Qeveria serbe u ka dhënë katër herë më shumë shtetësi qytetarëve rusë sesa të gjithë të tjerëve që nga fillimi i vitit.
Midis tyre janë edhe rusët që janë nën sanksione ndërkombëtare, ka përcaktuar Radio Evropa e Lirë përmes një analize të vendimeve qeveritare.
Qeveria serbe jep shtetësi, duke përmendur “interesa” për Serbinë.
Valerij Kazikajev është shtetas i Serbisë që nga 16 janari.
Ai ka qenë në listën e sanksioneve të SHBA-së që nga prilli i vitit 2023, për shkak të lidhjeve të biznesit me oligarkun rus Alisher Usmanov.
Departamenti i Shtetit nuk komentoi për Radion Evropa e Lirë mbi vendimin e qeverisë serbe për t’i dhënë atij shtetësinë.
Një nga mbajtësit e rinj të pasaportës serbe është shtetasi rus Sergey Kondratenko, i cili e mori atë më 13 nëntor 2025.
Është nën sanksione ukrainase për “veprime në dëm të interesave kombëtare dhe sigurisë kombëtare”.
Një shtetas i ri i Serbisë është Igor Kolyushev, një inxhinier civil rus në fushën e ndërtimit të urave.
Ai ka qenë nën sanksione ukrainase që nga viti 2022.
Ministria e Punëve të Jashtme e Ukrainës dhe ambasada e vendit në Beograd nuk iu përgjigjën menjëherë pyetjes së Radios Evropa e Lirë në lidhje me dhënien e shtetësisë serbe personave nën sanksione ukrainase.
Qeveria serbe nuk u është përgjigjur pyetjeve se pse po u jep shtetësi qytetarëve rusë të sanksionuar.
Qeveria serbe ka vazhduar trendin e dhënies gjithnjë e më shumë të shtetësisë qytetarëve rusë, pavarësisht paralajmërimeve nga Brukseli se kjo do t’u lejonte atyre të hynin në BE pa viza.
Kjo është theksuar edhe në një dokument jo-publik të kohëve të fundit nga Komisioni Evropian, në të cilin RFE/RL kishte qasje.
U paralajmërua se marrja e përshpejtuar e të drejtave të udhëtimit pa viza në BE për qytetarët rusë duke dhënë shtetësinë serbe, numri i të cilëve është rritur, paraqet rreziqe të mundshme sigurie për BE-në.
“Serbia jo vetëm që nuk po vendos sanksione ndaj Rusisë, por po anashkalon edhe politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së në mënyra të ndryshme”, tha Bojana Selakoviq nga organizata joqeveritare Konventa Kombëtare për BE-në.
Serbia, si kandidate për anëtarësim, ka një regjim pa viza me BE-në dhe një detyrim për të harmonizuar politikën e saj të jashtme me Unionin.
Megjithatë, ajo nuk futi viza për qytetarët rusë dhe nuk iu bashkua sanksioneve të vendosura nga BE-ja ndaj atij vendi për pushtimin e Ukrainës.
Cilët janë personat e sanksionuar me pasaportë serbe?
Valery Kazikayev iu nënshtrua sanksioneve të SHBA-së për të “penguar më tej importin e teknologjive kritike të përdorura nga Rusia në luftën e saj kundër Ukrainës”.
Këto masa iu vendosën atij në prill 2023 për shkak të marrëveshjeve të tij me miliarderin rus Alisher Usmanov.
Sipas të dhënave të US OFAC, Kazikayev është një nga anëtarët e lartë të menaxhmentit ose bordit të drejtorëve të kompanive në sektorin e metaleve dhe minierave të lidhura me Usmanov – Metalloinvest dhe Udokan Copper.
Kazikajev zotëron gjithashtu kompaninë sllovake KTH Group Spol SRO. Edhe kjo kompani është nën sanksione të SHBA-së.
Sanksionet kundër Kazikaev u vendosën gjithashtu nga Ukraina në nëntor 2023. Këto masa përfshijnë ngrirjen e aseteve, ndalimin e biznesit dhe një numër kufizimesh të tjera financiare.
Radio Evropa e Lirë nuk mundi të kontaktonte Valeriy Kazikayevin.
Nga rruga, oligarku Alisher Usmanov, i afërt me autoritetet e Kremlinit, është një nga rusët më të pasur.
Usmanov ka biznese në miniera, metalurgji, telekomunikacion dhe teknologji informacioni.
SHBA-të e vendosën Usmanovin në “listën e zezë” në mars të vitit 2022.
Në shpjegim thuhet se ai është i afërt me disa zyrtarë të lartë rusë që janë nën sanksione të SHBA-së, përfshirë Presidentin rus Vladimir Putin, si dhe Dmitry Medvedev, Zëvendëskryetar i Këshillit të Sigurisë.
Departamenti i Thesarit i SHBA-së deklaron gjithashtu se Usmanov ka një rrjet kompanish të regjistruara në të ashtuquajturat parajsa tatimore, përmes të cilave ai mund të kryejë transaksione financiare, duke i mundësuar potencialisht të anashkalojë sanksionet.
Është gjithashtu nën sanksione nga Australia, Kanadaja, BE-ja, Japonia, Zelanda e Re, Zvicra dhe Mbretëria e Bashkuar.
Mbajtësi i ri i pasaportës serbe, shtetasi rus Sergei Kondratenko, është sanksionuar nga autoritetet ukrainase.
Autoritetet ukrainase kanë përcaktuar se Kondratenko është pronari përfundimtar i Royal Pay Europe, ndaj të cilit vendi vendosi sanksione në vitin 2023 për “veprime të dëmshme për interesat kombëtare dhe sigurinë kombëtare”.
Kjo tregohet nga të dhënat nga dega ukrainase e Transparency International.
Royal Pay Europe është e regjistruar në Letoni dhe merret me pagesa elektronike dhe shërbime të tjera financiare.
Në vitin 2023, Byroja Shtetërore e Hetimit e Ukrainës (SBI) nisi procedurat penale kundër kësaj kompanie për përvetësim të më shumë se 30 milionë eurove të ndara nga bankat e huaja për njërën prej bankave tregtare të Ukrainës.
“Sipas materialeve nga ai hetim, gjatë operacioneve luftarake në rajonin e Kharkiv, kompania u përpoq të riregjistronte të drejtat e pronësisë mbi pasuritë e paluajtshme të një banke ukrainase që ishte në proces likuidimi”, deklaron Transparency International.
Me një vendim të Gjykatës së Lartë Antikorrupsion të Ukrainës në vitin 2024, u sekuestruan asetet e kompanisë në atë vend me vlerë rreth 44 milionë dollarë. Këto para u transferuan në buxhetin shtetëror të Ukrainës.
Autoritetet ukrainase të sigurisë e lidhën gjithashtu Kondratenkon me një rrjet rus bastesh gjatë hetimit.
Sergey Kondratenko nuk iu përgjigj kërkesës së Radios Evropa e Lirë, e cila iu dërgua në një email që ishte në dispozicion të stafit editorial.
Igor Kolyushev, një inxhinier civil rus në fushën e ndërtimit të urave, ka qenë nën sanksione ukrainase që nga viti 2022.
Masat kundër tij lidhen kryesisht me ndalimin e eksportit të kapitalit nga Ukraina dhe kufizimet në flukset financiare.
Sipas Këshillit të Sigurisë dhe Mbrojtjes Kombëtare të Ukrainës, Kolyushev është drejtori teknik i Institutit Giprostroymost – Shën Petersburg.
Është një nga kompanitë kryesore ruse e specializuar në projektimin e urave dhe objekteve të transportit.
Radio Evropa e Lirë nuk mundi të kontaktonte as Koljuševin.
Në prill, nipit të presidentit çeçen Ramzan Kadyrov, Yakub Zakriyev, iu dha shtetësia, por qeveria serbe e tërhoqi atë vendim katër ditë më vonë.
Zakriyev është në listën e sanksioneve të SHBA-së dhe Mbretërisë së Bashkuar për përfshirjen e tij në institucionet ruse.
Dhe Kadyrov është gjithashtu nën sanksione të SHBA-së dhe BE-së, dhe është akuzuar për vite me radhë për injorimin e shkeljeve të rënda të të drejtave të njeriut, duke përfshirë rrëmbimet, torturat, vrasjet dhe persekutimin e anëtarëve të popullatës LGBT.
Qeveria serbe nuk iu përgjigj pyetjeve në lidhje me dhënien ose heqjen e shtetësisë nipit të Ramzan Kadyrov.
Le të kujtojmë gjithashtu se Rrjeti Ballkanik i Gazetarisë Investigative (BIRN) njoftoi në shtator 2025 se të paktën katër shtetasve rusë u ishte dhënë shtetësia serbe me vendim të Qeverisë serbe, edhe pse ata ishin nën sanksione nga Mbretëria e Bashkuar dhe Kanadaja.
Sipas këtyre akuzave, tre menaxherëve të gjigantit rus të energjisë Gazprom u është dhënë shtetësia serbe.
Ashtu siç bën edhe ish-zëvendësministri çeçen i Bujqësisë dhe biznesmeni Ruslan Alisultanov, i cili sot e paraqet veten si një lider në industrinë ushqimore të Rusisë.
Portali investigativ KRIK dhe portali rus “Važne priče” njoftuan në prill 2025 se midis atyre që iu dha shtetësia nga qeveria serbe ishin disa rusë të lidhur me elitën politike të Kremlinit dhe Shërbimin Federal të Sigurisë Ruse (FSB).
Si dhe ata të lidhur me industrinë ushtarake dhe ata që u pasuruan në luftën në Ukrainë, si dhe gjigantë të tjerë biznesi.
Për Serbinë, një ‘interes’, për BE-në, një ‘rrezik sigurie’
Analiza e Radios Evropa e Lirë tregon se 44 qytetarë rusë morën shtetësinë serbe me vendim të Qeverisë serbe vetëm në pesë muajt e parë të vitit 2026.
Dhe nga fillimi i vitit 2022 deri në qershor të këtij viti, mbi 300 rusë morën shtetësinë serbe.
Kjo u përcaktua duke shqyrtuar vendimet e Qeverisë së Serbisë për dhënien e shtetësisë të publikuara në Gazetën Zyrtare.
Ky nuk është numri përfundimtar, pasi Ministria e Punëve të Brendshme jep gjithashtu shtetësi sipas procedurës së rregullt, me kusht përmbushjen e disa kushteve.
Ministria e Brendshme nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë se sa qytetarë rusë kanë marrë shtetësi serbe që nga viti 2022.
Qeveria serbe mund të japë shtetësi përmes një procedure të posaçme dhe të përshpejtuar ligjore, e cila justifikohet nga “interesin në Serbi”.
Megjithatë, ajo që për autoritetet serbe përfaqëson një “interes për Serbinë”, për BE-në është një “sfidë e mundshme sigurie”.
Shtetësia serbe u jepet atletëve, artistëve rusë, si dhe biznesmenëve të lidhur me Kremlinin dhe individëve të sanksionuar.
Qeveria serbe nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë se çfarë veprimesh do të ndërmarrë lidhur me paralajmërimin e Brukselit, as si e shpjegon numrin në rritje të dhënies së shtetësisë serbe rusëve.
Marko Todoroviq nga organizata joqeveritare Qendra për Politikat Evropiane (CEP) thotë se Serbia pritet të marrë parasysh interesat e Unionit kur merr vendime që ndikojnë në sigurinë e zonës Shengen.
“Kur BE-ja po shqyrton me kujdes se si ta bëjë më të vështirë për qytetarët rusë marrjen e vizave edhe turistike, tendenca në Serbi për t’u dhënë atyre shtetësi që automatikisht hap derën për në Shengen duket si një lëvizje në drejtim diametralisht të kundërt”, i tha ai Radios Evropa e Lirë.
Disa shtete anëtare të BE-së po i bëjnë presion Komisionit Evropian që të propozojë legjislacion që do ta bënte më të lehtë mohimin e vizave turistike për qytetarët rusë për shkak të pushtimit të Ukrainës nga Rusia.
Sipas të dhënave të BE-së, numri i vizave turistike të lëshuara për qytetarët rusë për zonën Shengen u rrit në gati 480,000 në vitin 2025, niveli më i lartë që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.
Sa rusë ka në Serbi?
Falë regjimit pa viza, mijëra qytetarë rusë kaluan nëpër Serbi pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës dhe vendosjes së sanksioneve kundër Rusisë.
Disa po iknin nga mobilizimi, të tjerë erdhën që të mund të bënin biznes me vendet perëndimore pa pengesa.
Sipas të dhënave më të fundit të disponueshme nga Ministria e Punëve të Brendshme serbe, të cilat RFE/RL i mori në përgjigje të një kërkese për qasje të lirë në informacione me rëndësi publike nga janari 2025, pak më shumë se 48,000 qytetarë rusë kishin qëndrim të përkohshëm në Serbi.
Kur Radio Evropa e Lirë pyeti se sa prej tyre ishin aktualisht, Ministria e Brendshme nuk u përgjigj derisa u botua ky artikull.
Çfarë po rrezikon Serbia?
Duke u dhënë shtetësi individëve të sanksionuar, për Marko Todoroviq nga CEP, Serbia kërcënon drejtpërdrejt integrimin e saj evropian dhe minon komunitetin të cilit dëshiron t’i bashkohet.
“Kjo sugjeron se ekziston ndikim rus në pjesë të aparatit politik dhe të sigurisë, të cilat kryejnë ‘shërbime’ të tilla me shpresën se ato do të kalojnë pa u vënë re ose madje do të shpërfillin plotësisht pasojat e mundshme politike”, beson ai.
Ai beson se dokumenti jo-ligjor është gjithashtu një sinjal se Komisioni do të monitorojë nga afër se si Serbia e zbaton këtë proces, sa i plotë është shqyrtimi dhe nëse verifikohet në të vërtetë e kaluara e aplikantëve.
Bojana Selaković nga Konventa Kombëtare për BE-në thotë se numri në rritje i dhënies së shtetësisë qytetarëve rusë, që përfshin edhe persona të sanksionuar, tregon se Serbia nuk ka orientim të politikës së jashtme dhe po mban marrëdhënie me Rusinë.
“E gjithë kjo nuk është në përputhje me një vend që dëshiron të bëhet anëtar i BE-së, sepse rregullat atje janë shumë të rrepta dhe shumë të qarta”, tha Selakoviq.
Serbia nuk ka hapur asnjë kapitull në negociatat me BE-në që nga dhjetori i vitit 2021, dhe një nga arsyet është mungesa e përafrimit me politikën e jashtme të Unionit.
Në samitin e fundit BE-Ballkani Perëndimor në Tivat të Malit të Zi, Serbisë iu tha se duhej të zgjidhte midis Rusisë dhe Kinës nga njëra anë dhe Bashkimit Evropian nga ana tjetër.
Kancelari gjerman Friedrich Merz tha në atë kohë se Serbia duhet të vendosë se ku i takon dhe se “balancimi midis Rusisë, Kinës dhe Evropës është i papranueshëm”.
Siç shpjegoi ai, udhëheqësit evropianë ia përcollën qartë këtë Presidentit serb Aleksandar Vuçiq.
