Shkruar nga Angelo Panebianco – “Corriere della Sera”
Evropa e di se duhet të ecë përpara edhe pa busull apo garanci për një strehë të sigurt…
Imponimi i së vërtetës ndodh kur historia pëson një përshpejtim, kur gjithçka ndryshon dhe siguritë e vjetra zhduken, që mund të dallohet më lehtë ekzistenca e një hendeku midis realitetit dhe përfaqësimeve të tij publike. Nga njëra anë, gjithçka bëhet e pasigurt dhe e paqartë; nga ana tjetër, qeveritarët janë të detyruar, për shkak të rolit që ushtrojnë, t’i qetësojnë qytetarët, të shtiren sikur e dinë çfarë duhet bërë, çfarë do të bëjnë dhe me çfarë pasojash. Nga ana e tyre, gjithashtu për arsye roli, kundërshtarët e qeverive në detyrë duhet të shtiren sikur e dinë çfarë nuk shkon në veprimet e qeveritarëve dhe çfarë duhet bërë në vend të tyre.
Aspekti vërtet i rëndësishëm i fjalimit me të drejtë të famshëm të kryeministrit kanadez Mark Carney është se ai tha të vërtetën: e vetmja siguri është se bota e vjetër ka përfunduar dhe, që nga ky moment e tutje, duhet të përpiqemi të bëjmë diçka për t’u përballur me të renë. Asnjë shtirje, asnjë siguri e shfaqur për të ardhmen, në fjalimin e Carney-t. Është e vështirë të mohohet se Evropa ndodhet sot në një gjendje pasigurie dhe paqartësie maksimale. Dhe se evropianët, një pjesë e të cilëve më në fund janë të vetëdijshëm se nuk mund të qëndrojnë të palëvizshëm, duhet të veprojnë, duke ecur përmes përpjekjeve (dhe sigurisht shumë gabimeve), pak a shumë në errësirë.
Me qëllim që të mos përjashtohen nga loja e madhe në të cilën janë të angazhuara fuqitë e mëdha të planetit. Duke qenë se përjashtimi do të thotë, në perspektivë, me gjasë, rënie ekonomike dhe nënshtrim politik, do të thotë të mbetesh i pambrojtur përballë oreksit të të tjerëve.
Le të përpiqemi të rendisim disa fakte, të cilat kontribuojnë në gjendjen aktuale të pasigurisë në Evropë.
Fakti i parë është se evropianët, duke pasur parasysh zgjedhjet e Administratës Trump, janë tani aleatët e vetëm të vërtetë që ka në dispozicion Kievi. Të mbështesësh Kievin, të kontribuosh për të penguar që Putini të triumfojë në Ukrainë është një imperativ për sigurinë evropiane. Por kjo do të thotë gjithashtu se evropianët po lundrojnë tani në ujëra të panjohura: për herë të parë, pas Luftës së Dytë Botërore, janë të përfshirë në një konflikt, fatet e të cilit do të jenë vendimtare për Evropën, pa pasur mbrojtjen amerikane, pa mundur të mbështeten në lidershipin, politik dhe ushtarak, të Shteteve të Bashkuara.
Fakti i dytë ka të bëjë me marrëdhëniet midis Evropës dhe Shteteve të Bashkuara. Në Evropë vetëm mazokistët ose ata që në politikën e Trump-it shohin një mundësi për t’i dhënë një goditje demokracive tona liberale, mund të miratojnë Administratën aktuale. Në të njëjtën kohë, Evropa nuk mund t’ia lejojë vetes, pavarësisht nga ajo që Trump dhe të tijtë mendojnë për Evropën, të ndërpresë marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara. Evropa nuk ka, dhe me gjasë nuk do ta ketë ende për një periudhë të caktuar, aftësinë për të garantuar në mënyrë autonome sigurinë e vet.
Mjafton të pyesësh polakët apo shtetet baltike për të kuptuar se sa të padisponueshme janë vendet evropiane që më shumë e frikësohen imperializmit rus për të këputur lidhjen me Shtetet e Bashkuara. E vërteta është se evropianëve u duhet të presin, duke shpresuar që votuesit amerikanë t’ia presin krahët një presidenti tashmë mjaft jopopullor. Kjo nuk do të thotë se marrëdhëniet euro-atlantike të dikurshme mund të ringjallen (me gjasë, as me një president demokrat nuk do të mund të riktheheshin, të paktën me ato karakteristika). Por të paktën kjo do t’u jepte më shumë frymëmarrje dhe më shumë kohë evropianëve për t’i dhënë vetes atë autonomi strategjike për të cilën ka këmbëngulur prej kohësh presidenti francez Macron.
Një fakt tjetër ka të bëjë me papërshtatshmërinë e Bashkimit Evropian, ashtu siç është sot, për t’u përballur me botën e re. I lindur në epokën e Luftës së Ftohtë, ai është rritur nën hijen e lidershipit amerikan dhe falë mbrojtjes së tij. Është e pamundur që pa ndryshime të thella (të gjitha ende për t’u përcaktuar) të mund të përballet me kushtet e reja.
Brexit ishte një tronditje për ata evropianë që besonin në “pakthyeshmërinë” e integrimit evropian. Por Brexit gjithashtu sqaroi se Evropa dhe Bashkimi Evropian nuk janë sinonime dhe se, për shembull, nëse në të ardhmen do të ketë një mbrojtje evropiane, ajo do të lindë nga kontributi i përbashkët i vendeve evropiane që janë pjesë e Bashkimit (jo të gjitha: shih Hungarinë) dhe i vendeve evropiane që nuk janë pjesë e tij. Konkretisht, nëse do të lindë, kjo do të ndodhë vetëm në kuadër të NATO-s dhe falë përpjekjeve të përbashkëta të Bashkimit Evropian dhe NATO-s.
Një Evropë me gjeometri të ndryshueshme sigurisht që nuk mund ta kënaqë evropianizmin tradicional që gjithmonë ka ëndërruar Shtetet e Bashkuara të Evropës. Për aq sa mund të hipotetizohet apo imagjinohet, nuk ka asgjë të tillë në horizont. Ndoshta, kush e di?, nga Këshilli Evropian i marsit të ardhshëm do të marrim disa indikacione të përgjithshme mbi hapat e ardhshëm të evropianëve.
Megjithatë, nuk duhet harruar kurrë se e ardhmja është në duart e elektorateve. Në Britaninë e Madhe qeveria laburiste po lëkundet dhe sondazhet nuk thonë asgjë të mirë: “shkatërruesi” Nigel Farage ka erën në shpinë. Lëvizje anti-evropiane janë të forta edhe në Francë dhe në Gjermani. Ose të merret parasysh rasti italian. Aktualisht ka një qeveri të qëndrueshme. Por “qeveritë e legjislaturës” nuk i përkasin traditës sonë. A është vërtet kaq e pamundur të imagjinohet që herët a vonë në Itali do të rikthehemi te rregulli, pra te paqëndrueshmëria e qeverive? Evropa e së ardhmes do të farkëtohet nga zgjedhjet e votuesve të vendeve evropiane.
Faktorët e pasigurisë, pra, janë të shumtë. Evropianët e dinë se duhet të lëvizin. Por është më mirë ta bëjnë këtë duke qenë të vetëdijshëm për faktin se nuk ka busulla dhe as garanci për mbërritjet e ardhshme.
