Péter Magyar premton t’i bashkohet Prokurorisë Evropiane dhe të hetojë korrupsionin e epokës Orbán, ndërsa BE kërkon veprim të shpejtë për të shpëtuar provat dhe pasuritëEvropa dhe Hungaria përballen me sfidën e rikuperimit të fondeve të Bashkimit Evropian që dyshohet se janë përvetësuar në mënyrë të paligjshme gjatë viteve të qeverisjes së Viktor Orbánit. Kryeministri i ri i zgjedhur, Péter Magyar, synon të ndërpresë këtë sistem dhe të rivendosë besimin me institucionet evropiane, duke vendosur si prioritet anëtarësimin në Prokurorinë Publike Evropiane (EPPO).
Në fjalimin e tij pas fitores zgjedhore në prill në Budapest, Magyar deklaroi para mijëra mbështetësve se “Hungaria është çliruar”. Në këtë kontekst, ai rikonfirmoi një nga premtimet e tij qendrore: ndër veprimet e para të qeverisë së tij do të jetë bashkimi me EPPO-n, institucion që prej pesë vitesh heton krimet kundër buxhetit të BE-së, përfshirë mashtrimet me subvencione, evazionin e TVSH-së, korrupsionin dhe shkeljet doganore.
Gjatë 16 viteve në pushtet, Viktor Orbán kishte shmangur anëtarësimin në këtë strukturë. Sipas vlerësimeve të organizatave si Transparency International dhe raportimeve nga deputetë të Parlamentit Evropian, në Hungari u krijua një sistem nepotizmi, ku persona të afërt me qeverinë dyshohet se përfituan sistematikisht fonde të BE-së. Këto përfitime, sipas dokumentimeve, u realizuan përmes përdorimit të tokave bujqësore për subvencione, projekteve ndërtimore dhe tenderëve publikë me buxhete të fryra.
Ndërkohë, sipas raportimeve mediatike, oligarkë të lidhur me qeverinë e mëparshme po përpiqen të transferojnë pasuritë jashtë vendit, duke shtuar urgjencën për veprim. Në Luksemburg, prokurori i ardhshëm i përgjithshëm evropian, Andrés Ritter, pret një vendim të shpejtë nga Budapesti për anëtarësimin në EPPO.
Ritter, duke folur me kujdes si hetues, thekson se ekziston një dyshim i bazuar se keqmenaxhimi i fondeve publike ka çuar në pasurim të zyrtarëve dhe personave të lidhur me qeverinë e mëparshme. Ai ngre çështjen se sa prej këtyre rasteve mund të hetohen ende dhe sa fonde mund të rikuperohen.
Sipas tij, çelësi është veprimi i shpejtë. Magyar duhet të sigurojë që menjëherë pas marrjes së detyrës, Hungaria të bëhet pjesë operacionale e EPPO-së. “Çfarë nuk sigurohet sa më shpejt, si provat ashtu edhe pasuritë e përfituara në mënyrë kriminale – vështirë se mund të rikuperohet më vonë”, paralajmëron Ritter.
Për këtë proces kërkohet që prokurorë hungarezë të delegohen në EPPO, ku do të punojnë sipas ligjit hungarez, por në mënyrë të pavarur dhe nën drejtimin e strukturës qendrore në Luksemburg. Ky është parimi bazë i funksionimit të EPPO-së, e cila aktualisht operon në 24 vende të Bashkimit Evropian.
Një element i rëndësishëm është edhe mundësia e hetimeve me efekt prapaveprues. Ritter përmend rastin e Polonisë, e cila, pas ndryshimit politik, iu bashkua EPPO-së dhe i dha asaj kompetencë për të hetuar raste që nga 1 qershori 2021, data kur institucioni nisi funksionimin. Për një qasje të tillë kërkohen përgatitje ligjore dhe burime të mjaftueshme njerëzore dhe materiale.
Megjithatë, procesi nuk është i njëanshëm. Për të hetuar në mënyrë efektive periudhën e fundit të qeverisjes së Orbánit, nevojitet një vullnet real bashkëpunimi nga autoritetet hungareze. Kjo paraqet sfidë, pasi sistemi shtetëror, përfshirë administratën, gjykatat, prokuroritë dhe organet mbikëqyrëse, ka qenë i lidhur ngushtë me qeverinë e mëparshme.
Në fjalimin e tij pas fitores, Magyar kërkoi dorëheqjen e drejtuesve të institucioneve kryesore të drejtësisë, përfshirë presidentin e Gjykatës së Lartë, drejtuesin e Zyrës Kombëtare të Drejtësisë dhe presidentin e Gjykatës Kushtetuese. Kjo tregon përpjekjen për reformim të thellë institucional, por njëkohësisht vendos mbi qeverinë e re përgjegjësinë për rezultate konkrete.
Ritter thekson se ndërtimi i një strukture efektive hetimore në Hungari do të jetë një provë e rëndësishme për besueshmërinë si të qeverisë së re, ashtu edhe të Bashkimit Evropian. Ky proces nis nga elemente bazë si qasja në dokumente dhe informacione, por lidhet edhe me një problem më të gjerë: mungesën e burimeve për vetë EPPO-n.
Sipas tij, Prokuroria Evropiane nuk është financuar dhe pajisur mjaftueshëm që nga krijimi. Megjithatë, rezultatet tregojnë efektivitet: përveç rikuperimit të fondeve të BE-së, në disa raste hetimet kanë rritur të ardhurat, për shembull përmes përmirësimit të mbledhjes së tarifave doganore.
Sipas raportit vjetor 2025, të publikuar në mars, EPPO po heton më shumë se 3600 çështje aktive, me një dëm të dyshuar prej rreth 67.3 miliardë eurosh. Pjesa më e madhe e këtij dëmi lidhet me mashtrimet e TVSH-së dhe kontrabandën, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në buxhetin e BE-së.
Në rastin e Hungarisë, megjithatë, fokusi fillestar pritet të jetë tek mashtrimet me subvencione fonde që synojnë mbështetjen e fermerëve dhe zhvillimin rajonal në vendet më të varfra të BE-së.
Për të përshpejtuar procesin dhe për të shmangur humbjen e provave dhe pasurive, Ritter propozon krijimin e një task-force të përbashkët mes qeverisë hungareze dhe EPPO-së. Ai shpreh gatishmërinë për të ofruar mbështetje, duke u bazuar në përvojën e krijuar gjatë viteve në ndërtimin e strukturave të ngjashme në vende të tjera.
Ky zhvillim përfaqëson një moment vendimtar për Hungarinë dhe marrëdhëniet e saj me Bashkimin Evropian, duke testuar angazhimin për sundimin e ligjit dhe luftën kundër korrupsionit në nivel institucional.
