Mbetet ende e paqartë nëse telefonatat me vendet e Gjirit ishin vetëm një mënyrë për të justifikuar anulimin e sulmit ndaj Iranit, të cilin Trump duket se ia kishte premtuar Benjamin Netanyahut gjatë bisedës së tyre të së dielës, apo nëse vërtet kërkesat e liderëve arabë ndalën ndërhyrjen ushtarake amerikane.
Për momentin, rreziku duket i shmangur. Sulmi ndaj Iranit nuk do të ndodhë. Donald Trump shkroi në Truth Social se: “Emiri i Katarit, Tamim bin Hamad Al Thani, princi i kurorës së Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman Al Saud, dhe presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe, Mohamed bin Zayed Al Nahyan, më kërkuan të pezulloj sulmin ushtarak ndaj Republikës Islamike të Iranit, i planifikuar për nesër, pasi negociata serioze janë duke u zhvilluar dhe, sipas këtyre liderëve aleatë, do të arrihet një marrëveshje plotësisht e pranueshme për Shtetet e Bashkuara, për vendet e Lindjes së Mesme dhe më gjerë.
Ky marrëveshje do të garantojë, mbi të gjitha, që Irani të mos ketë armë bërthamore. Në respekt të këtyre liderëve, kam urdhëruar Sekretarin e Luftës Pete Hegseth, shefin e Shtabit të Përbashkët, gjeneralin Daniel Caine, dhe Forcat e Armatosura amerikane që të mos kryejnë sulmin e planifikuar për nesër. Megjithatë, kam kërkuar që ushtria të mbetet e gatshme për një sulm në shkallë të gjerë ndaj Iranit në çdo moment, nëse nuk arrihet një marrëveshje e pranueshme”.
Është e paqartë nëse këto kontakte diplomatike ishin vetëm një alibi për të tërhequr sulmin apo nëse presioni i vendeve të Gjirit ndikoi realisht në vendimin e Trump.
Hipoteza e parë duket më e besueshme, duke pasur parasysh ndikimin relativisht të kufizuar të monarkive të Gjirit në krahasim me presionin e kryeministrit izraelit Netanyahu. Trump e di prej kohësh se këto monarki druhen nga rifillimi i konfliktit. Protestat dhe presionet diplomatike të tyre nuk do të kishin pasur efekt pa prirjen e vetë Trumpit për të shmangur përshkallëzimin.
Sa i përket kërkesës që Irani të mos zotërojë armë bërthamore, Trump duket se ka zbutur qëndrimin e tij krahasuar me kërkesën e mëparshme që Teherani të pezullonte të gjithë programin bërthamor për 20 vjet.
Teherani duket se mund ta pranojë këtë kusht, edhe sepse Irani nuk ka ndjekur realisht ndërtimin e armës atomike, e ndaluar nga një fetva e ajatollahut të ndjerë Ali Khamenei, të cilën djali i tij Mojtaba nuk e ka revokuar.
Në këtë kontekst, është e besueshme që Trump urdhëroi përgatitjen e sulmit duke menduar njëkohësisht edhe tërheqjen e mëvonshme, të justifikuar me një zgjidhje diplomatike. Kjo do t’i shërbente shmangies së presionit të Netanyahut dhe qarqeve më të ashpra amerikane, si edhe demonstrimit të vendosmërisë ndaj Iranit për ta shtyrë drejt një marrëveshjeje sipas kushteve amerikane.
Një bllof, por me pasoja potencialisht globale, duke pasur parasysh rrezikun e luftës dhe mundësinë e mbylljes së Ngushticës së Hormuzit. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka paralajmëruar për rrezikun e shterimit të rezervave energjetike në rast të një krize të zgjatur.
Qoftë nëse bëhet fjalë për një manovër taktike apo për një vendim real të diktuar nga diplomacia, mbetet fakti se paparashikueshmëria e Trumpit dhe administratës së tij nuk ndihmon procesin negociues. Në situata të tilla, koha është faktor vendimtar.
Zvarritja e ngërçit favorizon Iranin, i cili po shmang kolapsin dhe po konsumon gradualisht kapacitetet politike dhe ushtarake amerikane. Por kjo situatë njëkohësisht shton presionet për rifillimin e armiqësive dhe tentativat për sabotimin e negociatave.
Në SHBA po rritet edhe kundërshtimi publik ndaj një aventure ushtarake kundër Iranit. Sipas autorit, përqindja e amerikanëve që e kundërshtojnë konfliktin është rritur nga 48% në fillim të krizës në afro 60%.
Kjo kundërshti nuk duket se shqetëson Netanyahun dhe aleatët e tij, të cilët janë të gatshëm të përdorin edhe demokratët liberalë për objektivat e tyre politike. Megjithatë, rritja e pakënaqësisë publike ka peshën e saj.
Më i rëndësishëm mbetet shqetësimi brenda establishmentit amerikan për atë që perceptohet si një humbje strategjike përballë një fuqie rajonale dhe për konsumimin gradual të makinerisë ushtarake amerikane.
Një javë më parë këtë shqetësim e artikuloi Robert Kagan, një nga figurat kryesore të lëvizjes neokonservatore amerikane. Ndërsa dje, Max Boot, një nga analistët më të njohur të Washington Post, publikoi një artikull ku rendit “të gjitha gabimet mbi Iranin nga gjeneralët e kolltukut”.
Sipas Boot, SHBA nuk duhet ta rifillojë luftën për shkak të kostove dhe pasojave strategjike, as të përpiqet të thyejë me forcë kontrollin iranian mbi Ngushticën e Hormuzit. Në përmbledhje, ai argumenton se “Presidenti Donald Trump do të bënte mirë të injoronte këshillat më të ashpra dhe të kërkonte një marrëveshje me Teheranin”.
Megjithatë, Boot mbron rikthimin e regjimit të mëparshëm të lundrimit në Hormuz, duke argumentuar se vendosja e tarifave nga Irani për anijet që kalojnë nëpër ngushticë do të përbënte shkelje të parimit të lirisë së lundrimit që SHBA mbron prej shekullit XVIII. Sipas tij, në atë rast, Trump mund të detyrohej të urdhëronte Marinën amerikane të rikthente me forcë situatën e mëparshme.
Aktualisht, kjo qasje rrezikon të çojë sërish në përshkallëzim, pasi Teherani ka njoftuar zyrtarisht se ka arritur një marrëveshje me Omanin për kontrollin e transitit në Ngushticën e Hormuzit dhe mbledhjen e tarifave përkatëse. Autoritetet iraniane e konsiderojnë këtë vendim të pakthyeshëm.
Bëhet fjalë për ujëra territoriale të Iranit dhe Omanit, ndaj regjimi i ri mund të jetë objekt debatesh juridike, por ka një bazë të caktuar ligjore. Si precedent përmendet regjimi i ngushticave turke-Dardanelet, Deti i Marmarasë dhe Bosfori-ku kalimi i anijeve i nënshtrohet tarifave të detyrueshme të shërbimit.
“Duhet të bombardojmë Ankaranë?”, përfundon autori me ironi./ “Insideover”.
