Shkruar nga Luciano Canfora
Lufta shpërthen sepse menjëherë shpiket një pretekst, një ultimatum; Ky ultimatum refuzohet, kështu që bëhet një tjetër…
Jemi në gjysmën e dytë të shekullit të 5-të para Krishtit dhe nga njëra anë është perandoria athinase dhe nga ana tjetër koalicioni peloponezian, i udhëhequr nga Sparta. Sparta nuk mund ta tolerojë rritjen e vazhdueshme tregtare, ekonomike dhe ushtarake të Athinës. Kur kjo rritje konsiderohet e padurueshme, shpërthen lufta.
Por lufta shpërthen sepse menjëherë shpiket një pretekst, një ultimatum; Ky ultimatum refuzohet, kështu që bëhet një tjetër. Të gjitha këto përleshje janë domethënëse në përshpejtimin e ngjarjeve, por ato kanë këtë arsye të thellë pas tyre: dy fuqi të mëdha e kanë të vështirë të bashkëjetojnë në të njëjtën zonë gjeopolitike, domethënë, në të njëjtën hapësirë.
Brenda rreth pesëdhjetë vjetësh, Athina arriti të fitonte sundimin mbi detet: mallrat e saj arritën në Italinë jugore, Kartagjenën, Francën jugore dhe padyshim në botën persiane. Vetë Sparta nuk ishte një fuqi tregtare, por kishte aleatë, Korintin dhe Megarën, të cilët donin të dominonin në mënyrë të barabartë tregtinë në Mesdhe.
Në një moment të caktuar, Athina vendosi për një bllokadë, atë që sot do ta quanim sanksione: asnjë port nuk mund të pranonte mallra megariane, ose praktikisht korintiane. Dhe kjo çoi në fërkimin përfundimtar pas të cilit filloi lufta.
Lufta mund të ndalej në një pikë të caktuar, nuk jam i bindur nga teza radikale e Tukididit se nuk mund të ndalej derisa njëri prej të dyve të kishte fituar me shumicë dërrmuese, sepse rreth gjysmës së rrugës, pas dhjetë vjetësh lufte pak a shumë të pandërprerë, pati një paqe interesante, një paqe që përfshinte (si Traktati i Helsinkit i vitit 1975) status quo-në: ju keni një pjesë, ne kemi një tjetër dhe ne bashkëjetojmë.
Kjo paqe zgjati shtatë vjet, por u shkatërrua.
Pse? Sepse grupet sunduese në të dyja fuqitë ndërluftuese po ndryshojnë dhe ky është elementi themelor: domethënë, grupet sunduese në fund të fundit e çojnë kuvendin popullor, apelin, organet vendimmarrëse, drejt një qëndrimi që minon një marrëveshje që mund të kishte zgjatur edhe më shumë.
Mund të debatojmë pafund nëse lufta mund të ishte ndalur dhe si, me çfarë formalitetesh dhe me çfarë kompromise do të ishte ndalur.
Thelbi është i ndryshëm: rifillimi i konfliktit, pas tragjedisë së luftës së Athinës kundër Sirakuzës, e cila përfundoi me katastrofë, përfundoi kur fuqia e madhe, fuqia vërtet e madhe mesdhetare, përkatësisht Persia , perandoria persiane me pamje nga Deti Egje, vendosi që Sparta duhej të fitonte.
Ajo i siguroi asaj një flotë dhe Sparta fitoi në det, domethënë aty ku Athina e konsideronte veten të plotfuqishme. Ky është një mësim edhe për kohën tonë, në të cilën perandoritë dikur të njohura si sigurisht të qëndrueshme po fillojnë të kërcasin.
Lufta mbaroi kur fuqia e madhe, fuqia vërtet e madhe mesdhetare, domethënë Persia, perandoria persiane që ka pamje nga deti Egje, vendosi që Sparta duhej të fitonte./ “Corriere della Sera”
