Mes luftës, presionit dhe diplomacisë së paqartë, një paqe e vështirë mbetet ende e largët
Në sipërfaqe, ideja e një marrëveshjeje mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit duket më pranë se kurrë. Një plan me 15 pika, i hartuar nga administrata e Donald Trump dhe i transmetuar përmes Pakistanit, sugjeron se diplomacia nuk është zhdukur plotësisht nga ky konflikt. Por, nën këtë sipërfaqe, realiteti mbetet shumë më i ashpër dhe kontradiktor.
Vetë fakti që lufta nisi ndërkohë që negociatat ishin ende në zhvillim tregon kufijtë e besimit mes palëve. Mbi 1,500 të vdekur vetëm në Iran dhe mijëra të plagosur nuk janë thjesht statistika; ato janë dëshmi e një përplasjeje që ka kaluar pikën e kthimit psikologjik. Në këto kushte, çdo përpjekje për paqe nuk nis nga një terren neutral, por nga një fushë e ngarkuar me humbje, dyshime dhe llogari të hapura.
Por, plani amerikan është ambicioz dhe i njëanshëm në thelb. Ai kërkon jo vetëm ndalimin e programit bërthamor iranian, por edhe kufizimin e kapaciteteve ushtarake dhe ndikimit rajonal të Teheranit. Në këmbim, ofron heqje sanksionesh dhe mbështetje ekonomike. Kjo formulë nuk është e re: është një përpjekje për të shkëmbyer siguri strategjike me lehtësim ekonomik. Por pikërisht këtu qëndron problemi, për Iranin, këto kërkesa prekin thelbin e sovranitetit.
Nga ana tjetër, kërkesat iraniane janë po aq të forta. Teherani kërkon njohjen e të drejtave të tij, kompensime për dëmet e luftës dhe garanci ndërkombëtare kundër sulmeve të ardhshme. Në mënyrë më të drejtpërdrejtë, kërkon fundin e presionit ushtarak dhe ekonomik që e ka shoqëruar për dekada. Këto dy qasje nuk janë thjesht të ndryshme, ato janë në thelb të papajtueshme në formën aktuale.
Ndërkohë, lufta ka dalë jashtë kufijve të saj tradicionalë. Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit dhe luhatjet e forta në tregjet globale të energjisë e kanë kthyer këtë konflikt në një krizë ndërkombëtare. Çdo ditë që kalon pa një marrëveshje e rrit koston jo vetëm për rajonin, por për gjithë ekonominë botërore.
Megjithatë, ekziston një paradoks i qartë: ndërsa retorika mbetet e ashpër dhe mohimet publike vazhdojnë, sinjalet e tërthorta të komunikimit nuk janë ndalur. Kanale të ndërmjetme si Pakistani, Turqia apo Egjipti tregojnë se askush nuk e përjashton plotësisht mundësinë e dialogut. Edhe reagimi i tregjeve financiare ndaj lajmeve për një plan armëpushimi tregon se pritshmëria për një zgjidhje ekziston, qoftë edhe si shpresë e brishtë.
Pyetja thelbësore nuk është nëse palët mund të ulen në tryezë. Historia ka treguar se kjo është gjithmonë e mundur. Pyetja reale është nëse ato janë të gatshme të bëjnë lëshime thelbësore. Deri tani, asnjëra palë nuk ka dhënë një sinjal të qartë në këtë drejtim.
Në këtë kuptim, një marrëveshje SHBA-Iran nuk është e pamundur. Por ajo nuk duket as e afërt. Ajo kërkon më shumë se plane dhe deklarata, kërkon një ndryshim real të kalkulimeve strategjike. Dhe në një luftë ku secila palë ende beson se mund të fitojë diçka më shumë, paqja mbetet, për momentin, një opsion i dytë.
