Shkruar nga Janan Ganesh
Vendet e mëdha dhe të pasura pësuan një rënie të cilësisë së udhëheqësve pothuajse në të njëjtën kohë…
Një udhëheqës i urryer ia hap rrugën dikujt tjetër. Ky i fundit, nga ana e tij, vendos rekorde të reja me rënie popullariteti. Fillojnë spekulimet për një tjetër ndryshim në krye, pasi është më e lehtë të ndryshosh individin sesa të vësh në dyshim realizueshmërinë themelore të detyrës. Vendi për të cilin bëhet fjalë këtu është, sigurisht, Gjermania, por edhe Britania, Amerika dhe vende të tjera.
Kancelari gjerman Friedrich Merz mund të ngushëllohet me faktin se edhe homologu i tij në Paris përçmohet. Kështu ndodhi edhe me dy presidentët e mëparshëm francezë, të cilët nuk arritën të fitonin as një mandat të dytë. Asnjë nga pesë udhëheqësit e fundit amerikanë, duke përfshirë dy herë Trumpin, nuk ka arritur një nivel mesatar miratimi prej 50 për qind. Tre paraardhësit e tyre e kaluan këtë shifër.
Britania, gjithëpërfshirëse deri në fund, ka urryer kryeministra të bardhë, aziatikë, burra, gra, të rinj, të moshuar, konservatorë, laburistë, kryeministra nga jugu dhe nga veriu që prej vitit 2016. Përpara kësaj, nuk ishte e pazakontë që një kryeministër i vetëm të qeveriste për një dekadë. Midis viteve 1975 dhe 2007, Australia pati katër kryeministra. Që atëherë ka pasur shtatë, përfshirë rikthimin e shkurtër të Kevin Rudd. Udhëheqësja italiane Giorgia Meloni është ajo që konsiderohet popullore dhe jetëgjatë në detyrë. Ajo ka humbur një referendum kushtetues. Gjithashtu, ka pasur fondet e BE-së për të zbutur reformat e saj të brendshme.
Këtu ka dy mundësi. Vendet e mëdha dhe të pasura pësuan një rënie të cilësisë së udhëheqësve pothuajse në të njëjtën kohë. Ose votuesit u bënë më të vështirë për t’u kënaqur. Asnjëra prej këtyre ideve nuk është absurde, por duhet të jetë e qartë se cila është më e besueshme. Perëndimi nuk ka problem me udhëheqjen. Ideja se krerët e qeverive, në tërësi, janë inferiorë ndaj paraardhësve të tyre të shekullit XX është, të paktën, e vështirë për t’u mbrojtur. Disa rezultate janë përkeqësuar, si kontrolli i emigracionit, ndërsa të tjera janë përmirësuar, si nivelet e kriminalitetit. Asnjë nga udhëheqësit e kohëve të fundit nuk ka drejtuar një luftë të humbur me rekrutë, ndryshe nga Lyndon Johnson, apo një zhvlerësim të monedhës, ndryshe nga Harold Wilson. Është e mundur që përvoja e luftërave botërore t’u ketë dhënë udhëheqësve të së kaluarës një seriozitet që mungon sot, por kjo vlen edhe për votuesit, dhe pikërisht votuesit janë çështja.
Ajo që ka Perëndimi është një problem me ndjekësit. Votuesit refuzojnë politikat, sado objektivisht të nevojshme, që u kushtojnë qoftë edhe diçka. Një nga rezultatet janë nivelet e larta të borxhit qeveritar, për financimin e të cilit investitorët tani kërkojnë norma më të larta kthimi. Një tjetër është braktisja e pothuajse çdo udhëheqësi që përpiqet ta rregullojë këtë apo pothuajse çdo gjë tjetër. Vetëm gjatë kësaj dekade, politikat nga të cilat krerët e qeverive nuk u rikuperuan kurrë plotësisht përfshijnë, në Francë, rritjen e moshës shtetërore të pensionit deri në 64 vjeç dhe, në Britani, shkurtimin e subvencioneve për karburantin dimëror, me vlerë 1.4 miliardë paund në vit. Njerëzit nuk po rebelohen kundër një shtrëngimi të stilit grek, por kundër kursimeve modeste dhe të ndërmarra pothuajse me ndjesë.
Mënyra më e shpejtë dhe më e sigurt për të shpëtuar kancelarinë e Merz është të heqë dorë nga reformat në kujdesin shëndetësor, pensionet dhe fusha të ngjashme. Kjo do të ishte gjithashtu e papërgjegjshme. Po kështu, shansi më i mirë i Andy Burnham për të fituar zgjedhjet e ardhshme në Mbretërinë e Bashkuar është të mos përpiqet të ndërmarrë asnjë shtrëngim fiskal, gjë që do të përbënte neglizhencë nga ana e tij. Këto janë shpesh zgjedhjet: vetëflijim ose braktisje. Ideja e një rruge të tretë, në të cilën udhëheqësit ndërmarrin reforma, por i shpjegojnë ato më mirë, “i marrin njerëzit me vete”, është një mashtrim i nivelit të podkasteve. Jashtë krizave, kur frika i bën më të manipulueshëm, votuesit janë vendosmërisht të palëkundur.
Në vitin 2026, ndërsa u bë e qartë se Britania do të kishte kryeministrin e saj të shtatë brenda një dekade, njerëzit pyetën nëse kombi ishte bërë “i paqeverisshëm”. Përgjigjja e menjëhershme nga të gjitha qarqet e respektuara ishte jo. Kishte pasur thjesht një varg qeverish të këqija, kaq. Kjo është e mundur, ashtu siç është e mundur që Manchester United të ketë emëruar vërtet shtatë ose më shumë trajnerë të dobët radhazi që nga Alex Ferguson. Por refuzimi refleksiv i tezës së paqeverisshmërisë ishte interesant. Çfarë e shpjegon këtë? Frika për t’u dukur snob?
Epo, lëreni mënjanë. Nuk është fyerje për publikun të sugjerosh se pritshmëritë e tij janë rritur. Nëse kishte ndonjë të metë në argumentin e paqeverisshmërisë, ajo ishte një lloj provincializmi. Nuk është vetëm Britania që është e vështirë për t’u kënaqur, por edhe vende të tjera të ngjashme me të.
Ndoshta Merz ka qenë gjithmonë kancelari i gabuar: arrogant, i zhytur në botën e pasurisë korporative. Por edhe Olaf Scholz, i cili kishte një prejardhje, sjellje dhe përkatësi politike të ndryshme, ishte i gabuar. Angela Merkel dukej zgjedhja e duhur, por, në retrospektivë, ajo ia detyronte një pjesë të madhe të suksesit shmangies së zellshme të reformave dhe, për këtë arsye, tani spikat për gabimet e saj epike. Gerhard Schröder ishte më i guximshëm, duke bërë ndryshime ekonomike pa qenë i detyruar t’i bënte dhe duke paguar për to me postin e tij. Cila është më e mundshme: që Republika Federale është drejtuar nga budallenj që nga Helmut Kohl apo që kërkesat e postit janë rritur?
Ringjallja e tanishme e Charles de Gaulle është argëtuese. Është gjithashtu problematike, për aq sa ushqen idenë se udhëheqësit dikur ishin më të mirë. Ubi sunt – ose “ku janë ata?” – është një vajtim i lashtë për njerëzit gjoja më të mirë të së kaluarës. Ndoshta, në rastin e tij, është i justifikuar. Por ai kishte përballë një elektorat shumë të ndryshëm, të farkëtuar nga luftërat botërore dhe vështirësitë materiale që pasuan. Vetë e drejta universale e votës për të dyja gjinitë ishte ende relativisht e re. Imagjinoni vështirësinë e udhëheqësit modern, i detyruar të kënaqë një elektorat që ka jetuar prej tre ose katër brezash me shtetin e mirëqenies dhe paqen globale. Mos shpenzoni shumë energji me përvojën e Merz. Do ta bëjmë këtë përsëri së shpejti./“FinancialTimes”
