Nga boshllëku institucional i viteve ’90 te rrjetet ndërkombëtare të narkotrafikut, evolucioni i grupeve kriminale shqiptare dhe roli i tyre në Europë
Kriminaliteti i organizuar shqiptar u formua në kushtet e një boshllëku të thellë institucional pas rënies së regjimit komunist në fillim të viteve ’90. Dobësia e shtetit, mungesa e kontrollit dhe krizat ekonomike krijuan terren për ngritjen e grupeve kriminale.
Viti 1997 përbën pikën e kthesës. Kolapsi i skemave piramidale solli humbje masive financiare dhe destabilizim të rendit publik. Depot ushtarake u grabitën dhe një sasi e madhe armësh kaloi jashtë kontrollit shtetëror. Në këtë situatë, grupet kriminale shqiptare u konsoliduan, duke shfrytëzuar hapësirat e lëna bosh nga institucionet.
Zgjerimi drejt Italisë dhe Europës
Në të njëjtën kohë, emigracioni masiv drejt Italisë krijoi edhe rrugë të reja lëvizjeje. Brenda këtyre flukseve, u përfshinë edhe elementë kriminalë që ndërtuan rrjete jashtë vendit.
Fillimisht, aktivitetet e këtyre grupeve u kufizuan në krime të zakonshme si vjedhje, grabitje dhe shfrytëzim prostitucioni. Por shumë shpejt, organizatat shqiptare hynë në trafikun e heroinës përgjatë korridorit ballkanik, duke fituar një rol funksional në zinxhirin e shpërndarjes.
Me kalimin e kohës, këto grupe zgjeruan aktivitetin në trafikun e kanabisit dhe kokainës. Ato krijuan lidhje të qëndrueshme me organizata kriminale në Itali dhe vende të tjera europiane, duke u pozicionuar si partnerë në logjistikë, transport dhe shpërndarje.
Model organizimi: rrjete dhe klane
Një nga karakteristikat kryesore të kriminalitetit të organizuar shqiptar është mungesa e një strukture të centralizuar. Sipas analizës, nuk ekziston një hierarki e vetme drejtuese, por një sistem klanesh familjare të lidhura ngushtë mes tyre.
Kjo strukturë i jep fleksibilitet dhe rezistencë. Grupet veprojnë në mënyrë të pavarur, por mbajnë lidhje funksionale me njëra-tjetrën dhe me bazën në Shqipëri. Rrjetet në Europë sigurojnë mbështetje logjistike, kontakte dhe integrim në tregjet lokale të paligjshme.
Në fazat e hershme, këto grupe u karakterizuan nga përdorimi i dhunës së hapur. Me kalimin e kohës, shumë prej tyre kanë kaluar drejt një modeli më të heshtur, duke u fokusuar në aktivitete me fitim të lartë si narkotrafiku dhe pastrimi i parave.
Roli në tregun europian të narkotikëve
Sot, sipas hetimeve ndërkombëtare të cituara nga media burimore, grupet kriminale shqiptare konsiderohen ndër më aktivet në Europë në fushën e drogës. Ato kanë arritur të kontrollojnë pjesë të zinxhirit të prodhimit dhe shpërndarjes së kanabisit në Ballkan dhe të krijojnë kontakte direkte me furnizues të kokainës në Amerikën e Jugut.
Forca e tyre qëndron te modeli i rrjetëzuar: struktura fleksibël, pa një identitet unik formal, por me lidhje të forta brenda komunitetit. Ky model u ka mundësuar të përshtaten shpejt dhe të operojnë në disa vende njëkohësisht.
Rastet në Sardenjë: prani në rrjete, jo kontroll territorial
Në Sardenjë, hetimet e Prokurorisë Antimafia të Cagliarit tregojnë për përfshirje të grupeve me lidhje shqiptare në trafikun e drogës, por jo për një strukturë të centralizuar me kontroll territorial.
Tre operacione të mëdha evidentojnë këtë prani:
2016 – “Polo Est”
U arrestuan 30 persona për trafik ndërkombëtar droge, mes tyre edhe shtetas shqiptarë. Hetimi zbuloi një rrjet transnacional me lidhje operative në ishull.
2023 – “Family & Friends”
U godit një organizatë italo-shqiptare me 40 masa sigurie. Sipas hetimeve, kokaina furnizohej edhe nga Shqipëria, ndërsa hashashi nga Spanja. Qarkullimi financiar arriti rreth 15 milionë euro.
2025 – “Termine”
Operacioni më i gjerë përfshiu 71 masa sigurie. Dy grupe në Sardenjë rezultuan të lidhura me rrjete kriminale shqiptare aktive në rajone të tjera italiane. U sekuestruan mbi 50 kilogramë hashash.
Në përfundim, analiza thekson se kriminaliteti i organizuar shqiptar nuk funksionon si një strukturë e vetme hierarkike, por si një rrjet dinamik grupesh që bashkëpunojnë në nivel ndërkombëtar, duke luajtur një rol të rëndësishëm në tregun europian të narkotikëve.
