Pas largimit të Viktor Orbánit nga pushteti në Hungari, kryeministri sllovak Robert Fico po shfaqet si një nga partnerët më të afërt të presidentit rus Vladimir Putin brenda Bashkimit Evropian. Moska dhe Bratislava po përgatiten të rivendosin bashkëpunimin institucional pas 5 vjetësh, duke vendosur në qendër të diskutimeve furnizimet me gaz dhe naftë, energjinë bërthamore dhe marrëdhëniet kulturore e sportive…Sllovakia po përgatitet të rifillojë bashkëpunimin institucional me Rusinë përmes një komisioni të përbashkët ndërqeveritar, veprimtaria e të cilit është ndërprerë që nga pushtimi rus i Ukrainës në shkurt të vitit 2022. Sipas një dokumenti të qeverisë ruse, të siguruar nga Politico, dy vendet synojnë të zgjerojnë marrëdhëniet ekonomike, energjetike, shkencore dhe kulturore, në një periudhë kur Moska po kërkon partnerë brenda Bashkimit Evropian.
Dokumenti, i hartuar nga ministri rus i Shkencës dhe Arsimit të Lartë, Valery Falkov, tregon se ministri i Jashtëm sllovak, Juraj Blanár, ka rënë dakord gjatë një videokonference më 20 gusht për organizimin e një takimi të Komisionit Ndërqeveritar Rusi–Sllovaki në Moskë. Kryeministri Robert Fico njoftoi se takimi do të zhvillohet më 25 nëntor, ndonëse dokumenti rus, i datës 10 shtator, kishte parashikuar fillimisht datat 26 dhe 27 tetor.
Komisioni, i cili mbulon bashkëpunimin ekonomik, shkencor dhe teknik, e zhvilloi mbledhjen e fundit më 12 nëntor 2021 në Bratislavë. Veprimtaria e tij u pezullua pas nisjes së luftës në Ukrainë, ndërsa rifillimi i takimeve përbën një hap drejt normalizimit të marrëdhënieve dypalëshe.
Sipas dokumentit të siguruar nga Politico, një nga çështjet kryesore që pritet të diskutohet në Moskë është vazhdimi i furnizimeve energjetike ruse. Gjatë bisedës së gushtit, Blanár ka përsëritur kundërshtimin e Sllovakisë ndaj planit të Bashkimit Evropian për ndërprerjen graduale të importeve të gazit rus dhe ka kërkuar që kjo temë të përfshihet në agjendën e takimit.
Përfaqësuesit sllovakë kanë theksuar gjithashtu rëndësinë e vazhdimit të furnizimeve me naftë përmes tubacionit Druzhba, si dhe kanë vlerësuar dërgesat e rregullta të karburantit bërthamor rus për centralet e vendit. Sllovakia mbetet e varur në masë të konsiderueshme nga burimet energjetike ruse, ndërsa Fico ka argumentuar vazhdimisht se ndërprerja e tyre do të rriste kostot për ekonominë dhe konsumatorët.
Gjatë vizitës së tij në Moskë më 9 maj, me rastin e përkujtimit të Ditës së Fitores, Fico u takua me presidentin Vladimir Putin, i cili deklaroi se Rusia do të bënte gjithçka për të përmbushur nevojat energjetike të Sllovakisë. Takimi shënoi një tjetër përpjekje për afrimin e dy vendeve, pavarësisht tensioneve mes Moskës dhe shumicës së kryeqyteteve evropiane për shkak të luftës në Ukrainë.
Bashkëpunimi që po përgatitet nuk kufizohet vetëm në sektorin energjetik. Dokumenti rus parashikon shqyrtimin e mundësive për krijimin e grupeve të përbashkëta të punës në kulturë, turizëm, bujqësi dhe mbrojtje të mjedisit. Palët synojnë gjithashtu të diskutojnë statusin e Qendrës Ruse për Shkencë dhe Kulturë në Bratislavë, si pjesë e përpjekjeve për zgjerimin e kontakteve institucionale dhe kulturore.
Një tjetër çështje që pritet të trajtohet lidhet me pjesëmarrjen e sportistëve rusë në garat ndërkombëtare. Sipas dokumentit, ministri Blanár ka kundërshtuar atë që pala ruse e cilëson si diskriminim ndaj sportistëve rusë, duke kërkuar që kjo temë të përfshihet në diskutimet e komisionit.
Çështja vjen në një periudhë kur disa organizata sportive ndërkombëtare kanë nisur të lehtësojnë kufizimet e vendosura ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës. Komiteti Olimpik Ndërkombëtar ka hequr pezullimin e Komitetit Olimpik Rus, ndërsa Federata Ndërkombëtare e Harkëtarisë ka lehtësuar kufizimet për sportistët dhe zyrtarët rusë. Edhe presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, është shprehur në favor të rikthimit të Rusisë në futbollin ndërkombëtar.
Afrimi mes Moskës dhe Bratislavës vjen pas ndryshimit të pushtetit në Hungari, ku Viktor Orbán humbi zgjedhjet e prillit përballë Péter Magyarit. Orbán kishte qenë një nga partnerët më të afërt të Putinit brenda Bashkimit Evropian, duke mbajtur marrëdhënie të ngushta ekonomike dhe energjetike me Rusinë, pavarësisht sanksioneve perëndimore.
Pak muaj përpara humbjes në zgjedhje, qeveria e Orbánit kishte rifilluar veprimtarinë e Komisionit Ndërqeveritar Rusi–Hungari për Bashkëpunimin Ekonomik, i cili ishte pezulluar pas pushtimit të Ukrainës. Budapesti dhe Moska kishin miratuar gjithashtu në dhjetor një plan me 12 pika për zgjerimin e bashkëpunimit në energji, tregti dhe kulturë. Marrëveshja ishte nënshkruar në Moskë nga ministri i atëhershëm i Jashtëm hungarez, Péter Szijjártó, dhe ministri rus i Shëndetësisë, Mikhail Murashko.
Sipas POLITICO, dokumenti për bashkëpunimin me Sllovakinë pasqyron një qasje të ngjashme, përmes së cilës Moska kërkon të ruajë dhe të zgjerojë marrëdhëniet me vende të veçanta të Bashkimit Evropian. Në këtë kontekst, Fico po merr një rëndësi më të madhe për Kremlinin, veçanërisht për shkak të qëndrimeve të tij ndaj furnizimeve energjetike ruse dhe politikave evropiane për Ukrainën.
Ministria e Jashtme sllovake, e pyetur nga POLITICO për agjendën e takimit, iu referua deklaratave publike të Blanárit pas bisedës së 20 gushtit. Ministri kishte theksuar se Bratislava ndjek një politikë të jashtme të hapur ndaj të gjitha vendeve që shprehin interes për bashkëpunim pragmatik, në përputhje me interesat kombëtare të Sllovakisë. Ministria e Jashtme ruse nuk iu përgjigj kërkesës për koment.
Rivendosja e kontakteve ruso-sllovake përkon me diskutimet e Bashkimit Evropian për çmimet e energjisë dhe vazhdimin e mbështetjes për Ukrainën. Udhëheqësit evropianë, përfshirë Ficon, pritet të diskutojnë këto çështje në një samit dyditor në Bruksel, ku është parashikuar edhe pjesëmarrja e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky.
Politico vlerëson se marrëdhëniet energjetike i japin Moskës mundësi të forcojë lidhjet me shtete të veçanta anëtare të BE-së, duke krijuar vështirësi për ruajtjen e një qëndrimi të përbashkët evropian ndaj Rusisë dhe luftës në Ukrainë.
Një qasje e ngjashme është shfaqur edhe në marrëdhëniet e Moskës me Uashingtonin. Pas një bisede telefonike me Putinin, presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se Rusia do të furnizonte tregjet amerikane dhe ndërkombëtare me naftë dizel, me synimin për të ulur çmimet e karburanteve. Sipas analizës së Politico, një marrëveshje e tillë mund t’i siguronte Moskës të ardhura shtesë, ndërkohë që vendet perëndimore përpiqen të ruajnë presionin ekonomik ndaj Kremlinit.
Megjithatë, mbeten pikëpyetje mbi aftësinë e Rusisë për të përmbushur angazhime të tilla. Ukraina ka intensifikuar sulmet me dronë ndaj rafinerive ruse, duke synuar të ndërpresë furnizimet me karburant dhe të kufizojë të ardhurat që Moska përdor për financimin e luftës. Autoritetet ukrainase kanë deklaruar se këto sulme kanë nxjerrë jashtë funksionit 51 për qind të kapacitetit rus të përpunimit të naftës, një shifër që nuk është verifikuar në mënyrë të pavarur.
Në këtë situatë, rifillimi i Komisionit Ndërqeveritar Rusi–Sllovaki shënon një përpjekje konkrete për zgjerimin e marrëdhënieve mes Moskës dhe Bratislavës. Për Rusinë, bashkëpunimi me qeverinë e Ficos krijon një kanal të rëndësishëm komunikimi brenda Bashkimit Evropian, ndërsa për Sllovakinë ofron mundësinë e ruajtjes së furnizimeve energjetike dhe zgjerimit të bashkëpunimit ekonomik. Këto zhvillime nxjerrin njëkohësisht në pah dallimet mes vendeve anëtare të BE-së për mënyrën e menaxhimit të marrëdhënieve me Moskën.
