Të gjitha këto pika hyrjeje nuk përbëjnë një strategji fitoreje, por një hartë përshkallëzimi. Secila ofron akses, por asnjë nuk garanton rezultate të parashikueshme. Objektivat që krijojnë presion real rrezikojnë destabilizim më të gjerë, ndërsa operacionet e kufizuara nuk japin efekt strategjik.
Për dekada me radhë, një pushtim tokësor amerikan ndaj Iranit është konsideruar si kufiri i fundit i përshkallëzimit, tepër i kushtueshëm për t’u nisur dhe tepër destabilizues për t’u mbajtur. Ky supozim po zbehet. Ndërsa lufta SHBA-Izrael kundër Iranit intensifikohet, ajo që dikur dukej e paimagjinueshme po bëhet gjithnjë e më e mundshme. Pyetja nuk është më thjesht nëse një pushtim tokësor është i mundur, por ku mund të fillojë dhe nëse mund të arrijë rezultate strategjike.
Në pamje të parë, periferia e Iranit duket se ofron disa pika hyrjeje, nga Gjiri Persik dhe Gjiri i Omanit deri te kufijtë perëndimorë. Por ky është iluzioni kryesor. E njëjta gjeografi që e bën pushtimin të mendueshëm e bën atë edhe strategjikisht të dështuar. Gjeografia ushtarake e Iranit i kanalizon forcat e jashtme drejt një grupi të ngushtë pikash bllokuese bregdetare, nyjesh energjetike dhe korridoreve kufitare, të cilat nuk janë rrugë drejt suksesit, por nxitës të përshkallëzimit më të gjerë. Ajo që duket si një listë opsionesh është, në fakt, një hartë pasojash.
Kjo logjikë është më e dukshme në pesë pika kyçe: Ishulli Kharg, Ngushtica e Hormuzit, ishujt Abu Musa dhe Tunbet e Mëdha e të Vogla, korridori Chabahar-Konarak dhe aksi Abadan-Khorramshahr. Secila duket se ofron akses, por asnjëra nuk ofron një rrugë të qartë drejt suksesit strategjik.
Pika të mundshme hyrëse për një luftë tokësore në Iran
1. Ishulli Kharg
Ishulli Kharg është shembulli më i qartë se si një avantazh i dukshëm krijon rrezik strategjik. Si nyja kryesore e eksporteve të naftës së Iranit—rreth 90% e tyre kalojnë përmes tij—Kharg përbën një pikë të vetme dobësie. Relativisht i izoluar nga brendësia e vendit dhe me përmasa të kufizuara, ai është i ekspozuar dhe i mbushur me infrastrukturë kritike. Ai përbën qendrën ekonomike të gravitetit të Iranit.
Nga pikëpamja operacionale, goditja e tij premton ndërprerje maksimale pa depërtim të thellë në territor. Por pikërisht kjo e bën atë të rrezikshëm. Një sulm ndaj Kharg nuk do të mbetej i kufizuar. Ai do të ndikonte menjëherë në tregjet globale të energjisë dhe do të shtonte frikën për sigurinë e infrastrukturës në Gjirin Persik. Njëkohësisht, do të nxiste reagim nga Irani ndaj objekteve energjetike rajonale.
Paradoksi është i qartë: rëndësia e tij ekonomike e bën çdo sulm një faktor që ndërkombëtarizon konfliktin. Kharg nuk është thjesht objektiv, por një pikë që ndryshon lojën.
2. Ngushtica e Hormuzit
Ngushtica e Hormuzit mbetet teatri më kritik i konfliktit. Rreth një e pesta e naftës globale kalon përmes saj, duke e bërë pikën më të rëndësishme bllokuese energjetike në botë.
Megjithatë, kjo nuk është një pikë që mund të kontrollohet lehtësisht. Ajo është një sistem kompleks detar dhe territorial. Kontrolli i saj kërkon operacione ndaj Bandar Abbasit, portit më të madh të Iranit, si dhe ndaj ishullit Qeshm. Kjo do të thotë se kontrolli i ngushticës nënkupton hyrje në një luftë territoriale.
Kjo krijon një dilemë të qartë: kontrolli i qëndrueshëm kërkon dobësimin e mbrojtjes bregdetare, neutralizimin e raketave dhe praninë e vazhdueshme ushtarake në një mjedis të kontestuar. Ajo që duket si avantazh i kufizuar mund të shndërrohet në një fushatë të gjatë dhe të kushtueshme.
3. Tre ishujt
Ishujt Abu Musa dhe Tunbet përbëjnë hyrjen perëndimore të Hormuzit. Ata kanë vlerë të kufizuar ekonomike, por peshë simbolike dhe gjeopolitike të lartë.
Kapja e tyre nuk ndryshon ndjeshëm balancën ushtarake dhe nuk hap rrugë drejt brendësisë së Iranit. Por për shkak të mosmarrëveshjeve me Emiratet e Bashkuara Arabe, çdo operacion do të kishte pasoja politike të mëdha.
Një veprim i dukshëm me kosto të ulët mund të zgjerojë luftën pa përmirësuar pozicionin strategjik. Sa më i lehtë objektivi, aq më i vogël ndikimi strategjik dhe aq më i madh rreziku i përshkallëzimit.
4. Chabahar-Konarak
Kjo zonë në juglindje ofron një hyrje më pak të militarizuar dhe më të hapur. Në pamje të parë, ajo duket më e favorshme për operacione.
Por ajo ofron akses pa ndikim strategjik. Nuk është nyje kritike energjetike dhe nuk kontrollon pika globale. Problemi kryesor është distanca: forcat pushtuese do të mbeteshin larg qendrave kryesore ekonomike dhe politike të Iranit, duke e kthyer operacionin në një fushatë të gjatë dhe të kushtueshme.
5. Abadan-Khorramshahr
Ky aks në jugperëndim është rruga më e drejtpërdrejtë drejt territorit strategjik. Por ai lidhet ngushtë me Irakun. Një ofensivë do të kalonte përmes Kuvajtit dhe Irakut jugor, duke ndjekur një trajektore të ngjashme me atë të vitit 1980.
Sot, territori irakian nuk është neutral. Milicitë e lidhura me Iranin do të ushtronin presion që në fazat e para. Konflikti mund të shndërrohej në një përplasje të fragmentuar brenda një hapësire të gjerë shiite.
Kjo e bën këtë rrugë njëkohësisht më të mundshme dhe më të rrezikshme.
Roli i mundshëm i kurdëve
Një ndërhyrje amerikane mund të shoqërohet me një kryengritje kurde në kufirin perëndimor të Iranit. Kjo do të shpërndante kapacitetet mbrojtëse të Iranit.
Megjithatë, grupet kurde janë të fragmentuara dhe kapacitetet e tyre ndryshojnë. Gatishmëria për një konflikt të madh mbetet e pasigurt. Për më tepër, autoritetet kurde në Irak kanë interes të shmangin përshkallëzimin, ndërsa Turqia kundërshton militarizimin kurd. Kjo strategji mund të ketë efekt të kundërt, duke forcuar kohezionin e brendshëm në Iran.
Të gjitha këto pika hyrjeje nuk përbëjnë një strategji fitoreje, por një hartë përshkallëzimi. Secila ofron akses, por asnjë nuk garanton rezultate të parashikueshme. Objektivat që krijojnë presion real rrezikojnë destabilizim më të gjerë, ndërsa operacionet e kufizuara nuk japin efekt strategjik.
Përshkallëzimi do të përfshinte sistemin energjetik të Gjirit Persik dhe mund të zgjerohej deri në Ngushticën Bab el-Mandeb, ku Huthit e mbështetur nga Irani mund të ndërhyjnë në trafikun detar.
Gjithashtu, ekziston rreziku i izolimit operacional. Ashtu siç ka paralajmëruar edhe ish-drejtori i Qendrës Kombëtare Kundër Terrorizmit, Joe Kent, kapja e ishujve në Hormuz mund t’i kthejë forcat amerikane në objektiva të ekspozuar.
Opsione të tjera, si sulmet ajrore ndaj objekteve bërthamore ose zbarkimet ajrore pranë Teheranit, mbeten po ashtu të rrezikshme. Irani është i përgatitur për luftë asimetrike dhe rezistencë të zgjatur.
Në thelb, perceptimi për mundësinë e një pushtimi tokësor mbështetet në një keqlexim të gjeografisë. Irani nuk është thjesht i përshtatur me terrenin e tij, ai e ka kthyer atë në një mjet mbrojtjeje. Malet, shkretëtirat, brigjet dhe pikat kyçe nuk janë elementë pasivë, por pjesë aktive e një strategjie që rrit koston e çdo ndërhyrjeje dhe e shndërron konfliktin në një çështje me pasoja globale./ Përshtati “Pamfleti” nga “Foreign Policy”
