Shkruar nga Gjergj Zefi
Zgjedhja e Turqisë nga Aleksandar Vuçiç për të artikuluar paralajmërimin ndaj Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës nuk ishte rastësi protokollare, por kalkulim i ftohtë diplomatik…
Deklarata e presidentit serb Aleksandar Vučić nga Ankara nuk ishte as spontane dhe as e rastësishme. Të flasësh për “kërcënime të mundshme” nga bashkëpunimi ushtarak mes Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës pikërisht në kryeqytetin e Turqisë, në krah të presidentit Recep Taip Erdogan, është një akt me mesazh të shumëfishtë. Nuk ishte vetëm një sinjal për opinionin publik serb; ishte një mesazh i koduar për Perëndimin, për rajonin dhe për vetë Turqinë si aktor në rritje në Ballkan.
Vuçiç e di mirë se Turqia është një fuqi e NATO-s me ndikim të drejtpërdrejtë në Bosnje, Kosovë dhe Shqipëri, me prani ekonomike dhe ushtarake të shtuar në rajon. Duke artikuluar shqetësimin e tij në Ankara, ai i jep deklaratës një dimension ndërkombëtar dhe jo thjesht ballkanik. Ai e zhvendos narrativën nga një konflikt potencial rajonal në një çështje sigurie evropiane, duke e futur Serbinë në rolin e viktimës së një rrethimi strategjik. Kjo është një taktikë e njohur e tij: dramatizon për të rritur peshën negociuese.
Në planin e brendshëm, retorika e “rrezikut të jashtëm” shërben për të konsoliduar elektoratin dhe për të justifikuar investimet në armatim, ndërkohë që Serbia deklaron neutralitet ushtarak. Por neutraliteti i Beogradit është gjithnjë relativ: Serbia bashkëpunon me NATO-n përmes Partneritetit për Paqe, mban lidhje të forta me Moskën dhe Pekinin, dhe tani kërkon të thellojë raportet strategjike me Turqinë. Kjo është diplomacia e balancimit që Vuçiç ka ndërtuar me kujdes; një lojë në disa tavolina njëherësh.
Pse pikërisht Ankara?
Sepse Turqia është ura mes Lindjes dhe Perëndimit, një fuqi që nuk është plotësisht në linjë me Brukselin, por as kundër tij. Duke folur nga atje, Vuçiç i dërgon një mesazh edhe BE-së se Serbia ka alternativa, se nuk është e izoluar dhe se mund të artikulojë shqetësime sigurie në forume ku dëgjohet. Është një formë presioni indirekt ndaj Bashkimi Evropian: nëse BE nuk garanton stabilitet dhe trajtim të barabartë për Serbinë, Beogradi do të kërkojë partnerë të tjerë.
Por në thelb, deklarata synon të relativizojë bashkëpunimin normal të shteteve të rajonit brenda arkitekturës euro-atlantike. Shqipëria dhe Kroacia janë anëtare të NATO-s; Kosova ka mbështetje të fortë perëndimore. Bashkëpunimi i tyre nuk është ofensiv në vetvete, por pjesë e një integrimi më të gjerë në strukturat euro-atlantike. Duke e paraqitur si kërcënim, Vuçiç përpiqet të krijojë një ekuacion të ri sigurie ku Serbia del si palë e rrezikuar dhe jo si aktor që shpesh përdor retorikë destabilizuese.
Në planin rajonal, kjo lëvizje rrit tensionin simbolik, por jo domosdoshmërisht rrezikun real. Është më shumë një betejë retorikash sesa një paralajmërim për konflikt. Megjithatë, në një Evropë të tronditur nga lufta në Ukrainë dhe me arkitekturë sigurie në rishikim, çdo deklaratë e tillë ka peshë. Vuçiç po pozicionon Serbinë si faktor të domosdoshëm në çdo diskutim për stabilitetin e Ballkanit, duke e rritur çmimin diplomatik të bashkëpunimit me të.
Në fund, zgjedhja e Ankarasë ishte simbolike dhe strategjike: një skenë ndërkombëtare, një audiencë e gjerë dhe një mesazh i shumëfishtë. Vuçiç nuk foli vetëm për sigurinë; ai foli për rolin e Serbisë në një rajon që po ridizenjohet nga forcat e mëdha. Dhe në këtë lojë, fjalët janë armë po aq sa tanket.
