Shkruar nga Tom O’Connor-Newsweek
Ish-presidenti po mobilizon besnikët për të ndryshuar drejtimin e vendit, ndërsa sulmet ajrore po krijojnë hapësirën që liderët pragmatikë të marrin frenat e Iranit. Trump preferon një lidership të ri të brendshëm që mund të çojë drejt një marrëveshjeje finale…
Vrasjet e raportuara të zëvendëskomandantit të ushtrisë së Iranit dhe krerëve të tjerë të lartë shënojnë goditjet e fundit ndaj komandës dhe kontrollit të Republikës Islamike në mes të një lufte shkatërruese të nisur nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli.
Deri më tani, qeveria iraniane ka treguar se është e aftë të mbushë shpejt vendet e lira, gjë që ka të ngjarë të ndodhë përsëri me humbjet e fundit të Sekretarit të Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare, Ali Larijani, dhe komandantit të Trupave të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), gjeneral brigade Gholamreza Soleimani.
Megjithatë, ndërsa aparati ushtarak i inteligjencës izraelite vazhdon të tregojë një depërtim të ftohtë në nivelet më të larta të Teheranit dhe me presidentin Donald Trump që kërkon hapur një lidership të ri, një figurë e brendshme mund të jetë mjaftueshëm e përshtatshme që Shtëpia e Bardhë ta deklarojë “misionin e kryer”.
Midis atyre që po diskutohen gjerësisht nga vëzhguesit si kandidati më i mundshëm për t’u përshtatur kësaj situate është ish-presidenti iranian Hassan Rouhani. Një politikan i moderuar dhe klerik i lartë, Rouhani udhëhoqi Iranin kur Trump u përplas për herë të parë me Republikën Islamike gjatë mandatit të tij të parë.
Ndonëse ajo periudhë u shënua nga braktisja e marrëveshjes bërthamore (JCPOA), sot figura e Rouhanit po shihet si një mundësi e artë për diplomacinë. Një skenar lidershipi që përfshin Rouhanin, mund të jetë një shans për t’i dhënë Trumpit një lloj fitoreje strategjike pa pasur nevojë për një luftë të pafundme tokësore.
Sipas Mojtaba Najafi, një studiues i shquar iranian, Rouhani është jashtëzakonisht pragmatik dhe relativisht i orientuar drejt angazhimit me Shtetet e Bashkuara. Nëse zhvillimet në terren do të çonin në shfaqjen e tij si një figurë qendrore, kjo mund të cilësohet si një sukses i madh politik për Trumpin.
Megjithatë, një rezultat i tillë do të varet nga dobësimi ose eliminimi i figurave të linjës së ashpër dhe një ndryshim i konsiderueshëm në ekuilibrin e brendshëm të pushtetit në Teheran.
Ndërsa ai mund të konsiderohet si një opsion ideal nga perspektiva e SHBA-së, mbetet një sfidë për t’u realizuar plotësisht nën presionin e vazhdueshëm ushtarak.
Triumfi i parë zgjedhor i Rouhanit në vitin 2013 u dha jetë të re atyre që kërkonin një largim nga ndikimi i parimorëve radikalë.
Ky vrull u nxit nga suksesi i JCPOA-së, ku SHBA dhe fuqitë e tjera ranë dakord të hiqnin sanksionet në këmbim të kufizimeve bërthamore. Megjithëse vendimi i mëparshëm i Trump për t’u tërhequr nga marrëveshja e dëmtoi reputacionin e Rouhanit, ai nuk u zhduk asnjëherë nga sytë e publikut.
Pas vdekjes së presidentit Raisi në një aksident ajror të dyshimtë, Rouhani e mbështeti kandidatin reformist Pezeshkian, duke treguar se rrjeti i tij i ndikimit mbetet aktiv dhe i gatshëm për të vepruar në momente krize.
Edhe para vdekjes së Udhëheqësit Suprem Ajatollah Ali Khamenei në sulmet ajrore të përbashkëta SHBA-Izrael, emri i Rouhanit qarkullonte si një pasardhës i mundshëm. E kaluara e tij si një dijetar i shquar mysliman shiit i ka dhënë atij legjitimitet të shtuar midis disa konservatorëve fetarë, çka e bën atë një figurë unike që mund të urëzojë ndasinë midis klerit tradicional dhe nevojës për modernizim dhe dialog me Perëndimin.
Polemikat rreth tij shpesh burojnë nga aftësia e tij për të manovruar midis fraksioneve të ndryshme, duke u parë si njeriu që mund të përfitojë nga autoriteti gjithnjë e më i decentralizuar i Udhëheqjes Supreme.
Disa raportime sugjerojnë se ditë para fillimit të luftës aktuale, Rouhani u përpoq të mblidhte një grup besnikësh klerikësh dhe oficerësh të Gardës Revolucionare (IRGC) për të ndryshuar drejtimin e vendit.
Megjithëse Trump nuk e ka shpallur zyrtarisht “ndryshimin e regjimit” si objektiv, ai ka shprehur qartë preferencën që një lidership i ri të dalë nga brenda Iranit. Dobësimi i elementëve të vijës së ashpër përmes sulmeve ajrore po krijon, qëllimisht ose jo, hapësirën që aktorë pragmatikë si Rouhani të marrin frenat dhe të ofrojnë një alternativë ndaj shkatërrimit total që kërkohet nga disa qarqe në Izrael.
Mohsen Milani, ekspert i studimeve strategjike, vëren se strategjia e Uashingtonit ka qenë formësimi i ekuilibrit të brendshëm të pushtetit duke dobësuar elementët radikalë.
Sipas tij, largimi i figurave kyçe ushtarake i hap rrugën aktorëve që e vënë më shumë theksin te manovrimi dhe ndërtimi i koalicioneve. Në një moment lufte dhe presioni akut të jashtëm, mungesa e figurave të linjës së ashpër mund të lërë Rouhanin si opsionin e vetëm të besueshëm për të negociuar një armëpushim që do të ruante integritetin e shtetit iranian.
Ekziston një dallim i nuancuar midis strategjisë së Trumpit dhe asaj të Netanyahut. Ndërsa Izraeli mund të synojë shkatërrimin e plotë të aftësive ekonomike dhe ushtarake të Iranit, duke e kthyer atë në një situatë të ngjashme me Sirinë, administrata Trump duket se po kërkon një figurë me të cilën mund të bëjë biznes. Eliminimi i figurave radikale si Larijani mund të shihet si një zgjedhje strategjike e Izraelit për të hequr një ndërmjetës të mundshëm. Por për Trumpin, Rouhani mbetet një “shpresë” për një pakt të madh që do t’i jepte fund luftës me kushte të favorshme për SHBA-në.
Mbijetesa e Rouhanit në një kohë kur rrethi i ngushtë i udhëheqjes po shimohet nga sulmet e sakta ajrore, ngre pikëpyetje nëse ai po ruhet si një “kartë” për fazën pasuese të konfliktit. Rouhani nuk mban pozicione formale ushtarake, gjë që e mbron nga të qenit një objektiv i drejtpërdrejtë.
Por pesha e tij politike mbetet e pamohueshme. Trump ka pretenduar vazhdimisht se nga brenda Teheranit ka individë që duan të negociojnë, dhe profili i Rouhanit përputhet plotësisht me këtë përshkrim.
Në fund të fundit, suksesi i një pakti të tillë do të varet nga aftësia e Rouhanit për të bindur pjesët e mbetura të aparatit të sigurisë dhe popullin iranian se një angazhim i ri me SHBA-në është e vetmja rrugë për të shpëtuar kombin nga kolapsi.
Për Donald Trumpin, arritja e një marrëveshjeje me “rivalin” e tij të dikurshëm do të ishte kulmi i diplomacisë së tij të forcës, duke e kthyer një luftë të rrezikshme në një triumf personal dhe gjeopolitik që do të riformësonte Lindjen e Mesme për dekadat e ardhshme.
