Që kur presidentja në detyrë Delcy Rodríguez mori drejtimin në janar, venezuelanët thonë se atmosfera ka qenë shumë ndryshe…
Deri në momentin kur Shtetet e Bashkuara arrestuan presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe e transferuan në një burg në Nju Jork, imazhi dhe zëri i tij dominonin hapësirën publike.
Ish-shoferi i autobusit, ashtu si paraardhësi i tij Hugo Chávez, mbante fjalime të gjata, të çrregullta dhe popullore, të transmetuara të plota nga transmetuesit shtetërorë, ndonjëherë për orë të tëra. Edhe kur kishte pak për të njoftuar, secili prej tyre e mbushte kohën televizive duke kërcyer, kënduar dhe duke veçuar publikisht kundërshtarë të dyshuar. Ndërtesa dhe billboard-e në të gjithë vendin mbanin portretet e tyre.
Që kur presidentja në detyrë Delcy Rodríguez mori drejtimin në janar, venezuelanët thonë se atmosfera ka qenë shumë ndryshe. Ndërsa Rodríguez, më parë zëvendësja e Maduro-s, ka premtuar besnikëri ndaj tij, ajo ka sjellë gjithashtu një ndryshim të menjëhershëm nga populizmi përplasës drejt një stili më teknokratik. Paraqitjet e saj televizive priren të jenë të shkurtra dhe të fokusuara.
“Ka thjesht më pak urrejtje dhe më pak akuza që hidhen në ajër tani. Maduro nuk është në televizion gjatë gjithë kohës duke sulmuar njerëz, dhe vetëm kjo përbën një ndryshim të madh”, thotë Yenyfer Díaz, pensioniste në Karakas.
Rodríguez ka kaluar dekada duke vepruar brenda sistemit autoritar socialist të Venezuelës. Por nën presionin e fortë të SHBA-ve, që prej marrjes së pushtetit prej saj ka nisur një hapje e kujdesshme politike. Dhe venezuelanët thonë se ndryshimet nuk janë thjesht kozmetike. Protesta të vogla pro-demokracisë të drejtuara nga studentët janë toleruar; qindra të burgosur politikë janë liruar; dhe liderë të opozitës po shfaqen në mediat shtetërore. Të gjitha këto ishin të paimagjinueshme në prag të arrestimit të Maduro-s.
Rodríguez ka premtuar gjithashtu mbylljen e El Helicoide, një qendër tregtare e papërfunduar që u ripërdor si një burg i frikshëm. Që nga 3 janari, dita e arrestimit të Maduro-s, rreth 350 të burgosur janë liruar në mbarë vendin, sipas organizatave të të drejtave të njeriut. Foro Penal, një organizatë vëzhguese, tha se Venezuela kishte 687 të burgosur politikë më 2 shkurt.
Ligjvënësit të enjten avancuan një “ligj amnistie” që, nëse miratohet, do të rezultojë në falje për krime politike të kryera gjatë 26 viteve të sundimit revolucionar.
Të marra së bashku, këto masa përfaqësojnë shenjat e para të zhbërjes së parimeve themelore të Chavismo-s, lëvizjes politike të nisur nga Chávez, një populist i majtë që qeverisi nga viti 1999 deri në vdekjen e tij nga kanceri në vitin 2013. Por shumë venezuelanë janë të kujdesshëm se përparimet e hershme mund të përmbysen nëse presioni amerikan lehtësohet.
Gjithashtu qendrore për Chavismo-n ishte kundërshtimi ndaj ndikimit amerikan, me Chávez-in që famshëm e krahasoi presidentin e atëhershëm George W Bush me djallin gjatë një paraqitjeje në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së në vitin 2006.
Gjatë fushatës së “presionit maksimal” të administratës së parë të presidentit amerikan Donald Trump, Uashingtoni vendosi sanksione të gjera ndaj industrisë së naftës së Venezuelës, disa prej të cilave tani po zhbëhen. Javën e kaluar, ambasada amerikane në Karakas mirëpriti Laura Dogu-n si të dërguarën e parë amerikane me detyrë (chargé d’affaires) që shërben në Venezuelë që prej vitit 2019.
Me Trump-in të fokusuar në përfitimet e biznesit për kompanitë amerikane, Rodríguez ka nënshkruar një ligj të ri për hidrokarburet që në praktikë i jep fund kontrollit shtetëror mbi sektorin e naftës, duke u lejuar kompanive private të operojnë në Venezuelë me një barrë më të ulët tatimore.
“Po përpiqen të bëjnë hapje ekonomike, por jo hapje politike. E para po ecën shumë shpejt, ndërsa e dyta është më e ngadaltë nga sa të gjithë do të donim, dhe disa prej këtyre veprimeve mund të kthehen pa. Megjithatë, kemi bërë një rrugë të gjatë brenda një muaji dhe asgjë nga kjo nuk do të kishte ndodhur pa shtysën e SHBA-ve”, thotë Ryan Berg, drejtor i programit për Amerikën në qendrën studimore Center for Strategic and International Studies në Uashington, duke iu referuar qeverisë së Venezuelës.
Rodríguez duhet gjithashtu të menaxhojë linjën e ashpër brenda kabinetit të saj, përfshirë ministrin e Mbrojtjes Vladimir Padrino dhe ministrin e Brendshëm Diosdado Cabello, të cilët së bashku kontrollojnë forcat e armatosura, policinë dhe grupet paramilitare. Vajza e Cabello-s, një influencuese dhe figurë e shoqërisë së lartë, u emërua këtë muaj ministre e Turizmit, në një lëvizje që duket si koncesion ndaj babait të saj të fuqishëm.
Një pyetje madhore mbetet nëse qeveria e Rodríguez do të hapë hapësirë për opozitën politike. Një transmetues privat, Venevisión, më 29 janar transmetoi komente nga liderja e opozitës María Corina Machado, e cila kishte qenë kryesisht e munguar nga eteri gjatë viteve të fundit të qeverisjes së Maduro-s.
Machado, e cila fitoi Çmimin Nobel për Paqen vitin e kaluar dhe ndodhet në Uashington duke lobuar Shtëpinë e Bardhë dhe diplomatët për të ushtruar presion për zgjedhje në Venezuelë, tha javën e kaluar se zgjedhjet mund të organizohen këtë vit.
“Ne besojmë se një proces realisht transparent me votim manual… gjatë gjithë procesit mund të realizohet brenda nëntë deri në dhjetë muajsh. Por, mirë, kjo varet se kur fillon”, i tha Machado Politico-s.
Machado u ndalua të kandidonte në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024, por ajo udhëhoqi një numërim paralel votash të verifikuar në mënyrë të pavarur që tregoi se kandidati i saj zëvendësues, Edmundo González, fitoi me një diferencë dy-me-një. Megjithatë, Maduro u shpall fitues. Rodríguez dhe vëllai i saj politikan, Jorge, mbanin pozicione të larta gjatë zgjedhjeve, të cilat SHBA-të dhe disa aleatë thanë se ishin të manipuluara.
Ndërsa administrata e Joe Biden-it e njohu fitoren e González-it, Trump e ka lënë mënjanë Machado-n. Në konferencën e tij për shtyp në orët pas arrestimit të Maduro-s, ai tha se liderja e opozitës nuk ka mbështetjen… ose respektin brenda vendit për të udhëhequr Venezuelën.
Ricardo Ríos, drejtues i kompanisë lokale të sondazheve Poder & Estrategia, tha se reformat po zhvillohen “me shpejtësi të pazakontë” dhe se sondazhet e kryera këtë javë sugjerojnë një publik që po ngrohet ndaj moderimit në Miraflores, pallatin presidencial.
“Ka shumë pritshmëri për përmirësim ekonomik, që sigurisht vjen falë kompanive të naftës dhe Trump-it, por kjo gjithashtu luan në favor të Delcy-së”, thotë Ríos.
Maduro ishte thellësisht jopopullor, pasi kishte mbikëqyrur një tkurrje të rëndë ekonomike, ku PBB-ja u zvogëlua me rreth tre të katërtat, ndërsa gati një e treta e popullsisë emigroi jashtë vendit.
Përpara arrestimit të Maduro-s, më shumë se 45 për qind e të anketuarve thanë se trishtimi ishte emocioni i tyre kryesor ndaj situatës në Venezuelë, sipas Ríos. Këtë javë, kjo shifër ishte afër 20 për qind. Vetëm 11 për qind thanë se kishin ndërmend të largoheshin nga vendi, nga rreth 20 për qind vitin e kaluar.
Chavistët rrallë guxojnë të vënë në dyshim vendimet e Partisë Socialiste të Bashkuar të Venezuelës, qoftë nga frika apo nga disiplina partiake, por disa pyesnin nëse reformat në sektorin e naftës nënkuptonin se trashëgimia e Chávez-it po fshihej.
“Ne po shkelim trashëgiminë e Chávez-it; ai e nacionalizoi industrinë tonë dhe tani po ia dorëzojmë gjithçka kapitalit të huaj,” tha një demonstrues në një marsh të organizuar në Karakas në mbështetje të Maduro-s dhe bashkëshortes së tij Cilia Flores, e cila u arrestua gjithashtu nga forcat amerikane.
Qeveria e Rodríguez ka zhvilluar aktivitete të tjera për të përkujtuar Maduro-n dhe Flores-in, përfshirë instalimin e një kutie postare në sheshin qendror Plaza Bolívar në Karakas, që mbështetësit të mund t’u shkruajnë liderëve të rrëzuar. Pak letra janë depozituar./“Financial Times”
