Shkruar nga Gjergj Zefi
Mes retorikës për autonomi strategjike dhe frikës nga përplasja me Uashingtonin, liderët europianë duket se zgjedhin gjithmonë pragmatizmin në vend të guximit politik…
Në politikën ndërkombëtare ekziston gjithmonë një moment i shkurtër kur liderët tundohen të thonë të vërtetën. Një minutë kur diplomacia bie dhe maskat hiqen. Një moment kur një kryeministër europian mund t’i thotë një presidenti amerikan se “bota nuk është kazino ku fuqitë e mëdha hedhin zaret me fatin e kombeve të tjera”. Por ky moment zgjat shumë pak. Sepse menjëherë pas tij vjen realiteti: tregjet, ekonomia, NATO, presioni strategjik dhe frika se çfarë ndodh nëse marrëdhënia me Uashingtonin kriset.
Kjo është drama e vërtetë e Europës sot. Në publik, shumë liderë europianë flasin për autonomi strategjike, për një politikë të jashtme më të pavarur dhe për nevojën që kontinenti të mos jetë thjesht zgjatim i vendimeve amerikane. Në prapaskenë, ata e dinë se sistemi global ende funksionon sipas një rregulli brutal: pa ombrellën ushtarake dhe financiare të SHBA-ve, Europa është shumë më e brishtë nga sa pranon publikisht.
Në këtë realitet të pakëndshëm lind edhe kontrasti mes guximit simbolik dhe pragmatizmit brutal. Një lider mund të imagjinojë se i thotë hapur presidentit amerikan atë që shumë europianë mendojnë: se politika e forcës po e shtyn botën drejt një spiraleje të rrezikshme, se Europa nuk mund të jetë gjithmonë pasagjer në një avion që e piloton dikush tjetër, dhe se përdorimi i dhunës mbetet problem edhe kur justifikohet me qëllime të mira.
Por pastaj vjen ora tjetër. Dhe në atë orë nuk flitet më për moral. Flitet për eksportet gjermane, për energjinë, për bazat ushtarake, për tregjet financiare dhe për faktin e thjeshtë që arkitektura e sigurisë europiane ende varet nga Pentagoni.
Kjo është arsyeja pse shumë liderë europianë, edhe kur në mendje kanë kritika të forta ndaj Uashingtonit, zgjedhin një gjuhë të butë dhe të matur. Jo sepse janë të bindur. Por sepse e dinë që politika e jashtme nuk është tribunë morale, por fushë shahu ku çdo lëvizje ka kosto.
Europa, në thelb, jeton në një paradoks strategjik. Ajo dëshiron të duket si një fuqi e pavarur globale, por në momentet kritike kthehet në realitetin e varësisë së saj nga aleanca transatlantike. Kjo varësi nuk është vetëm ushtarake. Është teknologjike, financiare dhe politike.
Dhe pikërisht për këtë arsye, shumë deklarata të mëdha europiane për autonomi strategjike përfundojnë shpesh si retorikë për konsum të brendshëm.
Në fund, politika ndërkombëtare nuk drejtohet nga momentet e guximit, por nga instinkti i mbijetesës së shteteve. Europa mund të ketë një minutë për të thënë atë që mendon. Por sistemi global e detyron që pjesën tjetër të kohës të bëjë atë që është e detyruar.
