Brukseli po shqyrton mekanizma të rinj për t’iu përgjigjur sabotimeve, sulmeve kibernetike, zjarrvënieve dhe ndërhyrjeve me dronë që vendet evropiane ia atribuojnë Rusisë. Në diskutim është krijimi i një protokolli të posaçëm për reagimin ndaj kërcënimeve që nuk arrijnë nivelin e një sulmi të armatosur, por që konsiderohen rrezik për sigurinë kombëtare.
Kryeqytetet evropiane kanë nisur të diskutojnë mënyra të reja për një përgjigje të përbashkët ndaj asaj që zyrtarët e përshkruajnë si strategji hibride të Rusisë. Debati vjen në një kohë kur vendet anëtare të Bashkimit Evropian përballen me një sërë incidentesh që përfshijnë sabotime, sulme kibernetike, zjarrvënie dhe aktivitete të dyshuara destabilizuese.
Brenda BE-së vijojnë dallimet mbi mënyrën se si duhet reaguar ndaj këtyre veprimeve, ndërsa disa qeveri po kërkojnë mekanizma më të koordinuar për vendosjen e sanksioneve dhe ndërmarrjen e masave të përbashkëta.
Komisioneri evropian për Mbrojtjen, Andrius Kubilius, tha për Financial Times se përballja me një luftë hibride kërkon edhe një kapacitet të përshtatur mbrojtjeje.
“Nëse po përballemi me luftë hibride, duhet të kemi mbrojtje hibride”, deklaroi Kubilius, duke theksuar nevojën që BE-ja të përcaktojë mjetet që mund të përdorë dhe të jetë e gatshme t’i aktivizojë.
Propozimi për një protokoll të ri evropian
Ministrat e Mbrojtjes të vendeve të BE-së pritet të diskutojnë një propozim të Komisionit Evropian për krijimin e një Protokolli të Sigurisë Emergjente. Mekanizmi synon të aktivizohet në rastet kur një shtet anëtar përballet me kërcënime hibride dhe të mundësojë një koordinim më të shpejtë të reagimit evropian.
Protokolli do të ngjante në disa aspekte me procedurën e Nenit 4 të NATO-s, i cili parashikon konsultime mes aleatëve kur një shtet konsideron se siguria e tij është e kërcënuar.
Megjithatë, propozimi ka shkaktuar edhe rezerva në disa kryeqytete evropiane. Disa diplomatë shprehen të paqartë se çfarë vlere konkrete do të sillte mekanizmi i ri dhe paralajmërojnë se krijimi i strukturave paralele mund të komplikojë koordinimin me NATO-n.
Një diplomat evropian, cituar nga Financial Times, e përmblodhi skepticizmin me pyetjen nëse shtimi i mekanizmave dhe takimeve do të ishte realisht mënyra më efikase për t’iu përgjigjur Moskës.
Pavarësisht këtyre rezervave, një pjesë e gjerë e vendeve anëtare mbështesin rishikimin e mënyrës se si BE-ja koordinon reagimin ndaj kërcënimeve hibride.
Sabotime, sulme kibernetike dhe incidente me dronë
Vendet evropiane kanë akuzuar Rusinë për një sërë aktivitetesh destabilizuese, mes tyre sulme kibernetike, incidente me dronë, sabotime ndaj infrastrukturës dhe raste zjarrvëniesh.
Këto incidente kanë sjellë reagime të ndryshme në nivel kombëtar, por deri tani nuk ka pasur një mekanizëm të vetëm dhe të unifikuar evropian për përgjigjen ndaj tyre.
Kubilius argumenton se reagimi evropian duhet të jetë në përpjesëtim me nivelin e kërcënimit.
Sipas tij, nëse Evropa përballet me veprime hibride që shkaktojnë dëme, përgjigjja duhet të jetë e tillë që Rusia të kuptojë se veprime të tilla kanë pasoja.
NATO ka forcuar reagimin
Në kuadër të përpjekjeve për të mbrojtur infrastrukturën kritike dhe hapësirën ajrore të vendeve aleate, NATO ka ndërmarrë disa masa të reja.
Pas dëmtimeve të kabllove nënujore në vitet 2023 dhe 2024, Aleanca nisi misionin Baltic Sentry, ndërsa pas incidenteve me dronë në hapësirën ajrore polake u aktivizua Eastern Sentry.
Paralelisht, vendet evropiane kanë rritur bashkëpunimin mes strukturave policore dhe shërbimeve të inteligjencës për identifikimin dhe hetimin e rasteve të dyshuara të sabotimit.
Përshkallëzimi i incidenteve të atribuuara Rusisë ka nxitur gjithashtu debate mbi terminologjinë e përdorur. Disa zyrtarë argumentojnë se veprime si zjarrvëniet dhe përdorimi i eksplozivëve, veçanërisht kur mund të shkaktojnë viktima, nuk duhet të trajtohen thjesht si “sulme hibride”.
Ndërkohë, shërbimi danez i inteligjencës ka paralajmëruar se Rusia mund të ndërmarrë një sulm të kufizuar ushtarak ndaj një vendi të NATO-s në muajt e ardhshëm, megjithëse e vlerëson një skenar të tillë si me gjasa të reduktuara.
Von der Leyen: Evropa duhet të përshtatet me realitetin e ri
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, e ka lidhur propozimin për protokollin e ri me ndryshimin e natyrës së kërcënimeve ndaj vendeve evropiane.
Ajo tha se fushata që përfshin sulme kibernetike, sabotime, zjarrvënie dhe incidente me dronë është intensifikuar dhe se rritja e kërcënimit kërkon forcim të përgatitjes evropiane.
Sipas von der Leyen, institucionet dhe proceset ekzistuese të vendimmarrjes evropiane nuk janë përshtatur plotësisht me realitetin e ri të sigurisë.
Në këtë kuadër, ajo ka propozuar edhe krijimin e një “manuali evropian për kërcënimet hibride”, i cili do të mundësonte një reagim më të koordinuar ndaj incidenteve që nuk arrijnë nivelin e një sulmi të armatosur, por që konsiderohen kërcënim për sigurinë kombëtare.
Ky mekanizëm do të funksiononte krahas procedurave të parashikuara nga Neni 4 i NATO-s.
Rutte: NATO ka opsionet e nevojshme
Nga ana e NATO-s, Sekretari i Përgjithshëm Mark Rutte ka deklaruar se Aleanca është e përgatitur për përballimin e kërcënimeve hibride.
Rutte tha se NATO ka një sërë opsionesh në dispozicion, por se një pjesë e tyre nuk bëhen publike për arsye sigurie.
Sipas tij, reagimi ndaj Rusisë nuk është domosdoshmërisht simetrik dhe nuk duhet të jetë gjithmonë një përgjigje “goditje për goditje”.
Mesazhi i tij ishte se Rusia është e vetëdijshme për kapacitetet që NATO mund të përdorë në rast të përshkallëzimit të kërcënimeve.Debati në Bruksel tashmë përqendrohet në një çështje kryesore: si mund të ndërtohet një mekanizëm evropian që i përgjigjet më shpejt dhe në mënyrë më të koordinuar kërcënimeve hibride, pa krijuar struktura paralele me NATO-n dhe pa dobësuar mekanizmat ekzistues të sigurisë.
