Pas humbjes së aleatëve të saj politikë në zgjedhjet në Hungari dhe Serbi, Moska po shfrytëzon përplasjen kushtetuese në Poloni për të dobësuar mbështetjen evropiane ndaj Ukrainës. Konflikti mes qeverisë së Donald Tuskut, presidentit Karol Nawrocki dhe opozitës konservatore ka marrë përmasa ndërkombëtare, ndërsa zyrtarët rusë po përforcojnë akuzat për një grusht shteti në Varshavë…Kur qeveria centriste e Polonisë dërgoi forcat speciale të policisë të premten vonë për të bllokuar hyrjen në Gjykatën Kushtetuese, në kulmin e një përplasjeje të gjatë për kontrollin e institucionit, kundërshtarët e saj të djathtë e akuzuan se po organizonte një “grusht shteti” të paligjshëm.
Tani në këtë debat është përfshirë edhe Rusia, duke përforcuar akuzat kundër kryeministrit Donald Tusk dhe duke mbështetur kritikat e politikanëve të së djathtës radikale, brenda dhe jashtë Polonisë, ndaj qeverisë së tij proevropiane.
Siç shkruan gazetari Andrew Higgins në një artikull të botuar më 2 nëntor në gazetën amerikane The New York Times, Moska po përpiqet të përfitojë nga tensionet politike në Varshavë, në një periudhë kur synon të dobësojë mbështetjen e Evropës për Ukrainën.
Tusk, të cilin Moska e ka kritikuar prej kohësh për mbështetjen e tij të fortë ndaj Ukrainës, urdhëroi vendosjen e forcave policore pranë Gjykatës Kushtetuese pasi protestues të djathtë u mblodhën për të kundërshtuar pezullimin e kryetarit të saj, Bogdan Święczkowski, një aleat i partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS), që qeveriste më parë Poloninë.
Ish-presidenti rus Dmitry Medvedev, aktualisht nënkryetar i Këshillit të Sigurisë së Rusisë dhe bashkëpunëtor i afërt i presidentit Vladimir Putin, deklaroi të dielën se në Poloni po zhvillohej një “grusht shteti kushtetues”.
Akuzat për një grusht shteti në Gjykatën Kushtetuese, institucion që prej një dekade ndodhet në qendër të konfliktit politik mbi sistemin gjyqësor polak, kanë dominuar sulmet e ditëve të fundit kundër Tuskut.
Në këto kritika janë përfshirë kundërshtarët e tij të djathtë në Poloni, por edhe politikanë evropianë që kanë mbajtur qëndrime të afërta me Kremlinin, përfshirë Marine Le Pen në Francë, Nigel Farage në Britaninë e Madhe dhe Geert Wilders në Holandë.
Mbështetësit e djathtë të kryetarit të pezulluar të gjykatës, Święczkowski, i cili gjatë fundjavës vazhdonte të kontrollonte llogarinë e institucionit në rrjetet sociale, akuzuan kundërshtarët se kishin kryer veprën penale të një grushti shteti.
Këto akuza u përhapën me shpejtësi nga komentues të shumtë në platformën X, në Telegram dhe në forume të ndryshme në internet.
Duke iu referuar pretendimeve të përhapura në rrjetet sociale për dhunë dhe brutalitet policor pranë gjykatës, shumë prej të cilave ishin të pavërteta, Tusk deklaroi gjatë një fjalimi në fundjavë se kundërshtarët e tij po përdornin “një ushtri robotësh rusë në internet”.
Sipas gazetës amerikane, Rusia dhe forcat e së djathtës radikale euroskeptike duket se po përpiqen të nxisin tensionet në Poloni, me synimin për të dobësuar qeverinë e saj, e cila mbështet fuqishëm Ukrainën dhe Bashkimin Evropian.
Kjo përpjekje vjen në një periudhë kur Moska po punon për të minuar mbështetjen evropiane ndaj Kievit.
Humbjet politike të aleatëve të Moskës në Hungari dhe Serbi
Përpjekjet ruse për të ndikuar në politikën evropiane kanë pësuar goditje pas humbjes zgjedhore në prill të kryeministrit hungarez Viktor Orbán, i cili për vite me radhë kundërshtoi ndihmën për Ukrainën.
Një tjetër zhvillim i pafavorshëm për Moskën ishte humbja zgjedhore e udhëheqësit shumëvjeçar serb Aleksandar Vuçiç, më 25 tetor.
Vuçiç kishte kundërshtuar vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë dhe ishte takuar rregullisht me presidentin Putin. Megjithatë, ai kishte toleruar shitjen e sasive të mëdha të armëve dhe municioneve serbe që përfunduan në Ukrainë.
Fituesit e zgjedhjeve të fundit në Serbi, një lëvizje e re dhe e larmishme e quajtur “Student List, Students Win”, e cila nuk ka një udhëheqje të centralizuar, kanë deklaruar se nuk synojnë një ndryshim të menjëhershëm të marrëdhënieve miqësore me Rusinë.
Megjithatë, disa zhvillime të fundit sugjerojnë se qëndrimet në Beograd mund të jenë duke ndryshuar.
Banka Qendrore e Serbisë njoftoi të shtunën mbylljen e Alta Bank, një institucion financiar që qytetarët dhe kompanitë ruse e kishin përdorur për të transferuar fonde drejt Rusisë dhe prej saj.
Të hënën, prokuroria serbe për krimin e organizuar njoftoi arrestimin e pronarit të bankës, një shtetas serb i lindur në Kroaci, si dhe të disa drejtuesve të lartë të institucionit.
Arrestimet lidhen me një hetim për nxjerrjen e paligjshme të afro 400 milionë dollarëve nga kasafortat e bankës.
Këto zhvillime kanë rëndësi për Moskën, pasi Serbia ka qenë prej kohësh një nga vendet evropiane që ka ruajtur marrëdhënie të ngushta politike dhe ekonomike me Rusinë.
Polonia, një nga kundërshtaret më të vendosura të Rusisë në Evropë
Ndryshe nga Serbia, Polonia ndodhet në skajin tjetër të spektrit politik evropian për sa u përket marrëdhënieve me Rusinë.
Varshava ka qenë ndër mbështetëset më të forta të Ukrainës dhe ka kundërshtuar vazhdimisht politikat e Kremlinit.
Për këtë arsye, Polonia është bërë shpesh objekt i sulmeve verbale, fushatave të dezinformimit dhe operacioneve të sabotimit që autoritetet polake ia atribuojnë Moskës.
Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, deklaroi të dielën, në një mesazh të gjatë në Telegram, se Polonia rrezikonte të përballej me një “kolaps dhe tragjedi” të ngjashme me krizën politike të Ukrainës në vitin 2014.
Ajo iu referua ngjarjeve që çuan në rrëzimin e presidentit ukrainas Viktor Yanukovych.
Yanukovych u largua drejt Rusisë në shkurt 2014, pas disa muajsh protestash në rrugët e Kievit kundër qeverisjes së tij.
Largimi i tij i hapi rrugën formimit të një qeverie të re ukrainase, të cilën Rusia e akuzoi menjëherë se kontrollohej nga nacionalistë nazistë.
Ky pretendim i pavërtetë u përdor më vonë nga presidenti Putin si pjesë e argumenteve për të justifikuar pushtimin në shkallë të gjerë të Ukrainës në shkurt 2022.
Duke komentuar krizën polake, Zakharova deklaroi se qeveria e Tuskut po përpiqej të shmangte një përshkallëzim të dhunshëm dhe të rikthehej brenda kuadrit ligjor.
Megjithatë, në Gjykatën Kushtetuese të Polonisë nuk është regjistruar gjakderdhje.
Incidentet kanë qenë të kufizuara në përleshje të vogla ndërmjet policisë dhe një grupi protestuesish që mbështesin partinë nacionaliste të djathtë Ligj dhe Drejtësi.
Sipas The New York Times, zyrtarët rusë dhe mediat propagandistike të Moskës kanë përforcuar vazhdimisht akuzat e forcave nacionaliste evropiane dhe të grupeve të së majtës radikale për shtypje brutale nga partitë tradicionale.
Në këtë kuadër, propaganda ruse ka mbështetur publikisht partinë Alternativa për Gjermaninë (AfD), si edhe protestues të përfshirë në trazira në Francë dhe Shqipëri.
Duke mbrojtur vendosjen e policisë pranë Gjykatës Kushtetuese, Tusk deklaroi gjatë fundjavës se nuk ishte rastësi që akuzat për grusht shteti, të ngritura nga politikanët e djathtë polakë, po gjenin mbështetje te forcat proruse në mbarë botën.
Moska e krahason krizën polake me ngjarjet e Ukrainës në vitin 2014
Në deklaratat e saj, Zakharova akuzoi zyrtarët polakë për hipokrizi. Sipas saj, përplasja në Gjykatën Kushtetuese të Polonisë përfaqësonte në thelb të njëjtin proces politik që autoritetet polake kishin mbështetur në Ukrainë 12 vjet më parë.
Edhe Medvedev përdori të njëjtin krahasim.
Në një mesazh në platformën X, ish-presidenti rus pretendoi se liberalët e lidhur me Tuskut dhe të mbështetur nga Brukseli po përndiqnin konservatorët e partisë Ligj dhe Drejtësi.
Ai e krahasoi mënyrën e veprimit të tyre me atë që e quajti “Ukraina neonaziste”, duke përsëritur një nga formulimet që propaganda e Kremlinit përdor kundër autoriteteve ukrainase.
Këto deklarata tregojnë se Moska po e lidh konfliktin institucional polak me narrativën e saj më të gjerë politike mbi Ukrainën dhe marrëdhëniet me Perëndimin.
Një konflikt dhjetëvjeçar për kontrollin e drejtësisë
Përplasja aktuale për Gjykatën Kushtetuese të Polonisë i ka rrënjët në vitin 2015, kur partia Ligj dhe Drejtësi erdhi në pushtet.
Qeveria e atëhershme refuzoi të lejonte marrjen e detyrës nga disa gjyqtarë që parlamenti i kishte emëruar më parë dhe vendosi në vend të tyre gjyqtarë të rinj të lidhur me të djathtën.
Vite më vonë, Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian e shpalli të paligjshëm këtë veprim dhe vendosi se vendimet e Gjykatës Kushtetuese të formuar në atë mënyrë nuk kishin vlefshmëri juridike.
Pas humbjes së zgjedhjeve nga PiS në vitin 2023, koalicioni i ri qeverisës i drejtuar nga Donald Tusk nisi përpjekjet për të ndryshuar reformat që, sipas tij, kishin dëmtuar pavarësinë e gjyqësorit.
Por qeveria u përball me kundërshtimin e presidentit të vendit, aleat politik i partisë Ligj dhe Drejtësi.
Presidenti përdori kompetencat e tij, kryesisht ceremoniale, për të penguar betimin e gjyqtarëve të rinj.
Presidenti aktual, Karol Nawrocki, një historian me qëndrime nacionaliste, i zgjedhur vitin e kaluar, ka vazhduar politikën e paraardhësit të tij në këtë çështje. Ai ka penguar pesë gjyqtarë të zgjedhur nga parlamenti të marrin detyrën, duke refuzuar të marrë pjesë në ceremonitë e betimit të tyre.
Sipas ligjit polak, presidenti nuk ka të drejtë vetoje mbi emërimet në Gjykatën Kushtetuese. Megjithatë, ligji përcakton se gjyqtarët duhet të betohen në një ceremoni “përpara presidentit”.
Pikërisht interpretimi i kësaj dispozite është kthyer në një nga çështjet kryesore të konfliktit. Gjyqtarët e rinj zhvilluan ceremoninë e betimit në parlament, duke deklaruar se po e bënin këtë “përpara presidentit”, pavarësisht mungesës fizike të kreut të shtetit.
Të premten, ata hynë në ambientet e Gjykatës Kushtetuese. Njëra prej tyre, Anna Korwin-Piotrowska, njoftoi pezullimin e kryetarit të gjykatës, Bogdan Święczkowski. Ky i fundit, aleat politik i presidentit Nawrocki, këmbëngul se gjyqtarët e rinj nuk kanë legjitimitet, pasi nuk janë betuar personalisht përpara presidentit.
Për këtë arsye, ai nuk i njeh si anëtarë të ligjshëm të gjykatës.
Vendimi për pezullimin e Święczkowskit shkaktoi reagimin e menjëhershëm të presidentit Karol Nawrocki. Në momentin kur mori informacion për zhvillimet në Gjykatën Kushtetuese, presidenti po udhëtonte me avion drejt Senegalit.
Ai urdhëroi kthimin e avionit gjatë fluturimit dhe u nis urgjentisht për në Varshavë. Pas mbërritjes, Nawrocki shkoi në Gjykatën Kushtetuese dhe kaloi përmes kordonit policor që rrethonte ndërtesën.
Atje u përfshi në një përplasje me gjyqtarët e rinj, të cilët i akuzoi se nuk kishin legjitimitet për të ushtruar detyrën. Përplasja e drejtpërdrejtë ndërmjet presidentit dhe gjyqtarëve nxori në pah thellësinë e krizës institucionale, në të cilën palët kundërshtojnë jo vetëm vendimet e njëra-tjetrës, por edhe autoritetin ligjor për t’i marrë ato.
Kriza mbetet pjesë e një konflikti më të gjerë për kontrollin e institucioneve të drejtësisë në Poloni, ndërsa ndërhyrjet politike të Moskës i kanë shtuar asaj edhe një dimension ndërkombëtar. /Përshtatur nga New York Post/
