Zgjidhja e konfliktit në Liban kërkon marrjen në konsideratë të historisë së tij të gjatë dhe komplekse, si edhe të realiteteve të reja gjeopolitike.Në një situatë armëpushimi të brishtë, presidenti libanez Joseph Aoun po përgatitet për një vizitë që disa e konsiderojnë “historike” në Uashington. Sipas raportimeve, presidenti amerikan Donald Trump mund të ushtrojë presion për një takim mes tij dhe kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu. Nëse realizohet, ky do të ishte takimi i parë i këtij lloji në histori.
Megjithatë, një takim simbolik nuk mjafton për të zgjidhur konfliktin në Liban, i cili ka rrënjë të thella historike dhe shtrirje të gjerë gjeopolitike. Pavarësisht armëpushimit, Izraeli vazhdon të mbajë nën kontroll pjesë të jugut të Libanit. Sipas ministrit izraelit të Mbrojtjes, Israel Katz, synimi është krijimi i një “zone sigurie” në të gjithë territorin në jug të lumit Litani, që përbën rreth 10 për qind të territorit të vendit.
Popullsia civile nuk është lejuar të kthehet në shtëpitë e saj, ndërsa forcat izraelite kanë vazhduar bombardimet dhe shkatërrimet në shkallë të gjerë. Narrativa për “shkatërrimin e Hezbollahut” përdoret për të justifikuar një fushatë më të gjerë shkatërrimi dhe zhvendosjeje të popullsisë.
Kontrolli i zonave në jug të lumit Litani nuk është vetëm objektiv ushtarak për Izraelin, por lidhet edhe me aspirata historike. Në vitin 1918, Yitzhak Ben-Zvi dhe David Ben-Gurion, në librin “Toka e Izraelit”, përshkruanin një territor që shtrihej nga lumi Litani deri në Gjirin e Akabës. Një vit më pas, në Konferencën e Parisit, Organizata Botërore Sioniste paraqiti një memorandum për krijimin e një shteti hebre që përfshinte edhe këtë zonë.
Gjatë luftës së vitit 1948, ushtria izraelite u drejtua drejt jugut të Libanit. Në tetor të atij viti, ajo pushtoi fshatin Hula pa hasur rezistencë, duke vrarë më shumë se 80 civilë të pambrojtur. Autori kryesor i kësaj masakre u dënua me vetëm një vit burg dhe më vonë u fal, duke vijuar karrierën në poste të larta.
Edhe fshatra të tjerë pranë kufirit libanez-izraelit, si Qadas dhe Saliha, përjetuan masakra dhe dëbime të ngjashme. Në të njëjtën kohë, rreth 100 mijë refugjatë palestinezë u vendosën në Liban pas Nakbës. Këto zhvillime kanë ndikuar ndjeshëm në përbërjen demografike të jugut të vendit.
Dekadat që pasuan e formësuan më tej këtë rajon. Në vitet 1960, shumë zona shiite në jug të Libanit përballeshin me mungesë të shërbimeve bazë, si uji i pijshëm dhe energjia elektrike. Shteti investonte vetëm 0.7 për qind të shpenzimeve publike në këtë zonë, gjë që kontribuoi në mobilizimin politik të komunitetit shiit në vitet pasuese.
Lufta civile libaneze, e nisur në vitin 1975, u ndikua nga ndarjet e thella të brendshme dhe nga prania e Organizatës për Çlirimin e Palestinës (PLO), e cila vepronte si “shtet brenda shtetit” dhe kryente sulme kundër Izraelit. Në mars 1978, Izraeli ndërmori Operacionin Litani, një ofensivë e madhe në jug të Libanit për të goditur bazat e PLO-së, duke shkaktuar zhvendosje të mëdha të civilëve dhe vendosjen e forcave paqeruajtëse të OKB-së.
Ndërhyrja izraelite e vitit 1982 ndryshoi më tej situatën. Fillimisht, disa pjesë të komunitetit shiit e mirëpritën largimin e PLO-së, por shpejt u bë e qartë se Izraeli nuk kishte ndërmend të tërhiqej. Kjo përshpejtoi mobilizimin politik të shiitëve dhe çoi në krijimin e Hezbollahut.
Në dekadat që pasuan, Hezbollah u shndërrua në një nga shqetësimet kryesore të sigurisë për Izraelin, duke përdorur jugun e Libanit për sulme me raketa. Organizata krijoi gjithashtu lidhje të ngushta me Iranin, i cili e konsideron atë një partner strategjik dhe një linjë të parë mbrojtjeje kundër Izraelit. Teherani i ka transferuar Hezbollahut teknologji ushtarake, përfshirë raketa të avancuara, dronë dhe kapacitete kibernetike.
Megjithëse Hezbollah përbën një kërcënim për Izraelin, analiza nënvizon edhe pabarazinë e madhe në fuqinë ushtarake. Midis viteve 2007 dhe 2022 janë dokumentuar mbi 22 mijë shkelje të hapësirës ajrore libaneze nga Izraeli. Pas 7 tetorit 2023, raportimet tregojnë se sulmet izraelite në Liban kanë qenë pesë herë më të shumta se ato të Hezbollahut. Edhe pas armëpushimit të vitit 2024, shkeljet ajrore kanë vijuar në shkallë të lartë.
Për Iranin, Hezbollahun dhe Izraelin, konflikti ka marrë përmasa ekzistenciale. Për qeverinë libaneze, Hezbollah përfaqëson njëkohësisht sfidë për stabilitetin dhe një mjet presioni ndaj Izraelit. Ndërsa për Shtetet e Bashkuara, konflikti mbetet një angazhim i radhës ushtarak dhe politik.
Por, nxirren në pah disa përfundime kryesore. Së pari, nuk ekziston një zgjidhje ushtarake për një problem thelbësisht politik; përdorimi i forcës zakonisht e përkeqëson situatën. Së dyti, në terren veprojnë aktorë të fuqishëm që nxisin vazhdimin e konfliktit. Së treti, perceptimi i dobësisë e bën një vend më të ekspozuar ndaj sulmeve. Së fundi, mbështetja tek aktorë të jashtëm për sigurinë nuk garanton paqe të qëndrueshme.
Në përfundim, arritja e paqes, e cila shpesh është më e vështirë se fitimi i luftës, kërkon një rend të ri rajonal të negociuar dhe të pranuar nga aktorët kryesorë lokalë./ “Al Jazeera”.
