Shkruar nga Leon Vermeulen
Pyetja nuk është më vetëm nëse të rinjtë evropianë do të vazhdojnë të protestojnë. Pyetja është se për sa kohë udhëheqësit politikë të Evropës mund të vazhdojnë të mos ua dëgjojnë kërkesat…
Elita politike evropiane po përballet me një problem të ri. Këtë herë, ajo nuk mund ta shpjegojë lehtësisht situatën si një tjetër sukses zgjedhor të së djathtës ekstreme. Në mbarë Evropën, të rinjtë po dalin në rrugë. Nga Franca dhe Gjermania te Italia, Spanja, Portugalia, Belgjika dhe Holanda, protestat po nxjerrin në pah një pakënaqësi gjithnjë e më të madhe mes brezave të rinj. Në vende të tjera, përfshirë Serbinë, mosbesimi ndaj politikës ka nxitur protesta të vazhdueshme studentore.
Arsyet e pakënaqësisë ndryshojnë nga një vend në tjetrin. Megjithatë, mesazhi kryesor po bëhet gjithnjë e më i ngjashëm: Nuk kemi më besim tek ju për të vendosur të ardhmen tonë.
Në Francë, qindra mijëra njerëz kanë protestuar kundër përkeqësimit të shërbimeve publike, problemeve në arsim dhe rritjes së kostos së jetesës. Në Gjermani, lëvizja e re GenZ regelt! ka shtuar kundërshtimin ndaj rritjes së shpenzimeve ushtarake dhe shqetësimet për mundësinë e rikthimit të shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Në vendet e Evropës Jugore, shqetësimet kryesore lidhen me çmimet e papërballueshme të banesave, pasigurinë në punë dhe përkeqësimin e perspektivës ekonomike.
Këto lëvizje nuk janë të njëjta dhe ende nuk përbëjnë një revoltë të organizuar në shkallë evropiane. Megjithatë, ato po nxjerrin në pah një zhvillim të rëndësishëm. Një brez që dikur priste të jetonte më mirë se prindërit e tij, po kupton gjithnjë e më shumë se modeli ekonomik dhe politik evropian nuk ia garanton më këtë mundësi. Për këtë arsye, të rinjtë kanë filluar të ngrenë pyetje që i vënë udhëheqësit politikë në një pozitë të vështirë.
-Miliarda për mbrojtjen, por jo për të ardhmen e të rinjve?
Udhëheqësit politikë evropianë i kanë bërë të qarta përparësitë e tyre. Shpenzimet ushtarake duhet të rriten. Ukraina duhet të vazhdojë të marrë mbështetje financiare dhe ushtarake. Evropa duhet të forcojë aftësinë e saj për të vepruar në mënyrë të pavarur në çështjet strategjike. Angazhimet ekzistuese gjeopolitike duhet të vazhdojnë.
Ndërkohë, cilësia e arsimit po përkeqësohet, banesat po bëhen gjithnjë e më të papërballueshme, shërbimet publike po përballen me mungesë fondesh dhe stanjacioni ekonomik po kufizon mundësitë e brezave të rinj.
Sigurisht, Evropa nuk mund t’i shpërfillë nevojat e saj të sigurisë. Po ashtu, çdo euro që shkon për mbrojtjen nuk do të thotë domosdoshmërisht një euro më pak për arsimin. Megjithatë, fondet publike janë të kufizuara dhe vendimet politike kanë pasoja. Gjithnjë e më shumë të rinj po pyesin pse e ardhmja e tyre mund të vihet në diskutim, ndërsa angazhimet strategjike të udhëheqësve politikë trajtohen si të panegociueshme.
Rihapja e debatit për shërbimin ushtarak në Gjermani e bën këtë pyetje veçanërisht të ndjeshme. T’u kërkosh taksapaguesve të rinj të financojnë riarmatimin është një gjë. Të ngresh mundësinë që ata vetë të detyrohen të shërbejnë në ushtri është diçka krejt tjetër.
Për çfarë qëllimi konkret? Kush e përcakton strategjinë? Çfarë zgjidhjeje politike synon të arrijë ajo? Dhe përse diplomacia shpesh duket se merr më pak vëmendje sesa angazhimet e mëtejshme ushtarake? Këto janë pyetje të ligjshme në një shoqëri demokratike. Ato nuk përbëjnë prova të ekstremizmit apo të manipulimit nga aktorë të huaj.
-Gaza dhe dobësimi i besueshmërisë morale
Pakënaqësia ekonomike përbën vetëm një pjesë të problemit. Shkatërrimet në Gaza dhe në territoret e tjera palestineze i kanë dhënë protestave të të rinjve edhe një dimension të rëndësishëm moral. Shumë të rinj evropianë shohin një kundërshti të thellë midis deklaratave të qeverive të tyre për të drejtat e njeriut, të drejtën ndërkombëtare dhe mbrojtjen e civilëve, nga njëra anë, dhe politikave që këto qeveri ndjekin ndaj Izraelit, nga ana tjetër.
Ata dëgjojnë udhëheqësit evropianë të flasin me vendosmëri për mbrojtjen e së drejtës ndërkombëtare në Ukrainë, por njëkohësisht vënë në dyshim nëse të njëjtat parime zbatohen me të njëjtën vendosmëri edhe ndaj palestinezëve. Çështja kryesore politike nuk është nëse të gjithë pajtohen me çdo akuzë që ngrenë protestuesit. Çështja është besueshmëria e qeverive.
Një elitë politike që u kërkon qytetarëve të bëjnë sakrifica në emër të vlerave evropiane nuk mund të lejojë të krijohet përshtypja se i zbaton këto vlera në mënyrë përzgjedhëse. Për një brez që po bëhet gjithnjë e më skeptik ndaj autoriteteve, perceptimi se qeveritë zbatojnë standarde të dyfishta në çështjet morale e thellon edhe më shumë pakënaqësinë ekonomike. Pasoja është më serioze sesa një mosmarrëveshje për një politikë të caktuar. Ajo prek vetë besimin te institucionet.
-Brukseli ka një problem, por edhe qeveritë kombëtare
Protestat e të rinjve po tregojnë pasojat konkrete të kësaj distance. Qeveritë kombëtare vazhdojnë të mbajnë përgjegjësi përpara zgjedhësve të tyre. Megjithatë, shumë nga angazhimet e tyre më të rëndësishme politike i negociojnë dhe i miratojnë së bashku me vendet e tjera brenda Bashkimit Evropian.
Pasi vendet anëtare bien dakord për këto angazhime, ndryshimi i tyre bëhet politikisht shumë i vështirë. Solidariteti evropian kthehet në argumentin kryesor për ruajtjen e vendimeve të përbashkëta. Çdo shmangie nga qëndrimi i përbashkët konsiderohet politikisht e papranueshme. Por çfarë ndodh kur vetë qytetarët fillojnë të kundërshtojnë përparësitë mbi të cilat mbështetet ky solidaritet? Një qeveri franceze nuk mund të vazhdojë pafundësisht t’u shpjegojë qytetarëve vështirësitë financiare të vendit, ndërkohë që mbron pa përjashtim çdo angazhim evropian për shpenzime.
Një qeveri gjermane nuk mund të marrë si të mirëqenë se të rinjtë do të pranojnë detyrime ushtarake vetëm sepse udhëheqësit evropianë e konsiderojnë riarmatimin një domosdoshmëri strategjike. Po kështu, qeveritë që përballen me kundërshtime në rritje ndaj vazhdimit të luftës në Ukrainë nuk mund të shmangin shpjegimin se çfarë rezultati diplomatik synojnë të arrijnë përmes strategjisë së tyre.
Kjo nuk do të thotë se Brukseli ua imponon qeverive kombëtare çdo vendim. Vetë udhëheqësit e vendeve anëtare marrin pjesë në hartimin e politikave evropiane. Pikërisht për këtë arsye, përgjegjësia e tyre është më e madhe, jo më e vogël. Problemi lind kur qeveritë mbështesin vendimet e përbashkëta në Bruksel, por më pas e kanë të vështirë t’u shpjegojnë qytetarëve të tyre pasojat e këtyre vendimeve.
-Shpjegimet e zakonshme nuk po bindin më
Mund të parashikohen shpjegimet që do të jepen për këto protesta. E djathta ekstreme po shfrytëzon pakënaqësinë. Ekstremistët po depërtojnë në demonstrata. Aktorë të huaj po përhapin dezinformim. Moska po përfiton nga paqëndrueshmëria në Evropë. Në disa raste, pjesëmarrja e grupeve ekstremiste mund të jetë reale. Dhuna ndaj policisë, vandalizmi dhe plaçkitjet duhen dënuar. Megjithatë, asnjë prej këtyre shpjegimeve nuk u jep përgjigje shqetësimeve që qëndrojnë në themel të protestave.
Të rinjtë evropianë nuk kanë nevojë që Vladimir Putini t’u tregojë se çmimet e banesave janë të papërballueshme. Ata nuk kanë nevojë për nxitjen e ekstremistëve që të kuptojnë se gjendja e shkollave po përkeqësohet. Po ashtu, nuk kanë nevojë për propagandë të huaj që të pyesin përse rritja e shpenzimeve ushtarake trajtohet si një përparësi urgjente politike, ndërsa e ardhmja e tyre ekonomike vazhdon të mbetet e pasigurt.
Vetë lëvizjet protestuese përfaqësojnë qëndrime të ndryshme politike. Shumë pjesëmarrës mbështesin politika që tradicionalisht lidhen me të majtën, përfshirë forcimin e shërbimeve publike, masat kundër ndryshimeve klimatike dhe barazinë sociale. Përpjekja për ta futur gjithë këtë pakënaqësi në kategoritë e zakonshme ideologjike rrezikon të mos e kuptojë natyrën e vërtetë të saj. Elita politike evropiane mund të përballet me një sfidë shumë më të vështirë sesa kundërshtimi i një partie tjetër opozitare: një brez që po humbet besimin te vetë sistemi politik.
-Kur do të fillojnë udhëheqësit evropianë të largohen nga qëndrimi i përbashkët?
Këtu shfaqet dilema politike që mund të përcaktojë zhvillimet e ardhshme. Udhëheqësit evropianë kanë investuar shumë nga ndikimi dhe besueshmëria e tyre politike për të ruajtur një qëndrim të përbashkët. Por zgjedhjet kombëtare nuk vendosen në Bruksel. Rezultatin e tyre e përcaktojnë qytetarët, të cilët i vlerësojnë qeveritë sipas standardit të jetesës, cilësisë së shërbimeve publike, mundësive ekonomike dhe besimit që kanë tek e ardhmja.
Në një moment të caktuar, një udhëheqës kombëtar që ka humbur mbështetjen e qytetarëve mund të përballet me një zgjedhje të vështirë. A ia vlen të ruajë solidaritetin politik evropian, nëse kjo do t’i kushtojë edhe pjesën e mbetur të besimit të zgjedhësve të vendit të tij? Apo do të kishte më shumë mundësi të mbijetonte politikisht nëse do t’i kundërshtonte hapur angazhimet ekzistuese dhe do të kërkonte rishikimin e përparësive?
Nëse një qeveri e vetme largohet nga qëndrimi i përbashkët, pasojat mund të jenë të menaxhueshme. Por nëse disa qeveri arrijnë në të njëjtin përfundim, drejtimi politik i Evropës mund të ndryshojë rrënjësisht. Ironia qëndron në faktin se kërcënimi më i madh për konsensusin aktual evropian mund të mos vijë nga partitë opozitare apo protestat në rrugë, por nga vetë udhëheqësit kombëtarë që sot e mbështesin atë.
Për momentin, kjo mbetet vetëm një mundësi dhe jo një zhvillim i sigurt. Protestat vazhdojnë të jenë të shpërndara dhe nuk dihet se çfarë drejtimi do të marrin. Megjithatë, elitat politike shpesh e nënvlerësojnë rëndësinë e lëvizjeve që sapo kanë filluar të zhvillohen. Ato përqendrohen te numri i pjesëmarrësve në protesta dhe jo te shkaqet e pakënaqësisë që i nxisin qytetarët të dalin në rrugë. Evropa duhet të tregojë kujdes që të mos përsërisë këtë gabim.
-Një brez po pyet se kush vendos për të ardhmen e tij
Protestat e të rinjve nuk përbëjnë ende një revolucion evropian. Ato mund të zbehen, të shpërbëhen ose të marrin drejtime krejtësisht të ndryshme politike. Megjithatë, rëndësia e tyre nuk duhet të vlerësohet vetëm nga numri i protestuesve, përplasjet me policinë apo arrestimet.
Të rinjtë po vënë në pikëpyetje diçka shumë më thelbësore. Brezit të ri evropian po i kërkohet të trashëgojë borxhe të mëdha publike, një të ardhme ekonomike të pasigurt, angazhime të kushtueshme gjeopolitike dhe, potencialisht, detyrime më të mëdha ushtarake. Megjithatë, shumë të rinj nuk shohin shenja të mjaftueshme se udhëheqësit politikë po u kushtojnë shqetësimeve të tyre të njëjtën vëmendje që u kushtojnë angazhimeve të tjera.
Ky çekuilibër mund të sjellë pasoja serioze. Në vitin 1968, të rinjtë evropianë sfiduan autoritetin politik dhe normat shoqërore në vende që po përjetonin një periudhë të fuqishme rritjeje ekonomike. Në vitin 2026, një brez i ri po vë në dyshim nëse institucionet që qeverisin Evropën janë ende të afta t’i ofrojnë një të ardhme të besueshme ekonomike dhe politike. Ky ndryshim është i rëndësishëm.
Revolta e vitit 1968 vuri në pikëpyetje autoritetin e elitës politike. Një revoltë e mundshme në vitin 2026 mund të vërë në pikëpyetje aftësinë e saj për të qeverisur, besueshmërinë dhe përparësitë që ka zgjedhur. Kjo mund të jetë një sfidë shumë më e vështirë për t’u përballuar.
Udhëheqësit evropianë tani gjenden përpara një zgjedhjeje.
Ata mund të vazhdojnë të mbajnë një qëndrim të përbashkët, të mbrojnë angazhimet ekzistuese dhe ta paraqesin pakënaqësinë në rritje si pasojë të ekstremizmit, manipulimit apo padurimit të të rinjve.
Ose mund të pranojnë se legjitimiteti demokratik kërkon gatishmëri për të rishikuar përparësitë politike, kur qytetarët që duhet të përballojnë pasojat e këtyre vendimeve nuk janë më të gatshëm t’i pranojnë ato.
Pyetja nuk është më vetëm nëse të rinjtë evropianë do të vazhdojnë të protestojnë. Pyetja është se për sa kohë udhëheqësit politikë të Evropës mund të vazhdojnë të mos ua dëgjojnë kërkesat.
