Sipas Autoritetit Monetar Palestinez, i cili mbikëqyr sistemin bankar, sulmet izraelite kanë shkatërruar më shumë se 50 degë bankash në të gjithë Gazën, si dhe dhjetëra bankomate. Sasi të mëdha parash mbetën gjithashtu të bllokuara në kasafortat e bankave të dëmtuara ose të shkatërruara
Në një dyqan veshjesh në lagjen Sheikh Radwan të qytetit të Gazës, Firas Zaqloul qëndron i pafuqishëm teksa përpiqet të paguajë për blerjet e tij. Problemi është se ai nuk arrin ta bindë shitësin t’i pranojë paratë. Shtëpia e Zaqloulit u shkatërrua gjatë luftës së Izraelit në Gaza, ndërsa karta e tij palestineze e identitetit mbeti nën rrënoja. Pa të, ai thotë se nuk ka mundur të hapë llogari bankare apo portofol elektronik, duke mbetur i varur nga kartëmonedhat gjithnjë e më të rralla dhe të konsumuara, të cilat shumë tregtarë refuzojnë t’i pranojnë.
“Vuaj çdo ditë kur dua të blej diçka”, tha Zaqloul. “Shitësi refuzon kartëmonedhat e dëmtuara, ndaj duhet të… gjej një mënyrë për ta paguar”. “Thjesht shpresoj që tregtarët në Gaza t’i pranojnë paratë nga ne”, shtoi ai. “Në fund të fundit, janë para”. Përvoja e Zaqloulit është bërë gjithnjë e më e zakonshme në Gaza, ku mungesa e madhe e parave cash të përdorshme është bërë e njohur lokalisht si “mungesë e parave”. Që prej fillimit të luftës më 7 tetor 2023, Izraeli ka kufizuar ndjeshëm futjen e parave cash në Gaza, ndërsa fushata e tij ushtarake ka shkatërruar një pjesë të madhe të infrastrukturës bankare të territorit. Si pasojë, është krijuar një ekonomi ku njerëzit mund të kenë teknikisht para, por e kanë të vështirë t’i përdorin ato ose të gjejnë dikë që pranon kartëmonedhat që kanë në dispozicion.
Sipas Autoritetit Monetar Palestinez, i cili mbikëqyr sistemin bankar, sulmet izraelite kanë shkatërruar më shumë se 50 degë bankash në të gjithë Gazën, si dhe dhjetëra bankomate. Sasi të mëdha parash mbetën gjithashtu të bllokuara në kasafortat e bankave të dëmtuara ose të shkatërruara.
Edhe pasi armëpushimi i tetorit 2025 u lejoi bankave të rihapnin disa degë, shërbimet mbetën kryesisht të kufizuara në transaksione administrative, pa siguruar likuiditetin e ri aq të nevojshëm. Palestinezët në Gaza thonë se e kanë të vështirë të hapin llogari të reja për personat që përdorin dokumente zëvendësuese identifikimi të lëshuara pas vitit 2023, duke lënë mijëra njerëz pa mundësi për të përdorur sistemin bankar elektronik, në një kohë kur pagesat digjitale janë bërë gjithnjë e më të domosdoshme.
NË PRITJE TË NJË TRANSFERTE
Në të njëjtin dyqan veshjesh, studentja 23-vjeçare Israa Najm pret që në telefonin e pronarit të dyqanit të shfaqet një njoftim. “Siç mund ta shihni, kam dy orë që qëndroj këtu, duke pritur që nëna ime t’i transferojë paratë pronarit të dyqanit nga shtëpia”, tha ajo. “Ai nuk më lejon të largohem me abajanë që dua të blej, derisa të shohë konfirmimin se transferta ka mbërritur”.
Najm tha se dokumenti i identitetit që mori gjatë luftës nuk pranohet nga bankat, çka do të thotë se ajo nuk mund të përdorë llogarinë e saj në Bank of Palestine apo portofolin elektronik. “Sa herë që dua të shkoj në treg, duhet të telefonoj nënën dhe t’i kërkoj të transferojë paratë”, tha ajo. “Ndonjëherë ajo nuk ka internet, ndaj të dyja përballemi me vështirësi vetëm për të kryer pagesën. Ekziston një krizë besimi mes shitësit dhe blerësit. Unë dua të paguaj me cash. Herën e fundit që mora para cash ishte një vit më parë, por askush nuk donte t’i pranonte sepse kartëmonedhat ishin të konsumuara”. Për shkak të mungesës së parave cash, transaksionet e përditshme janë bërë gjithnjë e më të ndërlikuara.
Brenda Abu Jabara Food Mall, teknologjia moderne po e vështirëson për 45-vjeçaren Najwa Kahil blerjen e ushqimeve me një çmim të arsyeshëm. Ajo shpjegoi se përdorimi i pagesave elektronike e ka bërë më të vështirë negocimin me tregtarët dhe se has vështirësi në përdorimin e aplikacioneve të pagesave.
“Nuk di si t’i transferoj paratë shitësit”, tha Kahil, duke shpjeguar se telefoni i saj është i vjetër dhe nuk mund të përdorë aplikacionet bankare. “Marr me vete djalin tim të vogël, në mënyrë që ai të telefonojë njërin prej vëllezërve të tij për t’i bërë një transfertë pronarit të supermarketit. Ndonjëherë ndihem sikur po lutem kur dal për të blerë; ndihem sikur jam 100 vjeç, jo 45. Gjithçka është vuajtje, nga blerja e ushqimeve, gatimi mbi zjarr e deri te mbushja e ujit. E gjithë dita më shkon duke vuajtur”.
BLERJET JANË BËRË MË TË NDËRLIKUARA
Për Mohammed Awidën, një shitës arrash 22-vjeçar, blerjet tashmë kërkojnë një planifikim që para luftës do të ishte i paimagjinueshëm. “Blerja e diçkaje është bërë një proces që kërkon përgatitje të plotë”, tha Awida. “Nëse të premten do të blej ushqime për nënën time, e karikoj telefonin një ditë më parë”, shtoi Awida. “Gjithashtu duhet të sigurohem se kam akses në çdo mënyrë pagese elektronike, sepse çdo shitës mund të kërkojë një mënyrë të caktuar dhe, si blerës, duhet t’i pranosh kushtet e tij”. Ndërprerjet e internetit krijojnë një tjetër vështirësi.
Disa tregtarë preferojnë transfertat përmes shërbimeve të telefonisë celulare, të cilat gjenerojnë një konfirmim me SMS, pasi aplikacionet bankare kërkojnë lidhje interneti, e cila mund të ndërpritet në çdo moment. “Pa atë mesazh, shitësi nuk bindet se ke paguar”, tha Awida. “Fillojnë të të shikojnë sikur po përpiqesh t’i vjedhësh. Shpresoj që blerja e gjërave të mos kërkojë më gjithë këtë ndërlikim. Jemi lodhur”.
Shkatërrimi i infrastrukturës së komunikimit në Gaza, i kombinuar me kalimin drejt pagesave elektronike, ka nisur të ndryshojë edhe vendet ku njerëzit kryejnë aktivitetet tregtare. Dyqanet dhe bizneset e tjera që ofrojnë internet falas janë kthyer në qendra informale tregtare, duke tërhequr shitës dhe klientë që kanë nevojë për një lidhje të qëndrueshme interneti vetëm për të përfunduar një transaksion. Në kryqëzimin Bahloul, në perëndim të qytetit të Gazës, 14-vjeçari Abdul Hadi Abu Shaaban shet bukë jashtë dyqanit të ëmbëlsirave al-Qadi, ku klientët mund të lidhen me një rrjet Wi-Fi falas. Ai është një nga disa shitës ambulantë që mblidhen aty për të njëjtën arsye.
“Nuk kam telefon celular, por i kërkoj blerësit të transferojë paratë në llogarinë bankare të babait tim dhe më pas i kërkoj të më tregojë njoftimin e transfertës”, tha Abu Shaaban. “Nuk pranoj para cash, sepse të gjitha paratë janë të vjetra dhe të konsumuara dhe, edhe nëse do të kisha kusur, nuk do të mund t’ia jepja blerësit”.
RRETH 370 FËMIJË PALESTINEZË MBAHEN NË BURGJET IZRAELITE
Rreth 370 fëmijë palestinezë vijojnë të jenë të burgosur në qendrat izraelite të paraburgimit, sipas një raporti të ri të Qendrës Palestineze për Avokatinë e të Burgosurve. “Që nga fillimi i gushtit 2026, rreth 370 fëmijë palestinezë mbaheshin në burgjet izraelite, shumica e tyre në burgjet Megiddo dhe Ofer, mes më shumë se 9 mijë e 400 të burgosurve dhe të ndaluarve palestinezë, sipas të dhënave të përpiluara nga Qendra Palestineze për Avokatinë e të Burgosurve”, thuhet në raport.
Raporti shton se ndalimi i fëmijëve palestinezë në burgjet izraelite nuk është më një rast i jashtëzakonshëm apo i kufizuar në raste të izoluara. “Është bërë një praktikë e përsëritur në fushatat e arrestimeve izraelite në të gjithë Bregun Perëndimor të pushtuar dhe Jerusalemin”, thuhet në raport. Sipas raportit, 276 fëmijë janë ndaluar nga forcat izraelite gjatë gjashtë muajve të parë të këtij viti. “Shifrat tregojnë gjithashtu përdorimin e vazhdueshëm nga Izraeli të ndalimit administrativ, pa akuzë apo gjyq”.
MIJËRA TË SËMURË NË GAZA NË PRITJE TË EVAKUIMIT
Mijëra pacientë në Rripin e Gazës vazhdojnë të presin evakuimin mjekësor, ndërsa shumë prej tyre kanë nevojë urgjente për trajtim jashtë enklavës, tha të premten drejtori i Përgjithshëm i Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), Tedros Adhanom Ghebreyesus. Sipas Tedros, OBSH-ja javën e kaluar ndihmoi në evakuimin e 106 pacientëve, mes tyre 19 fëmijë, përmes pikave kufitare Rafah dhe Kerem Shalom. Pacientët u shoqëruan nga 132 persona. Që nga tetori 2023, gjithsej 13.237 pacientë, përfshirë 6.276 fëmijë, janë evakuuar nga Gaza, së bashku me 16.406 shoqërues, bëri të ditur kreu i OBSH-së.
Tedros theksoi se evakuimet mjekësore mund t’u japin pacientëve që kanë nevojë për kujdes urgjent një mundësi për të mbijetuar, ndërsa kërkoi qasje të qëndrueshme dhe përdorimin e disa pikave kufitare për të garantuar trajtimin në kohë. Lufta në Gaza ka shkaktuar zhvendosjen e qindra mijëra palestinezëve, shumë prej të cilëve janë detyruar të strehohen në kampe dhe struktura të përkohshme. Sipas Ministrisë së Shëndetësisë në Gaza, që nga armëpushimi i ndërmjetësuar nga SHBA-ja, më shumë se 1.300 palestinezë janë vrarë dhe mbi 4.000 janë plagosur, ndërsa që nga tetori 2023 numri i viktimave ka kaluar 73.400 dhe i të plagosurve 174.400.
