Nga Kina dhe inteligjenca artificiale te Izraeli, tregtia dhe klima, debati për vitin 2028 do të përcaktojë jo vetëm programin elektoral, por edhe aftësinë e një administrate të ardhshme për të vepruar…
Zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara shënojnë edhe fillimin e përgatitjeve të Partisë Demokratike për garën presidenciale të vitit 2028. Pas dy vitesh diskutimesh mbi shkaqet e humbjes së Kamala Harris në zgjedhjet e vitit 2024, demokratët po hyjnë në një debat që mund të jetë ndër më të rëndësishmit e dekadave të fundit për të ardhmen e politikës së tyre të jashtme.
Në një analizë të botuar nga Foreign Affairs, Thomas Wright, i cili ka shërbyer në administratën e ish-presidentit Joe Biden, argumenton se presidenti i ardhshëm demokrat mund të trashëgojë në vitin 2029 një mjedis ndërkombëtar jashtëzakonisht të ndërlikuar, me rivalitet të intensifikuar ndërmjet fuqive të mëdha, aleanca të dobësuara dhe konflikte të pazgjidhura.
Sipas analizës, Partia Demokratike ndahet kryesisht në dy rryma. Centristët mbështesin forcimin e fuqisë amerikane, konkurrencën strategjike me Kinën dhe Rusinë, si dhe konsolidimin e aleancave tradicionale. Progresistët kërkojnë një politikë të jashtme që i jep më shumë përparësi bashkëpunimit ndërkombëtar, diplomacisë dhe trajtimit të sfidave globale, përfshirë ndryshimet klimatike, pabarazinë ekonomike dhe rreziqet nga inteligjenca artificiale.
Megjithatë, dallimet nuk kufizohen vetëm në përplasjen mes këtyre dy krahëve. Brenda secilit grup po shfaqen qëndrime të ndryshme për çështje që mund të ndikojnë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e administratës së ardhshme.
Rendi ndërkombëtar pas administratës Biden
Tre presidentët demokratë që kanë drejtuar Shtetet e Bashkuara pas përfundimit të Luftës së Ftohtë e kanë mbështetur politikën e jashtme në ruajtjen e një rendi ndërkombëtar të udhëhequr nga Uashingtoni.
Megjithëse Biden premtoi rikthimin e rolit amerikan në arenën ndërkombëtare, administrata e tij ndërmori ndryshime të rëndësishme në politikën ekonomike dhe strategjike. Ajo i dha përparësi politikës industriale, sigurisë së zinxhirëve të furnizimit dhe zhvillimit teknologjik, duke ndjekur një qëndrim më konkurrues ndaj Pekinit dhe Moskës.
Centristët demokratë po diskutojnë nëse një administratë e ardhshme mund ta reformojë dhe ta rivendosë rendin ndërkombëtar të udhëhequr nga SHBA-ja, apo nëse vendi duhet të përshtatet me një periudhë të gjatë pasigurie gjeopolitike.
Ata pajtohen për nevojën e forcimit të NATO-s, modernizimit të ushtrisë amerikane, zgjerimit të partneriteteve strategjike dhe ruajtjes së aftësive parandaluese ndaj kundërshtarëve.
Nga ana tjetër, progresistët argumentojnë se përpjekjet e Uashingtonit për të ruajtur epërsinë globale kanë prodhuar ndërhyrje të kushtueshme ushtarake dhe kanë dëmtuar besueshmërinë e parimeve ndërkombëtare.
Senatori Bernie Sanders dhe përfaqësues të tjerë të kësaj rryme e lidhin politikën e jashtme amerikane edhe me ndikimin e korporatave të mëdha në sektorët e mbrojtjes, teknologjisë dhe financave.
Sipas tyre, Shtetet e Bashkuara duhet të pranojnë një rol më të kufizuar në një rend botëror shumëpolar dhe të shmangin ndërhyrjet ushtarake që nuk lidhen drejtpërdrejt me vetëmbrojtjen.
Izraeli dhe Lindja e Mesme, ndër çështjet më përçarëse
Marrëdhëniet me Izraelin përbëjnë një nga temat më të ndjeshme në debatin e brendshëm demokrat.
Shumë demokratë e kritikojnë administratën Biden për mungesën e presionit të mjaftueshëm ndaj qeverisë izraelite gjatë luftës në Gazë.
Një pjesë e centristëve e konsiderojnë kryeministrin Benjamin Netanyahu përgjegjës për politika që kanë dëmtuar interesat amerikane, përfshirë zgjerimin e vendbanimeve izraelite në territoret palestineze, përdorimin e forcës në Gazë dhe qëndrimin ndaj Iranit.
Rahm Emanuel, i përmendur si kandidat i mundshëm presidencial, ka propozuar një nismë rajonale që do të lidhte mbështetjen amerikane për shtetin palestinez me njohjen e plotë të Izraelit nga vendet arabe dhe me zgjerimin e bashkëpunimit ekonomik e strategjik.
Ai mbështet gjithashtu sanksione ndaj kolonëve të dhunshëm dhe subjekteve që financojnë vendbanimet e paligjshme, si dhe përfundimin e subvencioneve amerikane për mbrojtjen e Izraelit.
Ish-zyrtari i lartë i administratës Biden, Jon Finer, kërkon presion më të vazhdueshëm ndaj Izraelit, pavarësisht se kush e drejton qeverinë e tij. Ai mbështet kushtëzimin e shitjeve të armëve me respektimin e së drejtës ndërkombëtare humanitare.
Progresistët përgjithësisht i mirëpresin këto ndryshime, por një pjesë e tyre kërkon masa më të gjera, përfshirë njohjen e menjëhershme të shtetit palestinez ose rishikimin themelor të marrëdhënieve amerikano-izraelite.
Në të njëjtën kohë, brenda kësaj rryme ekzistojnë dallime për vazhdimin e furnizimit të Izraelit me sisteme mbrojtëse, si sistemi kundërraketor Iron Dome.
Debati shtrihet edhe te prania ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme. Ndërsa shumica e centristëve kërkon reduktimin e angazhimit ushtarak pa braktisur interesat strategjike në rajon, progresistët mbështesin një tërheqje shumë më të gjerë të forcave amerikane.
Inteligjenca artificiale krijon ndarje të reja
Zhvillimi i inteligjencës artificiale po shndërrohet në një tjetër çështje të rëndësishme për garën presidenciale të vitit 2028.
Një grup centristësh argumenton se Shtetet e Bashkuara duhet të ruajnë epërsinë teknologjike ndaj Kinës, por njëkohësisht të vendosin mekanizma që kufizojnë rreziqet e sistemeve të avancuara.
Ata mbështesin kontrollet mbi eksportin e teknologjive strategjike drejt Kinës, bashkëpunimin me aleatët dhe dialogun me Pekinin për sigurinë e inteligjencës artificiale.
Megjithatë, edhe brenda kësaj rryme ekzistojnë pikëpamje të ndryshme. Ish-sekretarja e Tregtisë, Gina Raimondo, ka vënë në dyshim efektivitetin e kufizimeve të eksporteve, duke argumentuar se investimet në kapacitetet industriale amerikane kanë rëndësi më të madhe sesa përpjekjet për të penguar zhvillimin teknologjik kinez.
Progresistët, ndërkohë, shprehin më shumë rezerva ndaj garës teknologjike mes dy fuqive.
Sanders dhe kongresmeni Ro Khanna kanë kërkuar një marrëveshje detyruese ndërmjet Uashingtonit dhe Pekinit për kufizimin e sistemeve potencialisht të rrezikshme të inteligjencës artificiale, duke e krahasuar një mekanizëm të tillë me marrëveshjet e kontrollit të armëve bërthamore gjatë Luftës së Ftohtë.
Sipas analizës, siguria e inteligjencës artificiale mund të krijojë koalicione të reja politike që nuk ndjekin domosdoshmërisht ndarjen tradicionale mes centristëve dhe progresistëve.
Kina mbetet sfida kryesore strategjike
Politika ndaj Kinës përbën një nga dallimet më të qëndrueshme mes dy rrymave të Partisë Demokratike. Centristët e konsiderojnë Pekinin sfidën më të rëndësishme strategjike dhe ekonomike për Shtetet e Bashkuara.
Ata kërkojnë forcimin e aleancave në rajonin Indo-Paqësor, rritjen e aftësive mbrojtëse të Tajvanit dhe zgjerimin e kapaciteteve industriale e teknologjike amerikane. Në të njëjtën kohë, shumica mbështet vazhdimin e diplomacisë së nivelit të lartë me Kinën për të shmangur përshkallëzimin e rivalitetit.
Progresistët paralajmërojnë se përqendrimi i tepruar te konkurrenca strategjike mund të rrisë tensionet dhe të krijojë kushtet për një konflikt që të dyja palët synojnë ta shmangin.
Ata mbështesin bashkëpunimin me Pekinin për ndryshimet klimatike, sigurinë teknologjike dhe sfidat ekonomike ndërkombëtare.
Megjithatë, edhe brenda kampit progresist ekzistojnë dallime të rëndësishme. Ligjvënës si Sanders, Khanna dhe senatorja Elizabeth Warren mbështesin masa më të forta kundër praktikave tregtare kineze që i konsiderojnë të padrejta, ndërsa disa ekspertë progresistë të politikës së jashtme kërkojnë marrëdhënie ekonomike më të ngushta me Kinën.
Tarifat tregtare dhe politika klimatike
Një administratë e ardhshme demokratike do të duhet të vendosë edhe për të ardhmen e tarifave tregtare që presidenti Donald Trump ka vendosur ndaj aleatëve dhe partnerëve amerikanë.
Brenda partisë ekzistojnë tri qasje kryesore.
Një grup kërkon heqjen e menjëhershme të tarifave, duke argumentuar se ato rëndojnë mbi konsumatorët amerikanë. Një grup tjetër mbështet ruajtjen e disa tarifave për mbrojtjen e industrive të caktuara ose për sigurimin e të ardhurave buxhetore.
Një qasje e tretë propozon përdorimin e heqjes së tarifave si pjesë të negociatave me aleatët për krijimin e një politike të përbashkët ekonomike dhe teknologjike ndaj Kinës.
Dallimet shfaqen edhe në politikën klimatike.
Progresistët kërkojnë që lufta kundër ndryshimeve klimatike të jetë një përparësi më vete dhe mbështesin bashkëpunimin me Kinën për automjetet elektrike dhe teknologjitë e pastra.
Centristët preferojnë ta lidhin politikën klimatike me sigurinë energjetike, vendet e punës dhe përballueshmërinë ekonomike. Ata shprehin gjithashtu rezerva për varësinë nga teknologjitë kineze, të cilat i konsiderojnë potencialisht problematike për sigurinë kombëtare.
Rreziku i përçarjeve në një administratë të ardhshme
Autori i analizës paralajmëron se mungesa e një debati të qartë për këto çështje mund të krijojë vështirësi serioze për një administratë demokratike që mund të marrë pushtetin në vitin 2029.
Ai sjell si shembull presidencën e Jimmy Carter, administrata e të cilit u përball me mosmarrëveshje të thella mes këshilltarit të sigurisë kombëtare Zbigniew Brzezinski dhe sekretarit të Shtetit Cyrus Vance për mënyrën e trajtimit të Bashkimit Sovjetik.
Sipas autorit, një situatë e ngjashme mund të ketë pasoja edhe më të mëdha në kushtet aktuale, kur Shtetet e Bashkuara përballen me presionin kinez ndaj Tajvanit, marrëdhënie të tensionuara me aleatët, bashkëpunim më të ngushtë mes kundërshtarëve të Uashingtonit dhe konflikte të mundshme në disa rajone.
Pavarësisht dallimeve, centristët dhe progresistët ndajnë disa objektiva të rëndësishëm: mbështetjen për NATO-n, kundërshtimin e agresionit rus, ndihmën për Ukrainën, forcimin e institucioneve amerikane dhe shmangien e ndërhyrjeve ushtarake të panevojshme.
Analiza e Foreign Affairs arrin në përfundimin se një debat i hapur gjatë dy viteve të ardhshme do t’u jepte votuesve demokratë mundësinë të zgjidhnin mes alternativave të qarta strategjike.
Në këtë këndvështrim, gara presidenciale e vitit 2028 nuk do të përcaktojë vetëm kandidatin demokrat për Shtëpinë e Bardhë, por mund të vendosë edhe se çfarë roli synojnë të luajnë Shtetet e Bashkuara në rendin ndërkombëtar të dekadës së ardhshme.
