Shkruar nga Diplomatico
Terminali i Khargut mbetet zemra e eksporteve iraniane, por jo domosdoshmërisht pika fatale e regjimit. Rritja e çmimit të naftës, daljet alternative dhe kanalet financiare në Azi po i japin Teheranit më shumë frymëmarrje sesa pritej…
Në logjikën klasike të luftës, një vend nën bombardime duhet të dobësohet, të humbasë të ardhura dhe të shkojë drejt asfiksisë financiare. Por në rastin e Iranit, po ndodh pikërisht e kundërta. Nën flakët e përshkallëzimit ushtarak, regjimi në Teheran jo vetëm që nuk duket i rrëzuar ekonomikisht, por sipas analizës së Corriere della Sera, mund të jetë duke faturuar edhe më shumë se përpara nisjes së goditjeve.
Ky është paradoksi i madh i naftës iraniane: lufta që duhej t’i mbyllte rubinetat e parasë, në fakt po i rrit të ardhurat. Dhe kjo ndodh sepse në tregun global të energjisë, kriza nuk prodhon vetëm shkatërrim. Ajo prodhon edhe panik, rritje çmimesh dhe fitime të jashtëzakonshme për ata që ende arrijnë të nxjerrin mall në treg. Në këtë rast, Irani mbetet një nga përfituesit më të mëdhenj të kësaj turbulence.
Në qendër të kësaj loje qëndron ishulli Kharg, terminali kryesor i eksportit të naftës iraniane në Gjirin Persik. Sipas të dhënave të cituara nga Corriere, bazuar te TankerTracker, gjatë vitit të fundit nga Kharg janë ngarkuar 344 anije me 572 milionë fuçi naftë dhe karburante, ose rreth 1.56 milionë fuçi në ditë. Kjo përfaqëson rreth 95 për qind të eksporteve iraniane, çka e bën ishullin një arterie jetike për ekonominë e vendit.
Pikërisht për këtë arsye, Kharg shihet si objektivi strategjik që, në teori, mund ta gjunjëzonte regjimin. Donald Trump e ka përmendur në mënyrë eksplicite mundësinë që humbja ose shkatërrimi i këtij terminali do t’i priste të ardhurat Teheranit dhe do ta shtynte regjimin drejt dorëzimit ose drejt rihapjes së Hormuzit. Por llogaria nuk është aq e thjeshtë.
Sepse realiteti energjetik iranian është më i shpërndarë dhe më elastik nga sa duket. Teherani ka ndërtuar dalje alternative, pikërisht për të mos mbetur peng i një pike të vetme goditjeje. Një terminal alternativ ndodhet në Kooh Mobarak, në jug të Ngushticës së Hormuzit, i lidhur me një naftësjellës rreth 1,000 kilometra të gjatë. Përveç kësaj, sipas artikullit, Irani ka pika të tjera ngarkimi në Lavan, Sirri dhe Qeshm, si edhe tre terminale bregdetare për gaz të lëngshëm. Kjo do të thotë se edhe nëse Kharg do të dilte jashtë loje, eksporti iranian nuk do të zhdukej plotësisht.
Këtu qëndron nyja e vërtetë e problemit për Uashingtonin dhe aleatët e tij: një goditje mbi infrastrukturën mund ta ulë volumin e eksportit, por jo domosdoshmërisht të ardhurat. Arsyeja është brutale dhe e thjeshtë njëkohësisht: lufta e ka shtyrë lart çmimin e naftës. Çmimi i naftës iraniane dhe produkteve të rafinuara është rritur nga më pak se 50 dollarë për fuçi në mbi 100 dollarë. Pra, edhe me më pak fuçi në treg, Teherani mund të nxjerrë po aq ose më shumë para se më parë.
Me fjalë të tjera, bomba që bie mbi infrastrukturë mund të kompensohet nga paniku që shpërthen në tregje. Dhe sa më e lartë të jetë frika për Hormuzin, aq më i vlefshëm bëhet çdo baril iranian që arrin të shitet. Ky është mekanizmi cinik me të cilin lufta, në vend që ta shterojë regjimin, mund t’i japë atij oksigjen financiar. Ky është një interpretim analitik i bazuar te të dhënat e sotme.
Por nuk është vetëm nafta. Është edhe rrjeti financiar që e shoqëron atë. Dubai ka ofruar prej vitesh shërbime bankare për industrinë iraniane të naftës dhe për kapitalet që kërkojnë t’u shmangen sanksioneve dhe transparencës. Tani, në kushtet e luftës, eksportuesit iranianë i konsiderojnë edhe bankat e Hong Kongut dhe të Kinës si kanale më të sigurta. Kjo do të thotë se regjimi nuk po mbështetet vetëm te rezervuarët dhe terminalet, por edhe te një infrastrukturë financiare paralele që vazhdon t’i mbajë hapur arteriet e parasë.
Një tjetër detaj domethënës është se Shtetet e Bashkuara kanë hequr sanksionet për 150 milionë fuçi iraniane që ndodheshin në oqeane në fillim të luftës, me një vlerë të paktën 10 miliardë dollarë. Kjo tregon se në kohë lufte, edhe vendimet taktike të mëdha, fuqive mund të prodhojnë efekte financiare anësore, të cilat i japin kundërshtarit më shumë hapësirë sesa pritej fillimisht.
Në thelb, historia e Iranit sot është kjo: regjimi mund të jetë nën zjarr ushtarak, por jo domosdoshmërisht nën kolaps ekonomik. Dhe kjo e ndryshon krejt kuptimin e presionit ndaj Teheranit. Sepse kur një fuqi energjetike përfiton nga kaosi që vetë lufta prodhon në tregje, atëherë goditja ushtarake nuk mjafton më si strategji ekonomike. Ajo mund të dëmtojë, por jo të mbytë.
Për rajonin dhe për Perëndimin, ky është një alarm i qartë. Lufta në Lindjen e Mesme nuk matet vetëm me raketa, dronë dhe objektiva ushtarake. Ajo matet edhe me çmimin e fuçisë, me rrugët alternative të eksportit dhe me bankat që pranojnë të pastrojnë apo strehojnë kapitalin strategjik. Dhe në këtë fushë, Irani duket se ka hyrë në luftë më i përgatitur sesa shumëkush kishte menduar.
