Rusia dhe Kina dënojnë sulmet e SHBA dhe Izraelit ndaj Iranit, por shmangin çdo angazhim ushtarak. Analiza e gazetarit Nils Adler shpjegon kufijtë realë të partneritetit me TeheraninRusia dhe Kina, dy partnerët më të rëndësishëm diplomatikë të Iranit, kanë dënuar publikisht luftën e nisur nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kundër Teheranit, por nuk kanë sinjalizuar gatishmëri për të ofruar mbështetje ushtarake. Reagimi i Moskës dhe Pekinit tregon kufijtë realë të partneritetit që këto dy fuqi kanë ndërtuar me Iranin gjatë viteve të fundit.
Sipas analizës së gazetarit Nils Adler, publikuar më 5 mars 2026, Rusia dhe Kina e kanë cilësuar ofensivën ushtarake kundër Iranit si shkelje të qartë të së drejtës ndërkombëtare. Presidenti rus Vladimir Putin e përshkroi vrasjen e liderit suprem iranian Ali Khamenei si një akt cinik që shkel normat themelore morale dhe juridike. Në të njëjtën kohë, ministri i Jashtëm i Kinës, Wang Yi, i deklaroi homologut izraelit Gideon Saar se përdorimi i forcës nuk mund të zgjidhë konfliktet dhe u bëri thirrje palëve të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm të situatës.
Të dy vendet kërkuan gjithashtu mbledhjen urgjente të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara për të diskutuar konfliktin. Këto reagime pasqyrojnë marrëdhëniet e konsoliduara që Irani ka zhvilluar me Moskën dhe Pekinin në vitet e fundit, përfshirë marrëveshje dypalëshe ekonomike, bashkëpunim ushtarak dhe stërvitje të përbashkëta detare. Megjithatë, këto marrëdhënie nuk përbëjnë një aleancë formale mbrojtjeje.
Në janar të vitit 2025, Rusia dhe Irani nënshkruan një traktat gjithëpërfshirës partneriteti strategjik që mbulon fusha si tregtia, mbrojtja, shkenca dhe infrastruktura. Marrëveshja parashikon koordinim në sektorin e mbrojtjes dhe zhvillimin e korridoreve të transportit që lidhin Rusinë me Gjirin Persik përmes territorit iranian. Por dokumenti nuk përfshin një klauzolë mbrojtjeje reciproke që do ta detyronte Moskën të ndërhynte ushtarakisht në rast lufte.
Andrey Kortunov, ish-drejtor i Këshillit Rus për Çështjet Ndërkombëtare dhe anëtar i Valdai Discussion Club, shpjegoi se traktati me Iranin nuk krijon detyrime të drejtpërdrejta ushtarake. Ai e krahasoi këtë marrëveshje me traktatin e mbrojtjes reciproke që Rusia nënshkroi me Korenë e Veriut në vitin 2024. Në atë rast, Rusia angazhohet të mbështesë Phenianin në çdo konflikt ku përfshihet. Në marrëveshjen me Iranin, palët vetëm angazhohen të shmangin veprime armiqësore kundër njëra-tjetrës në rast se njëra prej tyre përfshihet në luftë.
Kortunov theksoi se Moska ka pak gjasa të ndërmarrë veprime ushtarake në mbështetje të Iranit për shkak të rreziqeve të larta të përshkallëzimit ndërkombëtar. Ai shtoi se Rusia po i jep prioritet marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara në lidhje me konfliktin në Ukrainë dhe përpjekjeve diplomatike që lidhen me këtë krizë.
Edhe marrëdhënia mes Kinës dhe Iranit ka kufij të qartë. Në vitin 2021, Pekini dhe Teherani nënshkruan një marrëveshje bashkëpunimi 25-vjeçare që synon zgjerimin e bashkëpunimit në energji, investime dhe infrastrukturë, duke e lidhur Iranin me iniciativën kineze “Belt and Road”. Kjo marrëveshje ka rritur ndjeshëm bashkëpunimin ekonomik mes dy vendeve.
Jodie Wen, studiuese në Qendrën për Siguri Ndërkombëtare dhe Strategji në Universitetin Tsinghua në Pekin, deklaroi se marrëdhënia me Iranin shihet në Kinë si pragmatike dhe e qëndrueshme. Ajo theksoi se qeveria kineze ndjek parimin e mosndërhyrjes në konfliktet e vendeve të tjera dhe nuk pritet të furnizojë Iranin me armë apo të përfshihet ushtarakisht.
Në vend të ndërhyrjes ushtarake, Pekini pritet të përqendrohet në diplomaci dhe ndërmjetësim. Wen theksoi se Kina po përpiqet të komunikojë me Shtetet e Bashkuara dhe vendet e Gjirit për të ulur tensionet dhe për të shmangur një përshkallëzim të mëtejshëm rajonal.
Megjithatë, marrëdhënia ekonomike mes dy vendeve nuk është simetrike. Sipas të dhënave të shërbimit të monitorimit të tregtisë detare Kpler, rreth 87.2 për qind e eksporteve vjetore të naftës së Iranit shkojnë drejt Kinës. Kjo e bën Pekinin partnerin më të rëndësishëm energjetik për Teheranin, ndërsa Irani mbetet një partner relativisht i vogël në tregtinë globale të Kinës.
Dylan Loh, profesor i asociuar në programin për Politika Publike dhe Çështje Globale në Universitetin Teknologjik Nanyang në Singapor, vlerëson se roli i Kinës ndaj Iranit po evoluon drejt një roli mbrojtës në nivel diplomatik. Sipas tij, Pekini përpiqet të parandalojë një destabilizim rajonal që do të rrezikonte interesat e tij ekonomike dhe të sigurisë në Lindjen e Mesme.
Analiza e Nils Adler tregon se marrëdhëniet mes Iranit, Rusisë dhe Kinës janë të rëndësishme në plan diplomatik dhe ekonomik, por ato nuk përbëjnë një aleancë ushtarake të krahasueshme me traktatet tradicionale të mbrojtjes kolektive. Në kushtet e konfliktit aktual, Moska dhe Pekini kanë zgjedhur të mbështesin Iranin në forumet ndërkombëtare dhe në diplomaci, duke shmangur përfshirjen direkte në luftë. /Al Jazeera
