Një episod nga Siberia nxjerr në pah atmosferën e re në Rusi, ku propaganda shtetërore kërkon patriotizëm dhe bindje edhe përballë humbjeve të luftës në Ukrainë…
Ndoshta gjendja aktuale e Rusisë, ku edhe fatkeqësia duhet festuar, përmblidhet më së miri nga një skenë që ndodhi më 9 maj në Kemerovo. Në kryeqytetin e rajonit të minierave të qymyrit Kuzbas, në Siberinë jugore, u zhvillua marshimi i “Regjimentit të Pavdekshëm” për “Ditën e Fitores” së vitit 1945.
Kjo iniciativë lindi në fillim të dekadës së kaluar në qytetin Tomsk, rreth 150 kilometra në veriperëndim të Kemerovos. Gazetarë të pavarur donin të plotësonin një boshllëk në kujtesën zyrtare, e cila, sipas traditës sovjetike, festonte ushtrinë dhe “heroizmin masiv”, pa nderuar fatet individuale. Fillimisht njerëzit marshonin me portrete të pjesëmarrësve në “Luftën e Madhe Patriotike”, siç e quan Moska pjesën e Luftës së Dytë Botërore që nisi me sulmin gjerman ndaj Bashkimit Sovjetik në vitin 1941.
Por shumë shpejt pushteti e përvetësoi “Regjimentin e Pavdekshëm”. Për autoritetet nuk bëhej fjalë vetëm për miliona të vdekurit e viteve 1941–1945, por në përgjithësi për justifikimin e sakrificës për atdheun. Për këtë arsye, edhe para nisjes së “operacionit special ushtarak” në vitin 2022, pra luftës kundër Ukrainës, në marshime nisën të shfaqeshin portrete të pjesëmarrësve të agresionit kundër vendit fqinj. Edhe lufta e fshehtë kundër Ukrainës ishte paraqitur si një betejë mbrojtëse kundër neonazistëve të manipuluar nga Perëndimi dhe si vazhdim i luftës kundër Gjermanisë hitleriane.
“Lavdi heronjve tanë! Urra!”
“Presidenti i Rusisë, Vladimir Putin, ka deklaruar se sot pjesëmarrësit e operacionit special ushtarak janë trashëgimtarët e drejtpërdrejtë të heronjve të Luftës së Madhe Patriotike dhe të paraardhësve të tjerë të historisë mijëravjeçare të Rusisë”, thotë me zë solemn një prezantuese gjatë marshimit në Kemerovo, sipas kanalit rajonal pro-Kremlinit “Kuzbass Pervij”.
Më pas një reportere e re e kanalit iu afrua një gruaje të moshuar pjesëmarrëse në marshim. Reporterja mbante në dorë një mikrofon dhe në gjoks shiritin e Shën Gjergjit; simboli bardhezi-portokalli i fitores mbi nazizmin përdoret që prej vitit 2014 edhe si simbol i luftës kundër Ukrainës.
Gruaja mbante mbi supe një portret bardhezi të gjyshit të saj, i cili kishte luftuar kundër pushtuesve gjermanë dhe, siç shpjegoi ajo, ishte kthyer i plagosur nga lufta, kishte jetuar deri në moshën 65-vjeçare, por nuk kishte folur kurrë për përjetimet e tij. “Për këto gjëra nuk flitet”, tha ajo. Në kohën e tashme, sikur asgjë të mos kishte kaluar.
Në duar ajo mbante edhe një portret tjetër, me ngjyra. Në të shihej një burrë i ri me mjekër dhe dekorata ushtarake mbi uniformë kamuflazhi. Shikuesit nuk morën vesh kush ishte ai: pasi gruaja ra dakord me reporteren se kujtesa ishte e nevojshme dhe e rëndësishme, kronika ndërpritet papritur. Kanali televiziv e kishte montuar më vonë materialin, pas kritikave të shumta.
Në rrjetet sociale qarkulloi pjesa e mbetur e transmetimit direkt. Gruaja, duke parë portretin në duar, shtoi me zë të trishtuar dhe të hidhur: “Ky është djali im, i zhdukur pa gjurmë.” Kjo është formula zyrtare ruse për ushtarët e zhdukur në luftë. Reporterja e pa shkurt foton dhe tha: “Pra, për ju kjo është një festë e dyfishtë.” Gruaja tundi kokën dy herë, pa folur. “Atëherë ju uroj festën, Ditën e Fitores, një ditë të bukur për ju sot”, tha reporterja, buzëqeshi dhe u largua.
Aparati shtetëror dhe vetë Putini e përshkruajnë luftën dhe rënien për Rusinë si diçka kuptimplotë dhe fisnike. Urimi i gazetares ishte në përputhje të plotë me linjën e Kremlinit. Vetëm se aty cinizmi nuk fshihej pas fjalëve solemne, siç bën Putini kur falënderon vejushat dhe nënat për burrat dhe djemtë e sakrifikuar për “kauzën e madhe ruse”.
Është më e lehtë dhe më pak e rrezikshme të zemërohesh me një reportere që përdor formula zyrtare përballë dhimbjes, sesa me komandantin suprem, i cili sot duket më i pafat se kurrë që nga pushtimi i Ukrainës.
Kufizime gjithnjë e më të forta
Kufizimet në internet po ndikojnë gjithnjë e më shumë edhe te rusët që nuk duan të kenë lidhje me luftën. Përplasjet lidhur me ndjekjen e aplikacioneve si Telegram dhe përdorimin e VPN-ve kanë krijuar tensione edhe brenda aparatit të Putinit. Problemet ekonomike po shtohen. Në planin ushtarak, pushtuesit rusë nuk po përparojnë në Ukrainë.
Dronët ukrainas po arrijnë gjithnjë më thellë në territorin rus, duke dëmtuar rafineri nafte dhe fabrika ushtarake, madje duke kërcënuar edhe paradën ushtarake në Moskë për “Ditën e Fitores”, siç pranoi vetë Kremlini.
Për këtë arsye, këtë vit në Sheshin e Kuq kishte më pak ushtarë se zakonisht dhe asnjë tank apo pajisje tjetër ushtarake. Armëpushimi i shpallur nga presidenti amerikan Donald Trump për 9 majin u arrit pasi njerëzit e Putinit kërcënuan me goditje raketore ndaj Kievit në rast sulmi mbi paradën, duke ua bërë të qarta amerikanëve pasojat për përfaqësitë diplomatike atje. Kështu e tregoi vetë Putini në mbrëmjen e “Ditës së Fitores”.
Putini u përpoq të shmangte vëmendjen nga gjendja e përgjithshme duke lënë të kuptohej se lufta mund të përfundonte së shpejti dhe duke përmendur ish-kancelarin gjerman Gerhard Schröder si ndërmjetës “personalisht të preferuar” për bisedime të mundshme me Bashkimin Evropian. Megjithatë, ai vazhdon të mbajë të pandryshuara kërkesat maksimale ndaj Ukrainës dhe Perëndimit.
Aparatit shtetëror dhe rusëve u mbetet vetëm të vazhdojnë si më parë, aq sa munden. Dhe, pas udhëheqësit, të përsërisin me fraza propagandistike një fitore që duket më larg se kurrë.
“Dhe ne presim fitoren e re”
Përballë zemërimit publik, reporterja e Kuzbasit fillimisht u justifikua në stilin e Putinit: me shprehjen “festë e dyfishtë” ajo kishte pasur parasysh “heroizmin e dyfishtë” në familjen e gruas. Gjyshi kishte qenë hero lufte dhe djali po luftonte; “i zhdukur pa gjurmë” nuk do të thoshte se kishte vdekur.
“Dita e Fitores” ishte po aq e rëndësishme sa 9 maji i vitit 1945. “Dhe ne presim edhe fitoren e re, për të cilën heronjtë e Kuzbasit po mbrojnë atdheun pikërisht tani!”
Më vonë, reporterja kërkoi falje në rrjetin social VK, duke thënë se kishte bërë një “gabim në të shprehur”. Ajo kërkoi ndjesë nga “nëna e heroit” dhe nga të gjithë ata që mund të ishin ndjerë të lënduar. Tha se ishte emocionuar dhe se redaksia e kanalit, “përfshirë edhe mua”, kishte “respekt dhe vlerësim të madh” për pjesëmarrësit e operacionit special ushtarak.
“Ne raportojmë për punën e tyre heroike. Ne ndihmojmë njerëzit në Kuzbas të informohen për aksionet në mbështetje të luftëtarëve dhe edhe vetë kontribuojmë rregullisht. E kuptoj që fjalët e mia po përdoren tani nga armiqtë e Rusisë dhe kjo është shumë e dhimbshme. Por unë e di me siguri se fitorja do të jetë e jona.”
Rikthim në zakonet sovjetike
Shumë të rinj në Rusi po mësojnë sërish të flasin me formula të gatshme patriotike, të shprehin pendim dhe besnikëri sa herë që kërkohet, në mënyrë që të ecin përpara profesionalisht dhe të mos izolohen.
Rreth 1800 kilometra në perëndim të Kemerovos, në qytetin Perm në Ural, një grua, le ta quajmë Irina, ndien sikur është kthyer në fëmijërinë e saj sovjetike. Në “agimin e stagnimit”, siç thotë ajo me ironi. Gjithmonë duhej të fshihje mendimet pas formulimeve marksiste-leniniste, edhe pse si sunduesit, ashtu edhe qytetarët e dinin se ato nuk kishin kuptim. Mendimin e vërtetë mund ta thoje vetëm në kuzhinë.
“Këtë e kishim harruar”, thotë Irina, duke shtuar “nuk donim të ktheheshim aty. Por është si biçikleta: nuk harrohet, edhe pas 30 apo 40 vjetësh.”
Qëndrimi i Irinës, “emigrimi i brendshëm”, është tipik për shumë rusë. Ajo shmang njerëzit agresivë dhe mbështetësit e zhurmshëm të luftës, nuk hyn në konflikte dhe flet vetëm me ata që di se ndajnë të njëjtat bindje.
Ashtu si në fundin e epokës sovjetike, kur zyrtarisht propagandohej abstinenca ndërsa në realitet askush nuk e mbështeste fushatën kundër alkoolit, edhe sot ndodh e njëjta gjë me kufizimet në internet. Edhe funksionarët i anashkalojnë ato, ndërsa njëkohësisht mbrojnë publikisht nevojën e tyre.
“Ata bëjnë sikur besojnë te ndalimet”, thotë Irina, duke shtuar “dhe ne bëjmë sikur dorëzohemi. Por brenda vetes të gjithë e kuptojnë këtë lojë.”
Në realitet, Irina vazhdon të përdorë Telegramin, Facebook-un dhe YouTube-in përmes proxy-ve dhe VPN-ve. “Gjithçka funksionon.” Ajo nuk dëshiron të instalojë aplikacionin shtetëror “Max”, që synon të zëvendësojë Telegramin.
“Nuk më duhet”, thotë ajo. Sipas saj, edhe të tjerë veprojnë njësoj, si formë “rezistence të heshtur”. Disa e instalojnë aplikacionin vetëm në një telefon të veçantë, për kujdes.
Dyfytyrësi edhe në nivel shtetëror
Dyfytyrësia nuk ekziston vetëm në jetën private, por edhe në nivel shtetëror: ndërsa autoriteti rus i mbikëqyrjes së mediave Roskomnadzor shpenzon shumë para për bllokime dhe censurë, rajonet ruse lidhin kontrata për shërbime VPN.
“Do të vdesim në vendin ku kemi lindur”, thotë Irina për rikthimin e Rusisë në zakonet sovjetike.
Qyteti i saj, Permi, është sulmuar disa herë nga dronë ukrainas. Një rafineri dhe një stacion pompimi nafte janë përfshirë nga zjarri. Irina pa tymin me sytë e saj.
“Re të errëta gri, si para një stuhie.”
Shumë banorë ishin habitur që diçka e tillë mund të ndodhte edhe në Perm, rreth 1500 kilometra larg frontit.
“Tani thonë: Ah, qenka e mundur. Dhe të gjithë bëhen ekspertë.”
Shumë ankoheshin se mbrojtja ajrore nuk funksiononte. Disa ishin të shqetësuar, të tjerë në panik. “Por nuk mund të bësh asgjë.”
Përveçse të përshtatesh. Pas dy netëve të para të sulmeve në fund të prillit, marshimi i “Regjimentit të Pavdekshëm” në Perm u anulua. Parada ushtarake që zakonisht zhvillohej para saj fillimisht ishte planifikuar të mbahej; madje ishin zhvilluar edhe dy prova.
Por pas një sulmi tjetër më 7 maj, edhe parada u anulua. Në forumet online njerëzit ankoheshin se ishte për të ardhur keq. Më pas qyteti mbeti bosh si kurrë më parë, thotë Irina.
Në vend të paradës, banorët e Permit shkuan në datçat e tyre. /Përshtatur nga FAZ/
