Shpresa më e mirë për t’i dhënë fund një lufte të planifikuar dobët, e nisur me pak konsultime me Kongresin apo publikun amerikan, mund të jetë një paqe e pakënaqshme që lë çështje kritike për t’u zgjidhur më vonë dhe thellon përçarjet në Uashington…
Presidenti Donald Trump ka deklaruar vazhdimisht se një marrëveshje për ndalimin e konfliktit që ai zgjodhi të zhvillojë kundër Iranit është e afërt dhe pothuajse gati. Çdo herë, parashikimet e tij rezultuan të ishin dëshira optimiste ose një keqlexim i qëllimeve reale të Iranit.
Prandaj nuk është surprizë që pretendimet e tij më të fundit se një marrëveshje kuadër me Teheranin është pranë janë pritur me skepticizëm dhe konfuzion. Madje as konservatorët e ashpër republikanë, apo edhe demokratët, nuk besojnë se Presidenti amerikan është pranë pranimit të një marrëveshjeje të keqe.
Megjithatë, zhurma diplomatike sugjeron se një kompromis për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe lehtësimin e bllokadës amerikane ndaj anijeve dhe porteve iraniane mund të jetë afër. Një zhvillim i tillë mund të shërbejë si pikënisje për bisedime që administrata do të përpiqet t’i përdorë për të penguar çdo ambicie të mbetur bërthamore të Iranit.
Një marrëveshje më konkrete, përtej armëpushimit aktual të brishtë, do të mirëpritej globalisht, pasi do të sillte shpresën për zbutjen graduale të krizave energjetike dhe ekonomike të shkaktuara nga lufta dhe mbyllja e ngushticës nga Irani. Lufta me Iranin, si pothuajse çdo çështje tjetër në Uashington, është peng i politikave të ashpra, ideologjive të rrënjosura dhe politikanëve që kërkojnë të forcojnë profilin e tyre publik. Refuzimi agresiv i administratës për të pranuar kritikat ndaj një konflikti që duket se nënvlerësoi ndjeshëm aftësinë e Iranit për rezistencë nuk ka ndihmuar.
Vlen të theksohet se Trump nuk mund të fitojë politikisht. Sondazhet tregojnë se shumica e amerikanëve kundërshtojnë luftën, ndaj ai do të përballej me një reagim po aq të madh ose edhe më të fortë nëse do të urdhëronte sulme të reja ndaj Iranit, një hap që do të rrezikonte përshkallëzim të dhunshëm dhe dhimbje më të mëdha ekonomike. Megjithatë, presidentët shpesh tundohen të nisin aventura të reja ushtarake për të shpëtuar imazhin e tyre ose për të kërkuar një rrugëdalje që shpesh kthehet në një kurth të gjatë. Kur ata tërhiqen, jetë njerëzish mund të shpëtohen.
Megjithatë, detajet që po dalin për një marrëveshje të mundshme me Iranin sugjerojnë se kushtet e paqes mund të jenë përtej aftësisë së Trump për t’i paraqitur si triumf. Për shembull, sinjalet se Uashingtoni mund të zhbllokojë disa asete iraniane dhe të çmontojë gradualisht bllokadën për të bindur Iranin të rihapë ngushticën do të legjitimonin në praktikë ndikimin që Republika Islamike fitoi gjatë luftës dhe do të hiqnin nga dora karta të rëndësishme negociuese të SHBA-së.
Çdo zotim nga Irani në memorandum se nuk do të ndjekë armët bërthamore do të pritej me shumë rezerva në Uashington. Një periudhë e propozuar prej të paktën 60 ditësh për negociata mbi çështjet e mbetura të programit bërthamor iranian, përfshirë rezervat e uraniumit, duket gjithashtu shumë e shkurtër duke pasur parasysh kompleksitetin e temës. Historia tregon se Irani do të preferonte ta tërhiqte SHBA-në në një periudhë të gjatë diplomacie të pafrytshme që mund të zgjasë me muaj apo vite.
Një arsye tjetër për kujdes është se nuk është e qartë nëse Irani, me një sistem edhe më të paqartë qeverisës pas vrasjes së disa liderëve të lartë gjatë luftës, do të pranojë një marrëveshje paqeje që SHBA duket e gatshme të ofrojë. Nga Teherani dolën mesazhe kontradiktore gjatë fundjavës. Dhe liderët e rinj iranianë duket se besojnë se e fituan këtë përballje me superfuqinë amerikane, edhe pse ekonomia e tyre po lëkundet dhe qytetarët që regjimi shtyp po përballen me kushte të rënda.
Ndërkohë, skicat e marrëveshjes së propozuar janë shumë larg “dorëzimit pa kushte” që Trump kërkoi nga Irani në mars. Por ai ndodhet nën presion ekstrem për të gjetur një zgjidhje, ndërsa çmimet e karburanteve po rriten, popullariteti i tij po bie dhe mbështetja nga republikanët në Kongres po dobësohet për çështjen e Iranit dhe tema të tjera.
Trump nën presionin e ekstremistëve republikanë
Disa republikanë druhen se Trump është gati të dorëzohet. “Na u tha rreth 11 javë më parë nga (sekretari Pete) Hegseth dhe Departamenti i Luftës se kishim shkatërruar mbrojtjen iraniane dhe se ishte vetëm çështje kohe para se të merrnim materialin bërthamor”, tha senatori republikan i Karolinës së Veriut, Thom Tillis, për CNN, duke shtuar “tani po flasim për një situatë ku mund të pranojmë që materiali bërthamor të mbetet në Iran? Si ka kuptim kjo?”.
SHBA dhe Izraeli e kanë bërë largimin e rezervave iraniane të uraniumit të pasuruar një objektiv kyç të luftës. Por viktimat që mund të sillte një përpjekje për ta marrë me forcë kanë qenë shumë të larta. Ndërkohë, lëshimet që Irani do të kërkonte në këmbim të dorëzimit të materialit përmes diplomacisë ka të ngjarë të jenë shumë të mëdha.
Lëvizja drejt një marrëveshjeje ka nxitur skepticizëm edhe tek senatori Roger Wicker, kryetar i Komisionit të Shërbimeve të Armatosura në Senat. Senatori nga Misisipi shkroi në platformën X të premten se instinktet e Trump për ta “përfunduar punën” në Iran kishin qenë të drejta, por kërkimi i një marrëveshjeje tani do të rrezikonte “perceptimin e dobësisë”.
Aleati i Trump, senatori Lindsey Graham, paralajmëroi të shtunën se lejimi i Iranit të forcojë avantazhin e tij duke kontrolluar Ngushticën e Hormuzit do të ndryshonte balancën rajonale të pushtetit.
Këto argumente kanë njëfarë baze. Por gjithashtu nuk është e qartë se si më shumë luftime, mbi ofensivën disajavore SHBA-Izrael kundër Iranit, do të kishin më shumë sukses në thyerjen e rezistencës së Teheranit.
Raportimet e CNN javën e kaluar, duke cituar dy burime të njohura me vlerësimet e inteligjencës amerikane, thanë se Teherani kishte rifilluar një pjesë të prodhimit të dronëve dhe po rindërtonte disa kapacitete ushtarake të dëmtuara nga sulmet amerikano-izraelite. Kjo do të thotë se rifillimi i luftës do të rrezikonte hakmarrje edhe më intensive dhe më të dëmshme iraniane kundër shteteve të Gjirit, infrastrukturës kritike dhe forcave amerikane sesa raundi i parë. Një përpjekje për të rihapur ngushticën me forcë do të ishte potencialisht e rrezikshme dhe e gjatë.
Trump po përballet gjithashtu me kritika nga demokratët, të cilët e kritikuan për nisjen e luftës, mënyrën si e zhvilloi dhe tani po e sulmojnë për mënyrën si mund ta përfundojë atë. Sulmet e tyre tregojnë se partia mendon se kundërshtimi i shumicës së votuesve ndaj luftës mund t’u sjellë fitore në zgjedhjet afatmesme.
Senatori Cory Booker shprehu shqetësim për raportimet mbi renditjen e fazave të marrëveshjes, duke nisur me hapjen e ngushticës dhe duke kaluar më pas tek bisedimet bërthamore. “Ajo që po shoh dhe që më zemëron tani është se presidenti tha se hyri në këtë luftë për të trajtuar programin bërthamor iranian”, tha demokrati nga Nju Xhersi, duke shtuar “kjo nuk e trajton atë.” Në vijim, Booker theksoi se “Donald Trump po mashtrohet si budallai që është për faktin që na futi në këtë situatë.”
Senatori Chris Van Hollen paralajmëroi se marrëveshja e propozuar do të “na kthente në situatën para luftës” ose edhe më keq, por la të kuptohet se SHBA mund të mos ketë zgjidhje tjetër. “Mendoj se kjo ishte një gafë. Kur je duke hapur një gropë, duhet të ndalosh së gërmuari, dhe duket se ndoshta këtë po bëjmë më në fund,” tha demokrati nga Maryland. Sekretari i Shtetit Marco Rubio iu kundërpërgjigj kritikave gjatë një vizite në Indi.
“Ideja që ky president, pas gjithçkaje që ka treguar se është i gatshëm të bëjë, do të pranonte një marrëveshje që në fund e vendos Iranin në pozitë më të fortë sa i përket ambicieve bërthamore është absurde,” tha ai.
Vetë presidenti duket se ka dëgjuar shqetësimet se mund të jetë gati të firmosë një marrëveshje të dobët. “Kam informuar përfaqësuesit e mi që të mos nxitojnë drejt një marrëveshjeje sepse koha është në anën tonë,” shkroi ai në rrjetet sociale të dielën.
Me Ditën e Përkujtimit që shënon fillimin e një vere politike të paqëndrueshme që mund të përcaktojë zgjedhjet afatmesme, republikanët kryesorë theksuan se paqja mund të sjellë përfitime për votuesit. Kevin Hassett, drejtori i Këshillit Kombëtar Ekonomik të Trump, tha për Fox News se një marrëveshje do të sillte një “vërshim” nafte përmes ngushticës.
“Mund të shihni madje inflacion negativ për shkak të rënies së çmimeve të energjisë,” tha ai.
Ndërsa kongresmeni Byron Donalds nga Florida, kandidat për guvernator, deklaroi se sapo të arrihet një marrëveshje “çmimet e naftës do të bien ndjeshëm dhe bashkë me to edhe çmimet e karburanteve në SHBA”.
Megjithatë, shumë analistë paralajmërojnë se rimëkëmbja pas mbylljes së ngushticës, që la dhjetëra cisterna të bllokuara në Gjirin Persik për javë të tëra, nuk do të përmirësojë menjëherë ekonominë globale apo koston e jetesës në SHBA. Analistët e JPMorgan, për shembull, presin që nafta të qëndrojë mesatarisht në 97 dollarë për fuçi gjatë pjesës së mbetur të vitit.
Dy pyetje kritike që Trump duhet t’u përgjigjet
Ndërsa dalin më shumë detaje mbi marrëveshjen e propozuar, Trump do të përballet me disa pyetje kritike.
Së pari, a do të jetë marrëveshja e tij më e fortë dhe më e sigurt sesa marrëveshja e ish-presidentit Barack Obama, e negociuar me Iranin dhe fuqitë e mëdha botërore në vitin 2015? Ajo marrëveshje bllokonte rrugët e Teheranit drejt armëve bërthamore dhe përfshinte verifikime të rrepta dhe të vazhdueshme.
Së dyti, a e kanë vendosur SHBA-në në pozitë më të mirë shkatërrimi nga Trump i asaj marrëveshjeje, dhe një luftë që mori jetën e 13 amerikanëve në luftime, paralizoi rajonin e Gjirit, kushtoi miliarda dollarë dhe ka gjasa të ketë vrarë qindra iranianë?
Vetë fakti që kjo pyetje shtrohet tregon dilemën e Trump: rifillimi i luftës mund të ketë pasoja të rënda politike dhe ekonomike. Por përfundimi i saj me kushtet më të mira të mundshme mund të jetë pothuajse po aq problematik dhe jopopullor. /Përshtati Pamfleti nga Cnn/
