Një debat që e mbivlerëson rolin e dronëve dhe i pengon qeveritë të justifikojnë nevojat reale të mbrojtjes do t’i shërbente vetëm Rusisë...Ukraina po ndikon gradualisht në rrjedhën e luftës që nisi me pushtimin e plotë rus në vitin 2022. Ajo e ka arritur këtë në disa mënyra, por përdorimi i gjerë dhe novator i dronëve ka tërhequr vëmendjen më të madhe.
Sukseset ukrainase kanë krijuar bindjen se dronët mund të shndërrohen në një lloj “arme mrekullie” për vendet evropiane të NATO-s. Megjithatë, edhe pse ata po ndryshojnë mënyrën e zhvillimit të luftës, nuk mund ta transformojnë të vetëm mbrojtjen e një shteti.
Entuziazmi për dronët mbështetet në rezultate konkrete. Sipas “Kyiv Post”, më 9 korrik Ukraina njoftoi se kishte goditur gjatë natës 14 anije ruse në Detin e Azovit, mes tyre 12 cisterna që dyshohej se i përkisnin të ashtuquajturës “flotë në hije” të Moskës. Komanda ukrainase e dronëve deklaroi se, brenda 96 orësh, forcat e saj kishin goditur gjithsej 35 anije dhe 45 objektiva ushtarake në Krimenë e pushtuar dhe në jug të Ukrainës.
Ukraina i përdor dronët kundër anijeve ruse në Detin e Zi dhe në Mesdhe, kundër rafinerive dhe terminaleve të naftës, si dhe kundër objektivave ushtarake brenda territorit rus. Sulmet kanë arritur deri në Siberi, duke treguar se dronët mund të veprojnë në distanca të mëdha dhe t’i shkaktojnë Rusisë kosto të vazhdueshme ushtarake dhe ekonomike.
Këto rezultate kanë shtuar thirrjet që vendet evropiane të NATO-s të investojnë më shumë te sistemet pa pilot, të cilat shpesh kushtojnë më pak se raketat, avionët ose platformat e tjera tradicionale. Argumenti është i thjeshtë: nëse Ukraina ka arritur kaq shumë me burime të kufizuara, edhe vendet e tjera mund të forcojnë mbrojtjen e tyre me investime relativisht të vogla.
Dronët do të jenë pa dyshim pjesë e së ardhmes së luftës. Megjithatë, teknologjia e tyre vazhdon të zhvillohet dhe përdorimi i tyre nuk mbështetet ende në rregulla të qarta e të unifikuara angazhimi. Edhe Rusia përdor gjerësisht dronë. Disa prej tyre kanë hyrë në hapësirën ajrore të vendeve të NATO-s, ndërsa sistemet ruse të luftës elektronike kanë ndërhyrë në fluturimet e dronëve ukrainas, duke bërë që disa prej tyre të humbasin kontrollin pranë territorit të Aleancës.
Edhe vendet e NATO-s po blejnë dhe po zhvillojnë më shumë sisteme të tilla. Zëvendësadmiralja Ewa Skoog Haslum, drejtuese e operacioneve të përbashkëta të Suedisë, vlerëson se lufta në Ukrainë e ka përshpejtuar zhvillimin teknologjik dhe e ka rritur ndërgjegjësimin publik për rolin e dronëve. Sipas saj, forcat e armatosura suedeze stërviten vazhdimisht si për përdorimin e tyre, ashtu edhe për mbrojtjen kundër tyre.
Megjithatë, dronët nuk janë një armë vendimtare më vete. Oficeri suedez në pension Hans Granlund, i cili ka shërbyer si atashe i mbrojtjes në Ukrainë, thekson se Kievi ka arritur ta largojë Flotën Ruse të Detit të Zi nga pjesa perëndimore e rajonit dhe të mbrojë trafikun e tij detar civil. Por Ukraina nuk e ka marrë kontrollin e Detit të Zi, sepse nuk zotëron një flotë të aftë për ta ushtruar atë kontroll.
Shumë dronë të vegjël veprojnë në grup, godasin objektivat dhe zëvendësohen lehtësisht. Por forcat e armatosura nuk kanë vetëm detyrën të dëmtojnë kundërshtarin. Ato duhet të pushtojnë ose të mbrojnë territor, të transportojnë trupa, të sigurojnë furnizime dhe të kontrollojnë hapësirën tokësore, ajrore dhe detare.
Në Detin Baltik, për shembull, vendet e NATO-s nuk mund të kufizohen vetëm te goditja e anijeve ruse. Ato duhet të jenë në gjendje të dërgojnë trupa dhe pajisje në vendet baltike dhe në Finlandë. Po kështu, një ushtri tokësore nuk mund ta ndalë një pushtim vetëm me dronë. Ata mund t’i shkaktojnë dëme të mëdha agresorit, por nuk mund ta fitojnë të vetëm luftën.
Dronët mund të kryejnë edhe detyra zbulimi, vëzhgimi dhe logjistike. Pikërisht për këtë arsye, ata duhet të integrohen në një arsenal më të gjerë. Edhe Ukraina vazhdon t’u kërkojë aleatëve raketa, sisteme të mbrojtjes ajrore, artileri dhe pajisje të tjera tradicionale, pavarësisht përparimit të saj në prodhimin e dronëve.
Çdo teknologji e re nxit zhvillimin e kundërmasave. Skoog Haslum parashikon se armët me mikrovalë me fuqi të lartë dhe sistemet me lazer mund të bëhen ndër mjetet më efektive kundër dronëve. Këto teknologji kërkojnë furnizim të madh me energji dhe platforma të përshtatshme, siç janë anijet luftarake. Kjo e ruan rëndësinë e fregatave dhe të sistemeve të tjera tradicionale.
Besimi i tepruar te dronët mund të krijojë një problem politik. Publiku dhe disa komentatorë mund të arrijnë në përfundimin se shpenzimet për anije, avionë, raketa ose mjete të blinduara përbëjnë një qasje të vjetruar dhe të kushtueshme. Por ky përfundim do të ishte i gabuar dhe i rrezikshëm.
Sistemet ushtarake po bëhen gjithnjë e më të ndërlidhura. Dronët mund të shërbejnë si sensorë, platforma armësh dhe mjete logjistike, ndërsa inteligjenca artificiale dhe dixhitalizimi mund ta rrisin efikasitetin e tyre. Megjithatë, zhvillimi i shpejtë teknologjik do të thotë se një numër i madh dronësh të magazinuar sot mund të dalë i vjetruar brenda pak vitesh.
Qeveritë duhet t’i përdorin me përgjegjësi paratë publike, por nuk duhet ta paraqesin teknologjinë e re si zëvendësim për të gjitha kapacitetet e tjera mbrojtëse. Përvoja e Ukrainës dëshmon se dronët janë një mjet shumë i rëndësishëm. Ajo dëshmon gjithashtu se fitorja kërkon një ndërthurje të teknologjisë së re me forcat, armët dhe platformat tradicionale.
Një debat që e mbivlerëson rolin e dronëve dhe i pengon qeveritë të justifikojnë nevojat reale të mbrojtjes do t’i shërbente vetëm Rusisë./ “Politico”
