Nga Vietnami dhe Lufta e Gjirit te Afganistani, Iraku dhe Irani, Shtetet e Bashkuara kanë dëshmuar se fuqia ushtarake nuk mjafton për të arritur objektiva politike. Admirali në pension William H. McRaven argumenton se besimi i tepruar te teknologjia dhe forca ushtarake, mungesa e objektivave të qarta dhe dobësimi i udhëheqjes strategjike rrezikojnë ta përfshijnë Uashingtonin në konflikte gjithnjë e më të kushtueshme, pa garantuar rezultate të qëndrueshme...Në një analizë të gjerë për revistën Foreign Affairs, me titull “The Limits of American Power: U.S. Strategy and the Delusion of Force”, William H. McRaven, ish-komandant i Komandës së Operacioneve Speciale të Shteteve të Bashkuara, shqyrton kufijtë e fuqisë amerikane dhe gabimet që, sipas tij, kanë karakterizuar strategjinë ushtarake të Uashingtonit gjatë dekadave të fundit.
McRaven, i cili shërbeu në Marinën amerikane nga viti 1977 deri në vitin 2014, argumenton se lufta kundër Iranit përfaqëson një tjetër shembull të mbivlerësimit të aftësisë së forcës ushtarake për të realizuar qëllime politike. Megjithatë, ai thekson se problemi është më i thellë dhe nuk lidhet vetëm me administratën e presidentit Donald Trump.
McRaven shkruan se Shtetet e Bashkuara kanë zhvilluar gradualisht një bindje se epërsia teknologjike, kapacitetet e mëdha ushtarake dhe sukseset taktike mund të garantojnë fitore strategjike. Përvoja historike, megjithatë, ka treguar vazhdimisht se rezultatet e luftërave varen edhe nga legjitimiteti politik, gjeografia, vullneti i kundërshtarit, mbështetja ndërkombëtare dhe cilësia e vendimmarrjes.
Vietnami dhe mësimi që Uashingtoni nuk e përvetësoi
McRaven e nis analizën historike me Luftën e Vietnamit, të cilën e konsideron një nga shembujt më domethënës të dallimit ndërmjet suksesit ushtarak dhe dështimit strategjik.
Ai rikujton një bisedë të vitit 1975 ndërmjet kolonelit amerikan Harry Summers dhe një oficeri vietnamez. Summers kishte vënë në dukje se forcat vietnameze nuk i kishin mundur amerikanët në fushëbetejë. Oficeri vietnamez iu përgjigj se ky fakt nuk kishte rëndësi për rezultatin përfundimtar të luftës.
Për McRaven, ky shkëmbim përmbledh një nga mësimet më të rëndësishme të historisë ushtarake: një ushtri mund të fitojë shumicën e betejave dhe përsëri të humbasë luftën.
Gjatë konfliktit në Vietnam, udhëheqja amerikane iu përgjigj vështirësive me shtimin e trupave, bombardimeve dhe shpenzimeve. Por këto masa nuk arritën të zgjidhnin problemin themelor: mungesën e një strategjie politike që mund ta kthente epërsinë ushtarake në rezultat të qëndrueshëm.
Autori argumenton se vendosmëria për të fituar është e nevojshme, por bëhet e rrezikshme kur udhëheqësit nuk pranojnë të rivlerësojnë objektivat, kostot dhe mundësitë reale të suksesit.
Lufta e Gjirit, shembulli i një strategjie të qartë
Në dallim nga Vietnami, McRaven e konsideron Luftën e Gjirit të vitit 1991 një nga shembujt më të suksesshëm të përdorimit të koordinuar të fuqisë politike, diplomatike dhe ushtarake amerikane.
Pas pushtimit të Kuvajtit nga Iraku më 2 gusht 1990, presidenti George H. W. Bush ndërtoi një strategji mbi disa parime themelore: legjitimitetin ndërkombëtar, krijimin e një koalicioni të gjerë, përcaktimin e objektivave të kufizuara dhe përdorimin e forcës në përputhje me qëllimet politike.
Administrata amerikane siguroi mbështetjen e Kombeve të Bashkuara, bashkëpunimin e shteteve arabe dhe pjesëmarrjen e aleatëve evropianë. Koalicioni përfshiu rreth 750 mijë ushtarakë nga 36 vende, ndër të cilët 540 mijë amerikanë.
Objektivi ishte i qartë: dëbimi i ushtrisë irakiane nga Kuvajti, jo pushtimi i Bagdadit apo ndryshimi i regjimit të Saddam Husseinit.
Operacioni “Desert Storm” arriti objektivat e përcaktuara pas 43 ditësh operacionesh ajrore dhe rreth 100 orësh operacionesh tokësore.
Megjithatë, McRaven vëren se kjo fitore krijoi një pasojë të padëshiruar. Në vend që udhëheqësit amerikanë të përqendroheshin te rëndësia e objektivave të kufizuara dhe koalicioneve ndërkombëtare, një pjesë e establishmentit ushtarak dhe politik filloi të besonte se teknologjia moderne mund të kapërcente pothuajse çdo pengesë në luftë.
Raketat e drejtuara me saktësi, sistemet satelitore, aftësitë e zbulimit dhe komandimi digjital përforcuan bindjen se Shtetet e Bashkuara mund të ushtronin kontroll vendimtar mbi fushëbetejën.
Sipas autorit, kjo ishte një nga premisat e gabuara që ndikuan ndërhyrjet e mëvonshme.
Afganistani dhe Iraku: Fitore taktike, objektiva të paqarta
McRaven argumenton se luftërat në Afganistan dhe Irak dëshmuan pasojat e moskuptimit të kufijve të fuqisë ushtarake.
Në Afganistan, operacionet fillestare amerikane arritën rezultate të shpejta, por konflikti u shndërrua gradualisht në një angazhim afatgjatë kundër kryengritjes, terrorizmit dhe për ndërtimin e institucioneve shtetërore.
Objektivat ndryshuan vazhdimisht, ndërsa talebanët ruajtën aftësinë për të luftuar në territorin e tyre.
McRaven pranon se edhe ai, gjatë shërbimit në Afganistan, kishte besuar se shtimi i trupave, armëve dhe financimeve mund të zgjidhte probleme që në thelb kërkonin zgjidhje politike.
Në Irak, sipas tij, administrata amerikane ndërhyri mbi bazën e informacioneve të gabuara të inteligjencës dhe me mbështetje më të kufizuar ndërkombëtare. Objektivi fillestar për rrëzimin e Saddam Husseinit u zgjerua më pas në përpjekjen për të ndërtuar një demokraci të modelit perëndimor.
Në të dyja rastet, autori vlerëson profesionalizmin dhe aftësitë e forcave amerikane, por kritikon vendimmarrjen politike dhe strategjike që i përfshiu ato në konflikte të gjata dhe me kosto të mëdha njerëzore, financiare dhe diplomatike.
Irani dhe kufijtë e strategjisë amerikane
Në pjesën kushtuar Iranit, McRaven argumenton se administrata Trump ka përsëritur disa nga gabimet e mëparshme strategjike.
Sipas analizës së tij, operacionet amerikano-izraelite të nisura më 28 shkurt nuk u mbështetën në një strategji me objektiva të qëndrueshme dhe në një koalicion të gjerë ndërkombëtar. Autori vëren se administrata amerikane paraqiti synime të ndryshme gjatë konfliktit: ndryshimin e regjimit iranian, eliminimin e kërcënimit bërthamor dhe më pas rihapjen e Ngushticës së Hormuzit.
Këto ndryshime, sipas McRaven, tregojnë mungesën e një lidhjeje të qartë ndërmjet operacioneve ushtarake dhe rezultateve politike që synon Uashingtoni. Ai kritikon gjithashtu mungesën e konsultimeve paraprake me aleatët, veçanërisht me shtetet arabe të rajonit, si dhe dëmin që, sipas tij, u shkaktuan legjitimitetit të ndërhyrjes goditjet ndaj objektivave civile.
Një element qendror i argumentit lidhet me gjeografinë e Iranit.
McRaven thekson se Ngushtica e Hormuzit përbën një avantazh strategjik të rëndësishëm për Teheranin. Pozicioni gjeografik i Iranit, madhësia e territorit dhe aftësia e tij për të ndikuar lundrimin detar kufizojnë mundësitë e Shteteve të Bashkuara për të imponuar një rezultat politik vetëm përmes sulmeve ajrore.
Sipas autorit, udhëheqja iraniane ka gjithashtu një avantazh që shpesh nënvlerësohet: ajo lufton për mbijetesën e vet politike dhe nuk ka nevojë të fitojë një përballje konvencionale për të penguar arritjen e objektivave amerikane.
McRaven argumenton se ndryshimi i regjimit në një vend si Irani do të kërkonte një angazhim shumë më të madh, përfshirë potencialisht operacione tokësore, me pasoja të konsiderueshme ushtarake dhe politike.
Në këtë kuptim, ai e konsideron të pamjaftueshëm besimin se epërsia ajrore dhe teknologjike mund të prodhojë vetvetiu një rezultat strategjik.
Politizimi i ushtrisë dhe rreziku i vendimmarrjes së centralizuar
Përtej konflikteve konkrete, McRaven identifikon disa zhvillime institucionale që, sipas tij, mund ta rrisin rrezikun e gabimeve strategjike amerikane.
Shqetësimi i parë lidhet me përqendrimin gjithnjë e më të madh të pushtetit te presidenti dhe me dobësimin e mekanizmave që garantojnë këshillim të pavarur.
Ai paralajmëron se kur besnikëria personale ndaj presidentit merr përparësi ndaj profesionalizmit institucional, udhëheqësit mund të marrin informacione dhe rekomandime që pasqyrojnë dëshirat e tyre, në vend të vlerësimeve objektive.
Autori kritikon veçanërisht largimet dhe ndërhyrjet në karrierën e oficerëve të lartë gjatë drejtimit të Pentagonit nga Pete Hegseth.
Sipas McRaven, këto veprime mund të dobësojnë gatishmërinë e drejtuesve ushtarakë për t’u paraqitur autoriteteve civile vlerësime të drejtpërdrejta, sidomos kur ato bien ndesh me pritshmëritë politike.
Një problem tjetër lidhet me zhvillimin e shpejtë të teknologjive të reja ushtarake.
Inteligjenca artificiale, sistemet autonome, dronët, aftësitë kibernetike dhe teknologjitë hapësinore po ndryshojnë mënyrën e zhvillimit të luftës. Megjithatë, McRaven paralajmëron se këto mjete nuk i eliminojnë kufizimet themelore të fuqisë ushtarake.
Teknologjia mund të rrisë saktësinë, shpejtësinë dhe efektivitetin e operacioneve, por nuk mund të zëvendësojë një strategji politike të realizueshme.
Gjashtë kufizimet themelore të fuqisë amerikane
Në përfundim të analizës, McRaven identifikon gjashtë faktorë që çdo udhëheqje politike dhe ushtarake duhet t’i marrë parasysh përpara se të vendosë përdorimin e forcës.
Së pari, legjitimiteti moral dhe politik. Një ndërhyrje që nuk mbështetet në arsye bindëse e ka më të vështirë të sigurojë mbështetje ndërkombëtare, të ruajë unitetin e brendshëm dhe të dobësojë vendosmërinë e kundërshtarit.
Së dyti, gjeografia. Territori, relievi, lumenjtë, detet dhe rrugët e furnizimit vazhdojnë të ndikojnë rezultatin e luftërave, pavarësisht përparimit teknologjik.
Së treti, vullneti i kundërshtarit. Një forcë ushtarake më e dobët mund të vazhdojë rezistencën për një kohë të gjatë, veçanërisht kur lufton për mbijetesë ose për mbrojtjen e territorit të vet.
Së katërti, gatishmëria për angazhim tokësor. McRaven argumenton se disa objektiva strategjike nuk mund të arrihen vetëm me sulme nga ajri apo në distancë. Kontrolli i territorit mund të kërkojë forca tokësore dhe gatishmëri për të përballuar kostot përkatëse.
Së pesti, koha. Konfliktet e gjata kërkojnë mbështetje të vazhdueshme politike dhe shoqërore. Në një demokraci si Shtetet e Bashkuara, rritja e kostove njerëzore dhe financiare mund të dobësojë mbështetjen për luftën.
Së gjashti, cilësia e udhëheqjes. Vendimet e drejta strategjike kërkojnë përvojë, këshillim profesional, objektiva të qarta, koalicione të qëndrueshme dhe aftësi për të përcaktuar se kur duhet përfunduar një operacion.
Fuqia ushtarake nuk mund të zëvendësojë strategjinë politike
Analiza e McRaven përmban një paralajmërim për politikën e jashtme dhe të sigurisë së Shteteve të Bashkuara.
Ai e konsideron ushtrinë amerikane forcën më profesionale dhe më të aftë në historinë moderne, por thekson se epërsia e saj nuk i eliminon kufizimet që kanë përcaktuar rezultatet e luftërave ndër shekuj.
Nga Vietnami te Afganistani, Iraku dhe Irani, problemi themelor, sipas autorit, nuk ka qenë mungesa e kapaciteteve ushtarake, por prirja e udhëheqësve për të kërkuar nga forca ushtarake rezultate që kërkojnë zgjidhje politike.
McRaven argumenton se Shtetet e Bashkuara duhet të shmangin ndërhyrjet e mbështetura në pritshmëri jorealiste, të përcaktojnë objektiva të arritshme, të ndërtojnë mbështetje ndërkombëtare dhe t’u japin peshën e duhur vlerësimeve profesionale të drejtuesve ushtarakë.
Përfundimi i tij është se fuqia amerikane mbetet një instrument i rëndësishëm i politikës ndërkombëtare, por efektiviteti i saj varet nga aftësia për të kuptuar jo vetëm çfarë mund të realizojë ushtria, por edhe çfarë nuk mund të arrijë ajo. /ForeignAffairs/
