Kostoja e jetesës, arsimi i dobët, pagat e ulëta dhe mungesa e perspektivës nxjerrin mijëra qytetarë në rrugë. Protestat paqësore në disa qytete shoqërohen edhe me përplasje të dhunshme, ndërsa qeveritë përballen me presion në rritje…
Në Francë, Itali, Shqipëri dhe Belgjikë, veçanërisht të rinjtë po dalin në protesta, të cilat në disa raste po shoqërohen me përleshje të rënda. Çfarë i nxit protestat në secilin prej këtyre vendeve?
Franca, pse po dalin njerëzit në rrugë?
Fillimisht, në mesin e shtatorit, në rrugë dolën nxënësit. Ata denoncuan gjendjen e keqe të ndërtesave shkollore, mungesën e mësuesve zëvendësues dhe oraret e mbingarkuara mësimore. Me kalimin e javëve, protestat e tyre u përhapën dhe u mbështetën edhe nga pjesë të tjera të popullsisë.
Pakënaqësia e shumë francezëve është grumbulluar prej vitesh: për shkak të kostos së lartë të jetesës, çmimit të shtrenjtë të karburantit, shkollave që kanë nevojë për rikonstruksion dhe të ardhurave të ulëta. Shumë njerëz po përballen me vështirësi financiare. Thatësira gjatë verës e ka përkeqësuar gjendjen e fermerëve. Punonjësit e kujdesit shëndetësor dhe zjarrfikësit ndihen të nënpaguar në raport me përgjegjësitë e tyre.
Shumë njerëz ndihen të braktisur me problemet e tyre. Politikanët premtojnë vazhdimisht ndihmë, por shumë qytetarë nuk shohin pothuajse asnjë përmirësim në jetën e përditshme. Kjo u vu re edhe gjatë protestave të nxënësve: vetëm pas disa demonstratave, qeveria premtoi më shumë mësues zëvendësues.
Të shtunën, më 17 tetor, pakënaqësia shpërtheu në një ditë protestash në të gjithë vendin. Më shumë se 500 000 njerëz dolën në rrugë. Në shumë qytete pati përleshje të rënda dhe plaçkitje. Në Limoges, persona të përfshirë në trazira i vunë zjarrin bashkisë historike, të mbrojtur si monument kulture. Ndërtesa u dogj pothuajse plotësisht.
Kryeministri Sébastien Lecornu foli për një “shkallë të tmerrshme dhune”. Autoritetet raportuan pothuajse 1 000 policë dhe zjarrfikës të plagosur, si dhe më shumë se 2 000 arrestime.
Presidenti Emmanuel Macron njoftoi të dielën në mbrëmje se do të ndërmerren masa të rrepta ligjore kundër autorëve të akteve të dhunshme. “Kush ka shkatërruar, duhet të paguajë”, tha Macron në një fjalim televiziv.
Në të njëjtën kohë, ai premtoi se do t’i merrte seriozisht shqetësimet e popullsisë. Megjithatë, nuk paraqiti masa konkrete. “Qeveria po bën gjithçka që është në fuqinë e saj për të trajtuar këtë çështje thelbësore të fuqisë blerëse. E di se francezët presin rezultate konkrete dhe ne do të vazhdojmë të veprojmë”, deklaroi ai.
Macron njoftoi se qeveria dëshiron të trajtojë problemet e protestuesve. Për këtë qëllim, përfaqësues të grupeve të ndryshme shoqërore do të mblidhen në një tryezë të përbashkët.
“Nxënësit, studentët, mësuesit, përfaqësuesit e punëdhënësve dhe sindikatave, autoritetet lokale dhe deputetët do të punojnë së bashku me qeverinë që këtë javë për të hartuar propozime konkrete”, tha ai.
Në të njëjtën kohë, qeveria theksoi kufijtë e ndihmës shtetërore. Lufta në Lindjen e Mesme dhe krizat e tjera ndërkombëtare janë jashtë ndikimit të drejtpërdrejtë të Francës. Për shkak të borxhit të lartë publik, qeveria duhet gjithashtu të kufizojë shpenzimet.
Në Parlament kanë filluar diskutimet për një buxhet shtrëngues. Më herët, qeveria u kishte dhënë ose u kishte premtuar personave me të ardhura të ulëta ndihma për karburantin dhe subvencione për kostot e energjisë.
Italia, çfarë po i shtyn njerëzit të dalin në rrugë?
Edhe në Itali, gjithçka nisi me nxënësit. Që nga mesi i tetorit, të rinjtë po protestojnë kundër problemeve në shkolla dhe universitete.
Të shtunën, më 17 tetor, mijëra njerëz dolën gjithashtu në rrugë për të protestuar kundër kostos së lartë të jetesës.
Veçanërisht njerëzit me të ardhura të ulëta dhe mesatare po vuajnë nga inflacioni dhe çmimet e larta të benzinës dhe naftës. Në të njëjtën kohë, pagat reale në Itali kanë mbetur në stanjacion. Në qendrat e mëdha urbane mungojnë gjithashtu banesat me çmime të përballueshme.
Ashtu si në Francë, protestat u shoqëruan me akte dhune.
Përleshjet më të rënda ndodhën në Milano. Atje, të rinj të veshur me të zeza dhe me fytyra të mbuluara hodhën fishekzjarrë dhe shishe në drejtim të policisë në sheshin qendror Piazza Duomo. Sipas agjencisë së lajmeve Ansa, ata ngritën edhe barrikada.
Personat e përfshirë në trazira plaçkitën dyqane dhe u vunë zjarrin makinave.
Edhe në Torino, Bolonjë dhe Bergamo pati përleshje. Protestuesit hodhën gurë dhe fishekzjarrë drejt policëve. Vetëm në Milano, sipas Ansa-s, u plagosën të paktën 4 policë dhe 20 demonstrues. Policia arrestoi 160 persona. Më shumë se gjysma e të arrestuarve ishin të mitur.
Kryeministrja e Italisë, Giorgia Meloni, e cila drejton një qeveri të djathtë konservatore, dënoi dhunën. “Demonstrimi është një e drejtë, por t’u vësh zjarrin qyteteve tona, jo”, deklaroi ajo.
Në të njëjtën kohë, ajo akuzoi të majtën se nuk po distancohet mjaftueshëm nga aktet e dhunshme.
Giuseppe Sala, kryetari i majtë i bashkisë së Milanos, dënoi gjithashtu dhunën. Megjithatë, ai shprehu mirëkuptim për shqetësimet e demonstruesve. “Arsyet e protestës ishin të kuptueshme. Por dhuna kundër policisë dhe dëmet e mëdha ndaj qytetit nuk mund të justifikohen”, tha ai.
Çfarë po i shkakton protestat në Shqipëri?
Në Shqipëri, protestat janë të drejtuara kundër problemeve në universitetet dhe kundër qeverisë.
Studentët kundërshtojnë kushtet e këqija të studimit, kostot e larta të arsimimit dhe mungesën e perspektivave profesionale. Shumë të diplomuar mbeten të papunë ose detyrohen të sigurojnë jetesën përmes punëve sezonale me paga të ulëta në sektorin e turizmit.
Për këtë arsye, pakënaqësia prej kohësh nuk drejtohet më vetëm kundër problemeve në universitete, por kundër të gjithë establishmentit politik.
Demonstruesit kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit socialist Edi Rama, i cili qeveris Shqipërinë që nga viti 2013.
Pas përleshjeve të para mes policisë dhe demonstruesve të martën, më 13 tetor, në kryeqytetin Tiranë, trazirat u përhapën gjatë ditëve në vijim edhe në tri qytete të tjera. Natën mes së shtunës dhe së dielës, më 18 tetor, dhuna u përshkallëzua veçanërisht shumë.
Të rinj, mes të cilëve dyshohet se kishte edhe huliganë futbolli, sulmuan me kokteje molotov ndërtesa qeveritare në Tiranë dhe i vunë zjarrin disa pjesëve të tyre. Kundërshtimi ndaj Ramës dhe udhëheqjes politike ishte shtuar që disa muaj më parë.
Në qershor u bë e ditur se qeveria mbështeste një projekt ndërtimi në një zonë të mbrojtur natyrore në bregdetin shqiptar të Adriatikut. Në këtë zonë jetojnë edhe flamingo. Protestat kundër këtij projekti njihen me emrin «Revolucioni i Flamingove».
Kryeministri Edi Rama deklaroi se shteti nuk do të frikësohet nga gurët dhe koktejet molotov.
Në të njëjtën kohë, ai i paraqiti protestat si një veprim të opozitës. Sipas tij, opozita dëshiron të pengojë anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian.
Sipas raportimeve të mediave shqiptare, Rama deklaroi se opozita po përpiqet, përmes “zjarrit dhe hekurit”, ta rikthejë vendin në humnerën nga e cila shqiptarët kanë dalë së bashku.
Ai e cilësoi anëtarësimin në BE si “ëndrrën e të gjithë shqiptarëve ndër breza”. Rama refuzoi të japë dorëheqjen.
Pse po protestojnë njerëzit në Belgjikë?
Që nga fillimi i muajit, protestat e nxënësve francezë kanë gjetur mbështetës edhe në Belgjikë. Më 1 tetor, nxënësit bllokuan disa shkolla në Liège. Pak ditë më vonë, lëvizja ishte përhapur edhe në qytete të tjera.
Deri tani, demonstratat janë përqendruar në Bruksel dhe në rajonin e Valonisë. Zemërimi i të rinjve drejtohet kryesisht kundër politikës arsimore të qeverisë së qendrës së djathtë në pjesën frëngjishtfolëse të Belgjikës. Ndër masat e saj është edhe rritja e tarifave të studimit.
Protestat e nxënësve janë ndërthurur me demonstratat e sindikatave kundër masave shtrënguese të qeverisë. Për shembull, më 9 tetor, në periferi të një tubimi sindikal në Bruksel shpërthyen përleshje të mëdha.
Ndërsa dhjetëra mijëra njerëz demonstronin në mënyrë paqësore, qindra të rinj me fytyra të mbuluara sulmuan policët me gurë dhe fishekzjarrë.
Të shtunën, më 17 tetor, protestat e nxënësve në Bruksel dhe Liège u përshkallëzuan ndjeshëm. Të rinjtë plagosën pesë policë, ndezën zjarre dhe ngritën bllokada në rrugë. Sipas mediave ndërkombëtare, policia përdori topa uji dhe gaz lotsjellës.
Pas ngjarjeve, ministri i Brendshëm belg Bernard Quintin shkroi në platformën X se nuk bëhej më fjalë për protestë. “Bëhet fjalë për dhunë të pastër, të organizuar dhe të përsëritur, me qëllim destabilizimin e shoqërisë sonë”, deklaroi ai.
Të shtunën, policia arrestoi 150 persona në Bruksel dhe 45 në Liège.
