Licanin tha gjithashtu se një nga serbët që ndihmonte snajperët e huaj ishte Aleksandar Vuçiç, në atë kohë anëtar i ri i Partisë Radikale Serbe…
Në fund të një dite të kaluar duke vrarë gra dhe fëmijë me pushkë snajperi të shtrenjta, vizitorët në Sarajevë festonin deri në orët e para të mëngjesit, duke konsumuar mish derri të pjekur dhe duke pirë raki.
“Ata shkonin në kafene nga ora 6 deri në 7 të mbrëmjes dhe qëndronin deri në orën 5 të mëngjesit, duke kënduar dhe qeshur”, kujton Aleksandar Licanin, i cili thotë se ka qenë dëshmitar i këtyre festimeve.
Të huajt që, sipas tij, paguanin për privilegjin e vrasjes së civilëve të pafajshëm ishin kryesisht burra të pasur, por kishte edhe gra. Këtë e pretendon Licanin, 63 vjeç, i cili në atë kohë ishte vullnetar në një njësi tankesh të serbëve të Bosnjës. Sipas tij, mes tyre kishte britanikë, italianë dhe gjermanë.
Prej vitesh qarkullojnë raportime për të ashtuquajturin “Sarajevo Safari”, që thuhet se tërhoqi të huaj të pasur në kodrat mbi kryeqytetin boshnjak në fillim të viteve 1990, ndërsa qyteti ishte nën rrethimin e forcave serbe të Bosnjës gjatë luftërave ballkanike.
Fotografët Paul Lowe dhe David Turnley vrapojnë për t’u fshehur pranë hotelit Holiday Inn, i cili ishte selia e medias gjatë luftës, në vitin 1992.
Në këmbim të pagesave që arrinin deri në 88 mijë paund, vizitorët dyshohet se lejoheshin të përdornin pozicionet e snajperëve serbë për të qëlluar banorët që strehoheshin në qytetin poshtë. Sipas pretendimeve, ata paguanin më shumë për të vrarë fëmijë ose gra shtatzëna. Viktimat e tyre dyshohet të jenë mes mbi 11.500 personave të vrarë gjatë rrethimit katërvjeçar.
Licanin pranoi të takohej me gazetën britanike The Times në Bosnje për të treguar çfarë kujton për autorët e dyshuar, ndërsa prokurorë në Itali po hetojnë pretendimet se mes tyre kishte edhe gjuetarë italianë. Të hënën, hetuesit morën në pyetje një shofer kamioni 80-vjeçar dhe koleksionist armësh nga Pordenone në verilindje të Italisë, i cili mohoi përfshirjen. Edhe tre italianë të tjerë të dyshuar pritet të merren në pyetje. Pas tri dekadash heshtjeje, Licanin tha se vendosi të flasë pasi hetimi italian kishte nisur.
“Dua që e vërteta të dalë në dritë dhe kam pritur që të nisë një hetim i vërtetë. Jam i gatshëm të paraqitem dhe t’u tregoj magjistratëve italianë atë që di”, tha ai, ndërsa pinte duhan në një kafene në qytetin e tij të lindjes, Prijedor.
Sipas Licanin, përfshirja e tij në luftë nisi në vitin 1993, kur komuniteti serb i Bosnjës, pjesë e të cilit ishte në Sarajevë, u përça me boshnjakët myslimanë, ndërsa ndarjet etnike dhe fetare përshkallëzonin konfliktin në Jugosllavinë që po shpërbëhej. Ai tha se boshnjakët e internuan dhe se, në moshën 31-vjeçare, arriti të kalojë në lagjen Grbavica të kontrolluar nga serbët dhe iu bashkua një njësie tankesh të forcave serbe të Bosnjës që mori pjesë në rrethimin vdekjeprurës të zonave të mbajtura nga boshnjakët.
Komandanti i tij, sipas Licanin, ishte Slobodan Todorovic, ish-oficer i ushtrisë së shpërbërë jugosllave. Njësia e tij u pozicionua në varrezat hebraike të qytetit, nga ku kishte pamje mbi Sarajevë. Ajo ndante këtë pikë me një milici serbe prej rreth 200 personash, e quajtur Njësia Çetnike e Novosarajevos, e drejtuar nga ish-punonjësi i postës, Slavko Aleksic. Licanin tha se njësia e tij merrte koordinata objektivash nga komandantët, ndërsa snajperët e Aleksic zgjedhnin vetë viktimat.
“Aleksic kishte një zonë të kufizuar në varreza, 200 metra larg nesh, të cilën ne mund ta shihnim. Ata qëllonin gra, fëmijë dhe të moshuar”, tha ai.
Ai pretendon se në vitet 1993 ose 1994 pa për herë të parë të huaj të veshur mirë që merrnin pozicione me snajperët e Aleksic.
“Vishnin xhaketa të shtrenjta lëkure dhe më thanë se ishin italianë, gjermanë dhe britanikë. I ndihmonin të gjenin objektiva dhe nga varrezat kishe pamje të qartë”, tha ai.
Sipas tij, të huajt, të strehuar në një kompleks pranë varrezave, paguanin nga 500 deri në 1.000 marka gjermane për të zënë një pozicion të favorshëm në ndërtesa të larta.
“Pas ‘gjuetisë’ zbraznin një kafene për ta dhe mbërrinte xhipi i Aleksic me një kafkë të vendosur mbi kofano. Ne largoheshim; nuk donim kontakt me ta”, tha Licanin. Ai shtoi se atyre u shërbenin mish derri dhe qengji të pjekur, si edhe birrë, uiski dhe konjak.
Një banor i Sarajevës vrapon për t’iu shmangur snajperëve në vitin 1992
Licanin tha se nuk u habit kur pa edhe gra të huaja që paguanin për të vrarë.
“Dukej normale, pasi edhe serbët kishin snajperiste femra”, u shpreh ai.
Pretendimin se mes snajperëve kishte gra e mbështeti edhe Zlatko Miletic, ish-shef i policisë në Sarajevë, i cili drejtonte një ekip kundër snajperëve. Ai i tha kanalit N1 se kujton një grua nga Rumania që, sipas tij, kishte vrarë më shumë se dhjetë persona. Miletic, sot deputet në Bosnje, deklaroi se snajperët e huaj ishin të pozicionuar në llogore betoni dhe se ishte e vështirë të neutralizoheshin. Ai shtoi se kishin informacion se milicia e Aleksic i priste këta persona kundrejt pagesës dhe se shumica vinin nga Italia.
Licanin pretendoi gjithashtu se një nga serbët që ndihmonte snajperët e huaj ishte Aleksandar Vuçiç, në atë kohë anëtar i ri i Partisë Radikale Serbe, sot president i Serbisë.
“Ai vinte në kafene dhe përkthente për të huajt”, tha Licanin.
Vuçiç ka deklaruar se nuk ka punuar me Aleksic dhe se në atë kohë ndodhej në Sarajevë si gazetar. Gazetari kroat Domagoj Margetic, i cili e inkurajoi Licanin të flasë, pretendoi në nëntor se Vuçiç ishte i përfshirë në atë që e quajti “safari njerëzor”. Një zëdhënëse e Vuçiç i hodhi poshtë këto pretendime si “dezinformim i qëllimshëm”.
Aleksic vdiq në dhjetor. Para vdekjes ai mohoi se Vuçiç ishte pjesë e milicisë së tij dhe përjashtoi mundësinë që të ketë strehuar snajperë të huaj. Margetic më pas pretendoi se shërbimet serbe të inteligjencës mund të kenë ndikuar në vdekjen e tij, në rast se do të ndryshonte dëshminë.
Në Zagreb, Margetic i tha The Times se Aleksic kishte lënë një arkiv që përmbante dokumente të daktilografuara me firmën e tij, ku i jepej leje Vuçiçit të shoqëronte të huaj në Bosnje në fillim të viteve 1990. Ai publikoi disa prej tyre në internet, përfshirë një dokument që përmend një snajperist italian me inicialet R.R., duke deklaruar se kishte informuar magjistratët italianë për identitetin e plotë.
Sipas Margetic, raportimet për këto ngjarje qarkullonin që nga fundi i viteve 1990. Ai pretendoi se persona të lidhur me milicinë i kishin thënë se vizitorët mund të paguanin për të fluturuar me helikopter drejt Sarajevës ose të udhëtonin me kamion apo autobus nga Beogradi, me një tarifë kthimi prej 2.000 markash gjermane. Dëshmitarë në Sarajevë kanë deklaruar më vonë se të shtënat shtoheshin në fundjavë.
Akuza për “safarin njerëzor” kanë dalë gradualisht në publik që nga vitet 1990. Në vitin 2007, ish-marinsi amerikan John Jordan foli për “qitës turistikë”. Një dokumentar i vitit 2022 nga regjisori slloven Miran Zupanic, me titull Sarajevo Safari, nxiti gazetarin italian Ezio Gavazzeni të hetojë, çka çoi në nisjen e hetimit italian.
Ish-oficeri i inteligjencës boshnjake, Edin Subasic, ka deklaruar se një ushtar serb i kapur rob në Sarajevë i kishte thënë se kishte takuar pesë snajperë italianë. Sipas tij, zyrtarë italianë të inteligjencës i kishin thënë në fillim të vitit 1994 se kishin ndërprerë këto vizita.
Licanin tha se kujton se kishte parë të huaj duke qëlluar në Sarajevë deri në nënshkrimin e Marrëveshjes së Dejtonit në nëntor 1995, që i dha fund luftimeve. Pas luftës ai u martua dhe punoi si druvar, por tha se përvoja e luftës vazhdon ta ndikojë.
“Gruaja ime thotë se ende kam makthe, megjithëse nuk i mbaj mend në mëngjes. “Të huajt që erdhën në Sarajevë kishin mendësi të sëmurë. Unë besoj se ata nuk kanë makthe”, u shpreh ai./Përshtati “Pamfleti” nga “The Times”
