Shkruar nga Gjergj Zefi
gjeu si precedent: Si mund të ndikojë përplasja Turqi-Greqi në fatin e marrëveshjes së detit mes Tiranës dhe Athinës?!
Recep Tayyip Erdogan doli para mediave sot në Ankara, me një fjali që tingëllon si balsam diplomatik: çështjet me Greqinë janë “të ndërlikuara, por jo të pazgjidhshme”.
Në krah të tij, Kyriakos Mitsotakis ruajti tonin e matur të një lideri që e di se çdo fjali për Egjeun ka peshën e një manovre ushtarake. Në letër, gjithçka duket si një kapitull i ri dialogu mes Turqisë dhe Greqisë. Në terren, megjithatë, loja është shumë më e thellë dhe shumë më strategjike.
Sepse Egjeu nuk është thjesht një hapësirë detare; është një nyje gjeopolitike ku kryqëzohen interesat e NATO-s, ambiciet energjetike të Mesdheut Lindor dhe arkitektura e sigurisë evropiane. Çdo frazë për “dialog” përkthehet në kalkulim për hapësirë ajrore, për ujëra territoriale, për zona ekonomike ekskluzive. Ankaraja kërkon rishikim të balancave që i konsideron të padrejta historikisht; Athina mbron status quo-në si garanci sovraniteti. Në mes të kësaj përplasjeje të heshtur, fjala “ligj ndërkombëtar” përdoret nga të dyja palët, por me lexime diametralisht të kundërta.
Në dukje, retorika është zbutur. Pas viteve të tensioneve, fluturimeve provokuese dhe deklaratave të ashpra, kemi një klimë më të qetë. Por kjo qetësi është më shumë një armëpushim taktik sesa një pajtim strategjik.
Turqia ka nevojë për stabilitet në krahun perëndimor ndërsa menaxhon dosje të hapura në Lindjen e Mesme dhe në Detin e Zi.
Greqia, nga ana tjetër, kërkon të kapitalizojë mbështetjen evropiane dhe të konsolidojë pozicionin e saj si shtyllë e sigurisë në Mesdheun Lindor.
Të dyja palët e dinë se përplasja e drejtpërdrejtë do të ishte një luks i rrezikshëm në një kohë kur arkitektura globale e sigurisë po lëkundet.
Por a është kjo frymë kompromisi apo thjesht një riformatim i taktikave?
Turqia e ka bërë të qartë se nuk do të heqë dorë nga pretendimet për një ndarje më “të drejtë” të hapësirave detare dhe burimeve energjetike. Greqia e konsideron çdo lëshim si precedent të rrezikshëm. Në thelb, kemi dy narrativa kombëtare që përplasen: njëra që flet për korrigjim historik, tjetra për mbrojtje të sovranitetit të garantuar nga traktatet ndërkombëtare.
Dimensioni energjetik e shton tensionin. Mesdheu Lindor nuk është më vetëm një hartë me ishuj dhe kufij detarë; është një potencial i madh gazi natyror, një korridor alternativ për Evropën që kërkon të reduktojë varësinë nga burime të pasigurta. Në këtë kontekst, çdo milje detare përkthehet në miliarda euro dhe në ndikim politik. Këtu qëndron thelbi i konfliktit të heshtur: jo flamujt mbi ishuj, por tubacione nën det.
Në këtë tablo, NATO luan rolin e ndërmjetësit të kujdesshëm. Dy anëtarë të aleancës nuk mund të përballen hapur pa minuar kohezionin e saj. Por aleanca nuk është arbitër juridik; ajo është strukturë sigurie. Kjo do të thotë se zgjidhja reale duhet të vijë nga negociata bilaterale ose nga një proces gjyqësor ndërkombëtar; opsione që kërkojnë guxim politik dhe konsensus të brendshëm, dy elementë që shpesh mungojnë në Athinë dhe Ankara.
Për Shqipërinë dhe rajonin, zhvillimet mes Turqisë dhe Greqisë nuk janë thjesht një kronikë diplomatike. Çdo ndryshim balancash në Egje reflektohet në Mesdhe, në Ballkan dhe në projektet energjetike që prekin drejtpërdrejt interesat tona strategjike.
Për Shqipërinë, kjo dinamikë nuk është një zhvillim i largët diplomatik, por një pasqyrë direkte e dilemave tona me Athinën, veçanërisht në raport me marrëveshjen e detit dhe dërgimin e saj në Gjykatën Ndërkombëtare. Çdo precedent që krijohet në Egje për delimitimin e hapësirave detare, çdo interpretim i ri i së drejtës ndërkombëtare apo presion politik mbi sovranitetin, mund të ndikojë indirekt edhe në pozicionin negociues të Tiranës. Në këtë kuptim, përplasja e heshtur Turqi-Greqi është edhe një leksion strategjik për Shqipërinë: në çështjet e detit, emocionet kushtojnë, ndërsa detajet juridike vendosin fatin e brezave.
Stabiliteti mes dy fqinjëve të fuqishëm të rajonit është garanci për një hapësirë më të qetë gjeopolitike; tensioni, përkundrazi, krijon vakuum që aktorë të tjerë globalë e mbushin me shpejtësi.
Erdogan thotë se problemet nuk janë të pazgjidhshme. Është një deklaratë që tingëllon si ofertë, por edhe si paralajmërim: nëse nuk gjendet kompromisi, dinamika e terrenit mund të imponojë realitete të reja. Mitsotakis flet për dialog, por e di se çdo hap duhet të kalojë filtrin e opinionit publik grek dhe të partnerëve evropianë. Në fund, diplomacia mes Turqisë dhe Greqisë është një shah i vështirë, ku çdo lëvizje ka jehonë shumë më larg se brigjet e Egjeut.
Pyetja që shtrohet është kjo: a kemi hyrë në një epokë të re bashkëpunimi të matur, apo në një fazë më të sofistikuar rivaliteti? Sepse historia na ka mësuar se në Mesdhe, kur retorika zbutet, strategjia shpesh thellohet. Dhe në këtë thellësi, fjalët janë vetëm sipërfaqja e valëve; interesat janë rrjedha që i shtyjnë ato.
