Shkruar nga Goffredo Buccini
Në rrugën drejt pushtetit, lëvizjet intolerante shpesh shkelin parimet e shtetit ligjor. Dhe pikërisht aty, sipas filozofit Karl Popper, ato duhet të ndalen…
Paradoksi britanik flet për të gjitha demokracitë liberale si një rast tipik studimi. Brenda dhjetë vitesh, Brexit-i ka ulur me rreth 10% potencialin e rritjes së ekonomisë britanike. Sipas National Institute of Economic and Social Research, ndikimi negativ i tij mund të rritet gradualisht, duke arritur në 5-6% të Prodhimit të Brendshëm Bruto deri në vitin 2035, ose rreth 2.300 paund për frymë. Ndërsa Bloomberg Economics vlerëson se Brexit-i i ka kushtuar ekonomisë britanike nga 100 deri në 200 miliardë paund në vit. Qytetarët e Mbretërisë së Bashkuar e kanë ndjerë drejtpërdrejt këtë akt vetëdëmtues në jetën e tyre ekonomike. Në atë kohë, ndarja nga Brukseli u mbështet edhe nga Rusia e Vladimir Putinit, përmes kanaleve të fshehta financiare, në kuadër të strategjive të saj neo-imperialiste kundër Perëndimit.
“I mundëm britanikët, janë në gjunjë dhe nuk do të ngrihen për shumë kohë”, deklaroi ish-ambasadori rus në Londër, Alexandr Yakovenko, pasi më 23 qershor 2016, kampi i “Leave” fitoi referendumin me vetëm 650 mijë vota diferencë.
Megjithatë, ndodh që Nigel Farage, promotori më i njohur i daljes nga Bashkimi Europian, dhjetë vite më vonë të kryesojë sondazhet, të ushtrojë presion të fortë ndaj qeverisë laburiste të Keir Starmer dhe të ketë shënuar së fundmi një sukses të madh në zgjedhjet vendore me partinë e tij të re, Reform UK.
“Më e mira ende nuk ka ardhur”, deklaroi ai me të njëjtën buzëqeshje sfiduese me të cilën në vitin 2016 u premtonte britanikëve 350 milionë paund në javë për sistemin shëndetësor kombëtar, nëse Britania do të ndalonte pagesat ndaj Bashkimit Europian. Premtim që rezultoi i pavërtetë. Kur, pas fitores së referendumit, iu kërkua të shpjegonte deklaratën, ai reagoi sërish me buzëqeshje.
Sot pyetja është e thjeshtë: si është e mundur që një figurë politike e ndërtuar mbi lajme të rreme të vazhdojë të synojë seriozisht pushtetin edhe pasi pasojat katastrofike të propagandës së saj janë bërë të dukshme? Kjo pyetje nuk lidhet vetëm me Mbretërinë e Bashkuar, por me demokracitë perëndimore në tërësi. Përgjigjja është e dyfishtë. Nga njëra anë, partitë tradicionale që kanë qeverisur nuk kanë arritur të zgjidhin problemet ekonomike dhe sociale që shtyjnë shumë britanikë drejt ekstremizmave politikë. Një tjetër figurë në rritje në zgjedhjet vendore ishte edhe eko-populisti Zack Polansky. Siç thotë studiuesi Paul Taggart, populizmi mbush një boshllëk emocional dhe social, ndërsa njerëzit, të zhgënjyer dhe të dëshpëruar, janë të gatshëm të ndjekin çdo “magjepsës gjarpërinjsh”.
Nga ana tjetër, mungoi guximi politik për të korrigjuar qartë kursin ndaj Europës dhe për t’ia rikujtuar vazhdimisht Farage-it përgjegjësitë dhe kontradiktat e tij, përfshirë edhe një financim të fundit prej pesë milionë paundësh në kriptovaluta. Frika për të mos hapur sërish plagët e ndarjes së thellë në vend e ka kufizuar Keir Starmerin. Edhe pse kryeministri laburist ka shfaqur vullnet për afrimin me Europën, përfshirë bashkëpunimin në mbrojtjen e përbashkët, ai ka refuzuar vazhdimisht çdo ide për një kthim pas të Brexit-it dhe mund ta paguajë këtë hezitim me humbjen e pushtetit. Në disa intervista, kryebashkiaku i Londrës, Sadiq Khan, i ka kërkuar Partisë Laburiste që rikthimin në Bashkimin Europian ta vendosë në qendër të programit elektoral për vitin 2029, madje edhe pa zhvillimin e një referendumi të ri. Një akt që ai e konsideron përgjegjësi politike dhe vizion afatgjatë, jo menaxhim të vakët burokratik.
Këtu paradoksi britanik shndërrohet në një çështje të të gjithë Perëndimit. Që nga mesi i viteve 2010, populizmi sovranist ka ushqyer frikërat kolektive të lidhura me globalizimin dhe krizat e shumta të kohës sonë. Ai ka vënë shtresat më të dobëta kundër njëra-tjetrës, vendasit kundër emigrantëve dhe ka ndërtuar një narrativë pa zgjidhje reale, por me thirrje të vazhdueshme ndaj “popullit” si një entitet i vetëm, homogjen dhe mbartës i së vërtetës absolute, siç theksojnë Marc Lazar dhe Ilvo Diamanti. Një logjikë e tillë mund të çojë në diktaturën e shumicës, ose edhe në forma të hapura autokratike.
Dhjetë vite më pas, ajo që ka mbetur nga demokracitë liberale duhet të tregojë se ka mësuar të mbrohet dhe të luftojë për mbijetesën e saj. Historia nuk ndërtohet mbi “nëse”, por edhe “nëse”-të ndihmojnë për të kuptuar realitetin. Nëse Kongresi amerikan do të kishte treguar të njëjtën vendosmëri ndaj Donald Trump pas tentativës për grusht shteti në vitin 2021, siç bëri Gjykata Kushtetuese e Bukureshtit ndaj Calin Georgescu-t, bota sot mund të mos ndodhej përballë një krize të thellë paqëndrueshmërie që disa politologë e krahasojnë me periudhën para Luftës së Parë Botërore. Po ashtu, nëse Zyra Federale Gjermane për Mbrojtjen e Kushtetutës do të arrijë të veprojë deri në fund kundër elementëve më ekstremistë të Alternative für Deutschland, Europa mund të shmangë rrezikun që deri në vitin 2030 ushtria më e fuqishme e kontinentit të kontrollohet nga forca me prirje neo-naziste.
Në rrugën drejt pushtetit, lëvizjet intolerante shpesh shkelin parimet e shtetit ligjor. Dhe pikërisht aty, sipas filozofit Karl Popper, ato duhet të ndalen. Por reagimi i vetëm nuk mjafton. Nevojitet edhe një narrativë alternative. Një ndjenjë kolektive. Një diskurs që rikthen besimin tek demokracia dhe që sot duket se mungon në atë që dikur quhej Perëndimi.
Shkrimtarit katolik Gilbert Keith Chesterton i atribuohet një thënie e njohur: nuk është e vërtetë që njeriu që nuk beson më te Zoti nuk beson më në asgjë; përkundrazi, ai fillon të besojë në gjithçka. Me të njëjtën logjikë, edhe demokracia funksionon në mënyrë të ngjashme: kur njerëzit humbasin besimin tek institucionet liberale, mund të besojnë tek çdo figurë populiste apo demagogjike. Por për të rindërtuar një besim, duhet së pari dikush që ta mbrojë dhe ta shpallë atë me zë të lartë./ “Corriere della Sera”
