyrime sigurie ndaj Iranit dhe nuk ka prani të përhershme ushtarake në rajon. Përfshirja do të ishte e rrezikshme dhe jashtë fokusit strategjik të saj, që mbetet Azia Lindore.
Ndryshe nga Bashkimi Sovjetik gjatë Luftës së Ftohtë, Kina ka një shtrirje më të kufizuar gjeografike dhe ushtarake, kryesisht në Paqësorin Perëndimor. Kjo e përqendron rivalitetin me SHBA-në në një rajon të vetëm dhe ul gjasat e përplasjes globale.
Në kontrast, pozicioni gjeografik i SHBA-së i jep asaj akses global, duke e tunduar të angazhohet në konflikte jashtë zonës kryesore të rivalitetit. Kjo sjell dy rreziqe kryesore.
Së pari, tejshtrirjen strategjike: luftërat e gjata mund të konsumojnë burime dhe të dobësojnë fokusin ndaj Kinës. Së dyti, dëmtimin e marrëdhënieve me aleatët. Lufta në Iran tashmë ka thelluar ndarjet me Evropën dhe ka zhvendosur vëmendjen nga lufta në Ukrainë. Refuzimi i disa vendeve të NATO-s për të mbështetur SHBA-në ka rritur tensionet transatlantike.
Çdo përfitim i mundshëm ndaj Kinës nga kjo luftë zbehet përballë rreziqeve të tejshtrirjes dhe përçarjeve me aleatët. Kjo ngre pikëpyetje serioze mbi arsyetimin strategjik të Uashingtonit për luftën në Iran dhe përdorimin e forcës në të ardhmen./Përshtatur nga ForeignPolicy/
