Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe afrimi me Kanadanë janë një shembull i kësaj dileme. Ideja për të forcuar bashkëpunimin me vende që mbështesin rendin shumëpalësh mund të shihet si përpjekje për të zgjeruar rrjetin e partneriteteve të Europës. Megjithatë, vonesat dhe kujdesi i tepërt tregojnë vështirësinë e BE-së për të ndërtuar një autonomi politike më të qartë përballë Uashingtonit…
Europa po përballet me një kontradiktë gjithnjë e më të dukshme. Institucionet dhe qeveritë e saj deklarojnë mbështetje për sundimin e ligjit, multilateralizmin, integrimin evropian dhe luftën kundër ndryshimeve klimatike, por në praktikë shpesh tregohen më të kujdesshme kur këto parime përplasen me interesa të menjëhershme politike ose ekonomike.
Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe afrimi me Kanadanë janë një shembull i kësaj dileme. Ideja për të forcuar bashkëpunimin me vende që mbështesin rendin shumëpalësh mund të shihet si përpjekje për të zgjeruar rrjetin e partneriteteve të Europës. Megjithatë, vonesat dhe kujdesi i tepërt tregojnë vështirësinë e BE-së për të ndërtuar një autonomi politike më të qartë përballë Uashingtonit.
Në planin e brendshëm, sfida është edhe më komplekse. Gjermania dhe Italia mbajnë një përgjegjësi të veçantë historike për ruajtjen e institucioneve demokratike dhe kundërshtimin e ekstremizmit. Megjithatë, reagimi ndaj forcave nacionaliste nuk mund të kufizohet te alarmi publik apo izolimi politik. Ai duhet të shoqërohet me politika që adresojnë arsyet ekonomike dhe sociale që shtyjnë një pjesë të elektoratit drejt këtyre forcave.
Në Gjermani, partitë tradicionale kanë mbajtur për një kohë të gjatë një distancë politike nga AfD-ja. Në të njëjtën kohë, debatet për migracionin, sovranitetin kombëtar dhe kompetencat e Bashkimit Evropian kanë ndikuar edhe te pozicionet e partive të qendrës. Kjo krijon një dilemë: përpjekja për të rimarrë votuesit e larguar mund të çojë në afrimin e agjendës tradicionale me temat e promovuara nga partitë nacionaliste.
Një problem i ngjashëm shfaqet në nivelin e Bashkimit Europian. Për vite me radhë, qeveritë kombëtare kanë mbështetur publikisht integrimin evropian, ndërsa në çështje konkrete kanë mbrojtur interesat e tyre të brendshme. Proteksionizmi, fragmentimi i tregut dhe mungesa e reformave të përbashkëta kanë kufizuar aftësinë e BE-së për të prodhuar rritje ekonomike dhe për t’iu përgjigjur pasigurisë sociale.
Pikërisht këtu krijohet hapësira politike për partitë nacionaliste. Kur një pjesë e qytetarëve nuk sheh përmirësim të kushteve ekonomike, siguri sociale ose perspektivë, premtimet për zgjidhje të shpejta dhe rikthim të kontrollit kombëtar fitojnë më shumë tërheqje. Përgjigjja ndaj këtij fenomeni nuk mund të mbështetet vetëm te stigmatizimi i këtyre partive ose i votuesve të tyre.
Italia e ilustron qartë këtë problem. Shfaqja e forcave të reja nacionaliste mund t’i shtyjë partitë ekzistuese të ndryshojnë programet e tyre nga frika e humbjes së votave. Në këtë mënyrë, një parti nuk ka nevojë domosdoshmërisht të hyjë në qeveri për të ushtruar ndikim politik: mjafton që kundërshtarët të fillojnë të përshtatin politikat e tyre sipas temave dhe premtimeve që ajo vendos në qendër të debatit.
Kjo është arsyeja pse demonizimi mund të prodhojë efekt të kundërt. Vëmendja e vazhdueshme ndaj një force politike mund ta vendosë atë në qendër të debatit publik, ndërsa përpjekja për t’i paraprirë premtimeve të saj mund t’i japë ndikim mbi agjendën e partive të tjera.
Alternativa është përballja konkrete me programet politike. Propozimet duhet të analizohen sipas zbatueshmërisë, kostos dhe pasojave ekonomike, sociale dhe institucionale. Nëse një politikë premton ulje taksash ose rritje shpenzimesh, debati duhet të tregojë burimin e financimit dhe ndikimin mbi buxhetin. Nëse propozon ndryshime në marrëdhëniet me BE-në, duhet të shpjegohen pasojat për tregtinë, investimet, punësimin dhe pozicionin ndërkombëtar të vendit.
Sfida për partitë tradicionale evropiane, si të shumicës ashtu edhe të opozitës, është therefore më e gjerë se konkurrenca elektorale me nacionalistët. Ato duhet të tregojnë se institucionet demokratike dhe bashkëpunimi evropian mund të japin përgjigje konkrete ndaj problemeve që ushqejnë pakënaqësinë politike.
Në fund, beteja politike nuk zhvillohet vetëm rreth asaj se kush kundërshton kë. Ajo zhvillohet mbi aftësinë për të bindur qytetarët se cilat politika janë të realizueshme, sa kushtojnë dhe çfarë pasojash sjellin. Pikërisht në këtë terren do të përcaktohet nëse rritja e nacionalizmit do të ndryshojë vetëm ekuilibrat elektoralë apo edhe drejtimin politik të Europës.
