Shkruar nga David J. Kostelancik
Raportet thonë se Uashingtoni po shqyrton tërheqjen e forcave amerikane nga Forca e Kosovës (KFOR) e udhëhequr nga NATO, duke shkaktuar reagime në Uashington dhe në të gjithë Evropën…
Ligjvënësit nga të dyja partitë në Kongres, aleatët e NATO-s dhe qeveritë rajonale iu përgjigjën raportit duke paralajmëruar se një tërheqje e parakohshme mund të destabilizonte sigurinë e brishtë të Ballkanit Perëndimor dhe të inkurajonte Rusinë dhe Serbinë.
SHBA-të aktualisht kontribuojnë me rreth 600 trupa në KFOR, një forcë shumëkombëshe paqeruajtëse me personel midis 4500 dhe 4800, dhe udhëheq Komandën Rajonale Lindje nga Kampi Bondsteel, pranë qytetit të Ferizajt. Baza, e ndërtuar në vitin 1999, është një nga instalimet më të mëdha ushtarake amerikane në Evropë dhe një qendër jetësore logjistike dhe operacionale për NATO-n në rajon.
Personeli amerikan në Kosovë ofron një gamë të gjerë aftësish, duke përfshirë inteligjencën, logjistikën dhe mbështetjen e komandës. Ata gjithashtu marrin pjesë në ushtrime të përbashkëta dhe rotacione të rregullta që përfshijnë njësi të Gardës Kombëtare të SHBA-së, duke reflektuar rolin e vazhdueshëm operacional të misionit në ruajtjen e stabilitetit dhe gatishmërisë në rajon. Kjo mbetet një hapësirë e kontestuar ashpër që nga dëbimi i Serbisë nga NATO në vitin 1999. Beogradi nuk e njeh fqinjin e tij ballkanik dhe ka lëvizje të rregullta trupash dhe çrregullime civile .
KFOR-i vepron nën autoritetin e NATO-s dhe mban një mandat për të siguruar një “mjedis të sigurt” dhe liri lëvizjeje për të gjitha komunitetet në Kosovë. Korniza ligjore për forcën u sigurua nga Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së , e cila autorizoi një prani ndërkombëtare të sigurisë pas përfundimit të luftës.
Në fillim të misionit në vitin 1999, KFOR-i përbëhej nga gati 50,000 trupa shumëkombëshe, përfshirë një kontingjent të madh amerikan. Forcat amerikane luajtën një rol qendror në stabilizimin e territorit në periudhën menjëherë pas luftës, kur Kosova nuk kishte institucione ose struktura sigurie funksionale.
Misioni gradualisht kaloi nga menaxhimi aktiv i konfliktit në ruajtjen e paqes afatgjatë, dhe nivelet e trupave ranë ndërsa situata e sigurisë u përmirësua. Roli i SHBA-së ka mbetur strategjikisht i rëndësishëm për shkak të lidershipit të saj në strukturën komanduese të NATO-s dhe aftësive të saj operacionale.
Diskutimet e brendshme të administratës Trump mbi politikat në lidhje me Kosovën janë pjesë e një shqyrtimi më të gjerë të angazhimeve ushtarake globale, i cili pritej vitin e kaluar, por ende nuk është publikuar. Zyrtarët kanë theksuar nevojën për të ndarë burimet në mënyrë më efikase dhe për të inkurajuar aleatët të mbajnë përgjegjësi më të mëdha për sigurinë rajonale.
Sekretari i Shtetit Marco Rubio ka lënë të kuptohet se Uashingtoni po rivlerëson vendosjet jashtë shtetit për të përcaktuar se ku nevojiten më shumë asetet ushtarake amerikane. Rishikimi pasqyron një ndryshim strategjik drejt parandalimit kundër fuqive të mëdha dhe përforcon misionin kryesor të NATO-s për të mbrojtur anëtarët e traktatit.
Një argument përqendrohet në ndarjen e barrës. Kombet evropiane kontribuojnë me rreth 65% të trupave të KFOR-it (Italia aktualisht ka numrin më të madh) dhe zyrtarët amerikanë besojnë se ato duhet të marrin përsipër një pjesë më të madhe të përgjegjësive të mbetura. Mbështetësit e reduktimit të rolit të SHBA-së thonë se vendet evropiane kanë burimet dhe afërsinë gjeografike për të menaxhuar stabilitetin në Ballkanin Perëndimor.
Megjithatë, mundësia e tërheqjes ka krijuar shqetësim të dukshëm dypartiak në Kongresin e SHBA-së. Më 12 mars, një duzinë ligjvënësish nga të dyja partitë e paralajmëruan Rubion se një reduktim i parakohshëm i forcave amerikane mund të ketë efekte anësore në të gjithë rajonin.
Ata argumentuan se prania amerikane mbetet një pengesë kritike kundër përshkallëzimeve të përtërira etnike midis shqiptarëve të Kosovës dhe serbëve. Ata gjithashtu paralajmëruan se një tërheqje mund të krijonte një mundësi për fuqitë e jashtme, veçanërisht Rusinë, për të zgjeruar ndikimin e tyre në Ballkanin Perëndimor.
Aleatët evropianë kanë shprehur frikë të ngjashme. Zyrtarët në të gjithë NATO-n thonë se një prani e reduktuar amerikane mund të inkurajojë lëvizjet nacionaliste në veri të Kosovës, ku serbët etnikë mbajnë lidhje të ngushta me Serbinë.
Analistët paralajmërojnë gjithashtu se paqëndrueshmëria në Kosovë mund të përhapet edhe te fqinjët si Bosnja dhe Hercegovina, ku tensionet politike mbeten të larta. Për shumë qeveri evropiane, roli i SHBA-së në KFOR simbolizon angazhimin afatgjatë të Uashingtonit ndaj sigurisë në Ballkan.
Debati vjen në një kohë veçanërisht të ndjeshme. Kosova po përjeton një krizë të madhe kushtetuese, që përfshin një mosmarrëveshje midis Presidentes Vjosa Osmani dhe Kryeministrit Albin Kurti, dhe marrëdhëniet me Uashingtonin janë ftohur.
SHBA- të pezulluan dialogun strategjik me Kosovën në fund të vitit të kaluar si rezultat i veprimeve të qeverisë së Kurtit, të cilat sipas tyre kishin “rritur tensionet dhe paqëndrueshmërinë”. Në një deklaratë që njoftonte pezullimin, Ambasada e SHBA-së në Prishtinë tha se veprimet e Kurtit kishin “paraqitur sfida për progresin e bërë gjatë shumë viteve” pa dhënë detaje specifike.
Pavarësisht debatit të vazhdueshëm, zyrtarët e NATO-s kanë minimizuar raportet për një tërheqje të afërt. Zëdhënësit e KFOR-it dhe aleancës thanë se nuk po merren në konsideratë ndryshime të mëdha në mision dhe nivelet e trupave do të vazhdojnë të përcaktohen nga kushtet në zhvillim të sigurisë. Ministria e Mbrojtjes e Kosovës gjithashtu hodhi poshtë pretendimet se një tërheqje e SHBA-së është e afërt.
Megjithatë, edhe mundësia e një tërheqjeje nxjerr në pah pyetje më të gjera rreth të ardhmes së misioneve paqeruajtëse të NATO-s dhe rolit në ndryshim të SHBA-së në sigurinë evropiane. Ndërsa politikëbërësit peshojnë prioritetet strategjike, debati mbi KFOR-in nënvizon rëndësinë dhe brishtësinë e vazhdueshme të Ballkanit Perëndimor.
Në dritën e bashkëpunimit të shtuar trepalësh midis Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës, një reduktim i KFOR-it mund të interpretohet nga Serbia dhe Rusia si një shenjë e mosmiratimit perëndimor të “minilateralit” të tre vendeve.
Nga ana tjetër, nëse SHBA-të tërhiqen nga KFOR-i, ndërkohë që demonstrojnë mbështetje për bashkëpunimin midis Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës, aleatët mund të qetësohen, ndërsa problematikët rajonalë të dekurajohen nga shfrytëzimi i çdo reduktimi të pranisë ushtarake amerikane.
David J. Kostelancik është një Bashkëpunëtor i Lartë në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA). Ai ishte një anëtar karriere i Shërbimit të Lartë të Jashtëm të SHBA-së, duke mbajtur gradën e Këshilltarit Ministër. Ai shërbeu si zëvendëskoordinator për parandalimin dhe ndalimin e terrorizmit në Byronë e Kundërterrorizmit të Departamentit të Shtetit nga viti 2024 deri në vitin 2025. Nga viti 2021 deri në vitin 2023, ai ishte këshilltar për politikën e jashtme i kryetarit të Shefave të Përbashkët të Shtabit. Postet e tij jashtë vendit si zëvendësshef misioni dhe i ngarkuar me punë në Ambasadën e SHBA-së në Hungari dhe dy poste në Rusi.
