Ja perandoria financiare që la pas Khameni dhe krahasimi me pasurinë e Trump dhe Netanyahut…
Ayatollah Ali Khamenei, udhëheqësi suprem i Republikës Islamike të Iranit që nga viti 1989, u vra dje në një sulm ajror të ndërmarrë nga Shtetet e Bashkuara. Vdekja e tij shënon fundin e një epoke 37-vjeçare në krye të sistemit politik iranian dhe hap një debat të ri jo vetëm për trashëgiminë politike, por edhe për pasurinë dhe rrjetin ekonomik që ai kontrollonte.
Ndryshe nga liderët e zgjedhur në sistemet perëndimore, udhëheqësi suprem në Iran nuk është vetëm autoriteti më i lartë politik dhe fetar, por edhe figura që mbikëqyr struktura të mëdha ekonomike të njohura si “bonyad” dhe entitete të krijuara pas Revolucionit Islamik të vitit 1979. Këto organizata operojnë paralelisht me qeverinë, gëzojnë përjashtime të gjera nga taksat dhe nuk i nënshtrohen auditimit publik të zakonshëm.
Në qendër të këtij rrjeti qëndronte “Setad Ejraei Farman Imam”, i njohur ndërkombëtarisht si Execution of Imam Khomeini’s Order (EIKO). Ky entitet u krijua fillimisht për të administruar prona të braktisura pas revolucionit, por me kalimin e viteve u shndërrua në një konglomerat me interesa në energji, telekomunikacion, banka, farmaceutikë, bujqësi dhe pasuri të paluajtshme. Hetime ndërkombëtare, përfshirë raportime të agjencisë Reuters dhe dokumente të Departamentit amerikan të Thesarit, kanë vlerësuar se asetet nën kontrollin e këtij rrjeti arrijnë në dhjetëra miliarda dollarë, me disa vlerësime që i afrohen shifrës 90–95 miliardë dollarë.
Përveç Setad-it, nën ndikimin e drejtpërdrejtë ose të tërthortë të udhëheqësit suprem vepronin edhe fondacione të tjera të mëdha si Mostazafan Foundation dhe Astan Quds Razavi. Mostazafan Foundation konsiderohet një nga konglomeratet më të mëdha në Lindjen e Mesme, me kompani në sektorin e ndërtimit, minierave, industrisë ushqimore, transportit dhe turizmit. Astan Quds Razavi administron komplekse fetare, toka dhe investime të shumta në veri-lindje të Iranit dhe përtej. Të tria këto struktura kanë qenë objekt sanksionesh nga SHBA, të cilat i kanë cilësuar si mekanizma për konsolidimin e pushtetit ekonomik të udhëheqjes supreme.
Është e rëndësishme të dallohet mes pasurisë personale dhe pasurisë së kontrolluar. Nuk ka dokumente publike që të tregojnë se Khamenei zotëronte drejtpërdrejt miliarda dollarë në llogari personale apo prona private në emrin e tij. Zyrtarisht, ai paraqitej si një lider me stil jetese të thjeshtë. Megjithatë, autoriteti i tij mbi fondacione dhe konglomerate me vlerë shumë miliardëshe i jepte ndikim të drejtpërdrejtë mbi një pjesë të konsiderueshme të ekonomisë iraniane. Në praktikë, ai kishte fjalën e fundit mbi drejtimin strategjik të këtyre entiteteve dhe emërimin e drejtuesve të tyre.
Krahasimi me liderë të tjerë ndërkombëtarë nxjerr në pah përmasën e këtij ndikimi ekonomik. Sipas Forbes, pas rikthimit në detyrë në vitin 2025, pasuria neto e presidentit amerikan Donald Trump u rrit në 7.3 miliardë dollarë, nga 3.9 miliardë dollarë një vit më parë. Në dhjetor 2025, Trump Media and Technology Group njoftoi një plan bashkimi me TAE Technologies, kompani që zhvillon teknologji të fuzionit bërthamor, çka ngriti diskutime për konflikt të mundshëm interesi duke qenë se administrata amerikane mbikëqyr sektorin bërthamor.
Nga ana tjetër, pasuria e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu vlerësohet rreth 13 milionë dollarë, sipas Celebrity Net Worth. Netanyahu ka shërbyer tre mandate si kryeministër – 1996–1999, 2009–2021 dhe sërish nga viti 2022 – dhe gjatë periudhave jashtë pushtetit ka qenë aktiv në sektorin privat. Ai u padit në vitin 2019 për akuza për ryshfet, mashtrim dhe shpërdorim besimi, çështje që vazhdojnë të kenë ndikim në jetën politike izraelite.
Krahasuar me këto shifra, vlerësimet për asetet nën kontrollin e Khameneit e vendosin atë në një nivel shumë më të lartë ndikimi ekonomik. Edhe nëse nuk konsiderohet pasuri personale në kuptimin klasik, struktura që ai mbikëqyrte kapërcen ndjeshëm pasurinë e deklaruar të Trump dhe Netanyahu. Për këtë arsye, shumë analistë argumentojnë se, në terma ndikimi mbi kapitalin dhe asetet, Khamenei ishte më i fuqishëm ekonomikisht se të dy liderët perëndimorë.
Vdekja e tij ngre pikëpyetje të shumta për fatin e këtij rrjeti ekonomik. Kushtetuta iraniane parashikon që Asambleja e Ekspertëve të emërojë një udhëheqës të ri suprem. Megjithatë, mbetet e paqartë se si do të ristrukturohen fondacionet dhe kompanitë që funksiononin nën autoritetin e tij dhe nëse do të ketë përpjekje për rritje të transparencës. Duke qenë se këto entitete përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të ekonomisë kombëtare, çdo ndryshim në drejtimin e tyre do të ndikojë drejtpërdrejt në stabilitetin financiar dhe politik të Iranit.
Trashëgimia e Khameneit, përtej dimensionit fetar dhe politik, përfshin një arkitekturë ekonomike të ndërtuar gjatë më shumë se tre dekadave. Me largimin e tij nga skena, kjo arkitekturë hyn në një fazë të re, ku balanca mes pushtetit, pasurisë dhe kontrollit institucional do të përcaktojë drejtimin e ardhshëm të Republikës Islamike.
