SHBA e ka përkthyer këtë bindje në politika konkrete. Për shembull, për të forcuar përpunimin e metaleve të rralla dhe prodhimin e magnetëve, Departamenti i Mbrojtjes i SHBA-ve ka ofruar financime, angazhime blerjesh afatgjata dhe çmime minimale të garantuara
Nga Ana PALACIO
Në një vështrim të parë, vala e protestave të udhëhequra nga studentët që ka përfshirë Francën mund të ngjajë me ngjarjet e majit 1968. Të dyja përfshinin turma në rritje demonstruesish që kërkonin reformë arsimore, kritikonin qeverinë, ngrinin bllokada dhe përballeshin me policinë e trazirave. Të dyja gjithashtu tërhoqën shkatërrimet, të cilat e kthejnë protestën në shkatërrim. Por ndërsa studentët e vitit 1968 kërkonin të rrëzonin rendin e vendosur, protestuesit e sotëm duan që rendi i vendosur t’u shërbejë atyre. Për të kuptuar një brez, duhet të merret parasysh bota ku jetonin anëtarët e tij kur mbushnin 20 vjeç. Studentët e vitit 1968 u rritën me prindër që kishin përjetuar luftë dhe privime. Ndërsa sakrificat dhe vështirësitë e brezit të vjetër meritonin respekt, fëmijët e tyre u rebeluan kundër autoritetit të tyre – dhe kundër sistemit që ata mbanin.
Studentët e vitit 1968 kishin relativisht pak pasuri materiale dhe mundësi të kufizuara për të udhëtuar. Gratë mes tyre drejtoheshin drejt martesës, jo arritjeve profesionale. Këta të rinj nuk prisnin që prindërit e tyre apo shteti të eliminonin çdo pengesë për prosperitet, e lëre më t’u jepnin atyre mundësi në pjatë argjendi. Ata thjesht donin të parandalonin që sistemi t’u dilte në rrugë. Ajo gjeneratë – gjenerata ime – e dinte se, në fund të fundit, do të gjenim punë dhe do të jetonim më mirë se prindërit tanë. Po ashtu edhe ajo që erdhi pas saj. Në fakt, gjenerata që u rrit pas rënies së Murit të Berlinit u përball me një botë të mbushur me mundësi, jo më pak falë globalizimit dhe inovacionit të shpejtë teknologjik. Ndërsa gjeneratat e para pasluftës u rritën me njëfarë ndërgjegjësimi për kufizimet planetare, të theksuara në raportin e Klubit të Romës të vitit 1972″Kufizimet e Rritjes” dhe në Samitin e Tokës të vitit 1992, ata ishin të bindur se e nesërmja do të ishte më e mirë se sot.
Gjenerata aktuale e të rinjve evropianë zotëron liri, burime materiale, mundësi për të udhëtuar dhe kapacitete teknologjike që tejkalojnë çdo gjë që mund të kishim imagjinuar në vitin 1968. Kërkesat e tyre, megjithatë, janë jashtëzakonisht të thjeshta: shkolla të denja, vende pune të sigurta, shtëpi të përballueshme dhe mundësia për të krijuar një familje. Nga këndvështrimi i gjeneratës sime, duket se ekziston njëfarë ndjenje e të drejtës së lindur: ndërsa ne u nisëm për të pushtuar një botë me mundësi që dukeshin të pafundme, protestuesit e rinj të sotëm presin më shumë nga institucionet. Por ata gjithashtu përballen me pengesa materiale të papara ndonjëherë nga ne. Evropa ka nxitur pritshmëri në rritje mes të rinjve, ndërsa kapaciteti i saj për të gjeneruar mirëqenien e nevojshme për t’i përmbushur ato pritshmëri është përkeqësuar ndjeshëm.
Ndërsa rebelët e vitit 1968 i përkisnin kohortave të mëdha të pasluftës, të rinjtë evropianë të sotëm janë një pakicë në tkurrje në shoqëri që po plakën, të cilat sistemet e tyre politike mbrojnë mbi të gjitha interesat e vendosura. Rritja e kostos së jetesës dhe papunësia e lartë e të rinjve e kanë vështirësuar për të rinjtë të nisin një jetë të pavarur: sipas një studimi të Eurostat-it, evropianët lanë shtëpitë e prindërve në moshën 26,3 vjeç, mesatarisht, vitin e kaluar, me këtë shifër që tejkalon 30 vjeç në disa vende, përfshirë Itali dhe Spanjë.
Ndërkohë, përshpejtimi i ndikimeve klimatike dhe rritja e inteligjencës artificiale po krijojnë një pasiguri të thellë për të ardhmen. Ndërsa disa nga këto sfida shtrihen shumë përtej Evropës, dështimi i Bashkimit Evropian për t’u përgjigjur një bote të transformuar ka përkeqësuar problemin për të rinjtë e tij. Në vitin 2008, PBB-ja e BE-së ishte e krahasueshme me atë të Shteteve të Bashkuara; sot, ajo arrin me vështirësi 70% (në dollarë aktualë). Brexit dhe lëvizjet e kursit të këmbimit shpjegojnë një pjesë të diferencës, por dobësitë e vazhdueshme të Evropës në produktivitet, inovacion dhe shkallë teknologjike lidhen me politikën.
Ish-presidenti amerikan Joe Biden e kuptoi se bota kishte ndryshuar, dhe COVID-19 theksoi cenueshmërinë strategjike që nënkupton varësia nga furnizuesit e largët për mallrat thelbësore. Prandaj administrata Biden zbatoi një politikë industriale, duke përfshirë nxitje për investime dhe masa të synuara për të siguruar zinxhirët kritikë të furnizimit, për të rindërtuar kapacitetet vendase. Edhe pse ky përpjekje përfshiu disa politika të orientuara brenda vendit, në fund ajo synoi të forconte rendin institucional global që i kishte shërbyer kaq mirë SHBA-ve. Megjithatë, Presidenti amerikan Donald Trump, që nga rikthimi në Shtëpinë e Bardhë në vitin 2025, ka goditur në mënyrë efektive atë rend, duke u kthyer kundër miqve dhe aleatëve, duke nisur luftëra tregtare dhe konvencionale, duke u tërhequr nga organe dhe marrëveshje ndërkombëtare, dhe duke çmontuar mjetet e fuqisë së butë amerikane. Megjithatë, administrata Trump e njeh se prodhimi industrial, udhëheqja teknologjike dhe kontrolli i burimeve kritike janë jetike për sigurinë dhe prosperitetin në shekullin e 21-të.
SHBA e ka përkthyer këtë bindje në politika konkrete. Për shembull, për të forcuar përpunimin e metaleve të rralla dhe prodhimin e magnetëve, Departamenti i Mbrojtjes i SHBA-ve ka ofruar financime, angazhime blerjesh afatgjata dhe çmime minimale të garantuara. Në vend që të subvencionojë thjesht një ose dy fabrika, shteti ka krijuar kushtet e tregut që e bëjnë një industri strategjike të qëndrueshme. Edhe Evropa ka njohur nevojën për të vepruar më strategjikisht, si p.sh. duke zhvilluar industritë kritike, forcuar zinxhirët e furnizimit dhe ndërtuar autonomi teknologjike. Ish-presidenti i Bankës Qendrore Evropiane, Mario Draghi, ka dokumentuar krizën e konkurrueshmërisë së BE-së me një qartësi shkatërruese. Komisioni Evropian përfshiu gjetjet e tij në një “busull konkurrueshmërie.”
Por deri tani, Evropa ka pasur vështirësi ta përkthejë ambicien në veprime. Prodhuesi suedez i baterive Northvolt mori shuma të mëdha financimi publik në mënyrë që të sfidonte dominimin aziatik, por dështoi vitin e kaluar për shkak të vështirësive në prodhim, ndërprerjeve në zinxhirët e furnizimit dhe ndryshimeve në kërkesë. Në mbrojtje, Evropa e përdor Airbus-in si dëshmi të asaj që mund të arrijë bashkëpunimi industrial, megjithatë më herët këtë vit, Franca dhe Gjermania hoqën dorë nga një projekt historik për ndërtimin e një avioni luftarak të gjeneratës së ardhshme. Evropa ndoqi integrimin jo si një mjet për të menaxhuar rënien, por si një mënyrë për të kapërcyer një histori të përgjakshme dhe për t’u mundësuar vendeve të arrijnë më shumë se sa secili mundej vetëm. Sot, udhëheqësit e Evropës rrezikojnë ta kthejnë mbrapsht atë ambicie: duke mbrojtur arritjet e djeshme ndërkohë që heqin dorë nga mjetet për të sjellë ato të nesërmet.
Udhëheqësit e Evropës nuk duhet t’u përgjigjen frustrimeve të të rinjve me premtime edhe më të paqarta. Të rinjtë e sotëm po arrijnë moshën madhore në një botë ku fuqia, siguria dhe prosperiteti ekonomik janë bërë të pandashëm. Ata kanë nevojë dhe meritojnë nga udhëheqësit e tyre një agjendë të besueshme për ofrimin e banesave të përballueshme, shkëlqimit arsimor, industrive konkurruese dhe vendeve të punës të denja.
(Autorja është ish-ministre e Jashtme e Spanjës dhe ish-nënkryetare e lartë dhe këshilltare ligjore e Përgjithshme e Grupit të Bankës Botërore)
